1st Masterclass in Filmmaking

O Όμιλος Πολιτισμού «Κινηματογραφική Λέσχη 1.0» του 1^ου Πρότυπου Γυμνασίου Πρέβεζας με Λ.Τ. είχε την χαρά να συμμετάσχει, την Παρασκευή, 24/05/2025 στο «1^ο Εξειδικευμένο Σεμινάριο στις βασικές αρχές του κινηματογράφου, της ανάλυσης ταινιών και της κινηματογραφικής μουσικής» που διοργάνωσε το 4ο Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους «Short Encounters» στην Πρέβεζα!

          Στην εκπαιδευτική δράση, που πραγματοποιήθηκε στην ΟΑΣΗ Πρέβεζας οι μαθητές/τριες του Ομίλου παρακολούθησαν τέσσερις εισηγήσεις. Αρχικά μίλησε η Ελληνίδα ηθοποιός, δασκάλα υποκριτικής και παραγωγός ταινιών, Χριστίνα Σωτηρίου, η οποία αναφέρθηκε ευσύνοπτα στην γλώσσα του κινηματογράφου και στον τρόπο, με τον οποίο οι δημιουργοί μιας ταινίας παράγουν μέσω αυτής νοήματα και συναισθήματα. Τέλος παρουσίασε έναν σύντομο οδηγό με τα βασικά βήματα δημιουργίας μιας ταινίας.

Η δεύτερη εισήγηση ήταν της AlanaDeFonseca, μουσικής και φωνητικής παραγωγού (music/vocal producer), από το Los Angeles, η οποία έχει γράψει πάνω από 1000 τραγούδια για τηλεοπτικές παραγωγές και τον κινηματογράφο και είναι υποψήφια για Grammy. Η AlanaDeFonseca ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο της μουσικής σχετικά με το μήνυμα που λαμβάνουν οι θεατές μιας ταινίας μέσω αυτής. Επίσης επέμεινε και στη δυναμική της μουσικής να δημιουργεί συναισθήματα, ενώ παράλληλα έδωσε ιδέες για την επιτυχημένη χρησιμοποίησή της ανάλογα με το κοινό, στο οποίο απευθύνεται ο δημιουργός και τον στόχο του. Μίλησε επίσης για την συνεργασία που απαιτείται με όλους τους συντελεστές μιας ταινίας, πληροφόρησε τους μαθητές/τριες για τις επαγγελματικές προοπτικές, που έχει ο κλάδος με τον οποίο ασχολείται και απάντησε στις ερωτήσεις τους. Στη συνέχεια ακολούθησε η παρακολούθηση μιας μικρής σκηνής με τη χρήση διαφορετικών πλάνων λήψης, χωρίς και με την χρήση της μουσικής, ώστε να εξαχθούν από τους μαθητές/τριες συμπεράσματα για τον ρόλο των εν λόγω κωδίκων.

          Έπειτα οι μαθητές/τριες παρακολούθησαν την εισήγηση του Ιρλανδού Jamie O’ Rourke, σκηνοθέτη και σεναριογράφου, υποψήφιου για Όσκαρ το 2025 για την ταινία του «Calf», η οποία έχει ήδη κερδίσει διακρίσεις σε διεθνή Φεστιβάλ. Ο Jamie O’ Rourke αναφέρθηκε στο θέμα της πρώτης ταινίας του, με τίτλο Scrap, που ήταν υποψήφια το 2022 για το IFTA και το θέμα της περιθωριοποίησης κοινωνικών ομάδων, που είναι υπαρκτό στη χώρα του. Παράλληλα κατέθεσε τις εμπειρίες του σχετικά με τη διαδικασία υλοποίησης και  δημιουργίας των ταινιών του. Αφού προβλήθηκαν οι δύο ταινίες του, η εισήγησή του έκλεισε με τις ερωτήσεις των μαθητών, που απαντήθηκαν από τον δημιουργό.

          Η τελευταία εισήγηση έγινε από μια τετραμελή ομάδα Καναδών, οι τρεις από τους οποίους προέρχονται από μια Φυλή των Ινδιάνων, τους Beric Manywounds , Alanna Onespot, Ben Pipestem και Ryan Von Hagen.  Προηγήθηκε η προβολή της ταινίας μικρού μήκους «Cut Knife Creek», στην οποία συμμετείχαν. Στη συνέχεια όλοι τους μίλησαν για την παραπάνω ταινία κινουμένων σχεδίων η οποία, μέσω της αφήγησης μιας ιστορίας από την παράδοσή τους στην εθνική τους γλώσσα, καταφέρνει να την κάνει να ακουστεί ξανά. Τέλος εστίασαν στον βασικό στόχο, που θέλησαν να πετύχουν μέσω της ταινίας τους, που είναι η ευαισθητοποίηση του παγκοσμίου κοινού για τις γλώσσες που χάνονται. Αξίζει να τονιστεί ότι η γλώσσα τους σήμερα ομιλείται από λιγότερους από 50 ανθρώπους.

          Οι εντυπώσεις των μαθητών του Ομίλου «Κινηματογραφική Λέσχη 1.0» ήταν πολύ ένθερμες, γιατί είχαν την μοναδική ευκαιρία να συνομιλήσουν με διακεκριμένους δημιουργούς, οι οποίοι τους προσέγγισαν με αμεσότητα, να εμπνευστούν από τα έργα τους, να αποκτήσουν εξειδικευμένες γνώσεις πάνω στην κινηματογραφική γλώσσα, και γιατί όχι, να οραματιστούν τους εαυτούς τους ως μελλοντικούς (συν)δημιουργούς ταινιών!

• Παρατήρηση: Αυτό το είδος προσπαθεί να καταγράψει την πραγματικότητα όσο το δυνατόν πιο αντικειμενικά, με τον δημιουργό να παρεμβαίνει ελάχιστα, σαν να είναι «μια μύγα στον τοίχο».

• Συμμετοχικό: Εδώ, ο δημιουργός του ντοκιμαντέρ αλληλεπιδρά ενεργά με τα υποκείμενα και τα γεγονότα, αποτελώντας συχνά μέρος της ιστορίας που ξεδιπλώνεται.

• Ποιητικό: Αυτό το είδος δίνει έμφαση στην αισθητική, τις διαθέσεις και τους ρυθμούς, χρησιμοποιώντας συμβολικές εικόνες και ήχους, για να δημιουργήσει μια υποκειμενική και συχνά λυρική απόδοση της πραγματικότητας.

• Επεξηγηματικό/Εκθεσιακό: Σε αυτό το είδος, μια κυρίαρχη φωνή (συνήθως ένας αφηγητής) καθοδηγεί τον θεατή, παρουσιάζοντας πληροφορίες και επιχειρήματα με έναν πιο άμεσο και διδακτικό τρόπο, συχνά χρησιμοποιώντας αρχειακό υλικό και συνεντεύξεις.

• Αναστοχαστικό : Αυτό το είδος αναδεικνύει την ίδια τη διαδικασία δημιουργίας του ντοκιμαντέρ, εξετάζοντας την σχέση μεταξύ του κινηματογραφιστή και του θεατή, καθώς και τις προκλήσεις της αναπαράστασης της πραγματικότητας.

• Επιτελεστικό: οι πρωταγωνιστές παίζουν τον εαυατό τους, τη ζωή τους.

Βασικά χαρακτηριστικά των ταινιών animation:

• Δημιουργία Ψευδαίσθησης Κίνησης: Είναι θεμελιώδης αρχή του animation. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της ταχείας διαδοχικής προβολής μιας σειράς καρέ, όπου κάθε καρέ διαφέρει ελαφρώς από το προηγούμενο.

• Τεχνικές Υλοποίησης: Οι ταινίες animation μπορούν να δημιουργηθούν με μια ευρεία ποικιλία τεχνικών. Οι πιο γνωστές περιλαμβάνουν το παραδοσιακό δισδιάστατο (2D) animation (ζωγραφική στο χέρι ή ψηφιακά), το τρισδιάστατο (3D) animation μέσω υπολογιστή (CGI), το stop-motion animation (με αντικείμενα ή πλαστελίνη) και άλλες μεθόδους.

• Αφηγηματικότητα και Σενάριo: Όπως και οι ταινίες ζωντανής δράσης, οι ταινίες animation βασίζονται σε ένα σενάριο και μια αφηγηματική δομή και περιλαμβάνουν τους χαρακτήρες, την πλοκή, τη σύγκρουση και την τελική λύση.

• Χαρακτήρες με Εκφραστικότητα: Σχεδόν πάντα υπάρχει υπερβολή στην κίνηση και τις εκφράσεις του προσώπου των ηρώων.

• Φαντασία – Παμψυχισμός: Αποτελεί κανονικότητα η παραβίαση των νόμων της φυσικής και η απεικόνιση ιδεών και καταστάσεων, που θα ήταν δύσκολο ή αδύνατο να υλοποιηθούν σε ταινίες ζωντανής δράσης.

• Οπτικοακουστική Πληρότητα: Υπάρχει στενή σχέση εικόνας και ήχου. Η μουσική, τα ηχητικά εφέ και οι φωνές των ηθοποιών (voice acting) παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ατμόσφαιρα, την αφήγηση και τη συναισθηματική απήχηση της ταινίας.

Υπό κατασκευή

Περιγραφή ταινίας:

Η  Ζαντ έχει θέσει ως στόχο της να λάβει ξανά μέρος στο πρωτάθλημα που διοργανώνει κάθε καλοκαίρι ο πατέρας της μέσα στο λατομείο του. Αυτός ο στόχος της σημαίνει για την ίδια πολλά, λόγω της αδυναμίας της να περπατήσει μετά από ένα ατύχημα με τη μηχανή που οδηγούσε. Το να ξαναπάρει λοιπόν τη μοτοσικλέτα μπορεί να μοιάζει δύσκολη υπόθεση και επικίνδυνη, όπως της λένε οι δικοί της. Όμως η ίδια, καθώς είναι πεισματάρα, τα καταφέρνει.

Δραστηριότητα για την πλοκή της ταινίας

Εργαστήκαμε στα παρακάτω δύο ερωτήματα:

Ποια είναι τα βασικά στοιχεία της πλοκής της ταινίας;

• Πρωταγωνίστρια: η Ζαντ.

• Δευτερεύοντες χαρακτήρες: Ο πατέρας της και ο αδερφός της .

• Σκηνικός χώρος: Ορυχείο καολίνης.

• Αρχική συνθήκη: Επιθυμεί σφοδρά να οδηγήσει ξανά τη μοτοσικλέτα της.

• Σύγκρουση: Ο πατέρας της δεν επιτρέπει στη Ζαντ να πραγματοποιήσει την επιθυμία της, γιατί θεωρεί ότι θα κινδυνεύσει (είναι παραπληγική).

• Λύση: Ο φίλος του πατέρα της Ζαντ, τον μεταπείθει και ετοιμάζει για την ίδια μια ειδική μοτοσικλέτα, που μπορεί να οδηγήσει με ασφάλεια.

Ρόλος σκηνικού της ταινίας

Ποιος ο ρόλος του σκηνικού στην ταινία;

Ο ρόλος του σκηνικού είναι διττός και δημιουργεί αντιθέσεις:

• Το ορυχείο καολίνης με τους λόφους και τους πέτρινους τοίχους του, τις λιμνοθάλασσες και τις καλαμιές δημιουργεί με  φυσικό τρόπο ένα απομονωμένο και περίκλειστο περιβάλλον, το οποίο μπορεί να ταυτιστεί με την ψυχολογική κατάσταση της ηρωίδας. Η Ζαντ είναι να παραπληγικό κορίτσι που βιώνει τη μοναξιά και μια δύσκολη καθημερινότητα.

• Απεναντίας ο ίδιος χώρος υποβάλλει την πρωταγωνίστρια σε μια κατάσταση υπερβατική, όπου μαγεμένη από την ιδιόμορφη ομορφιά του τοπίου νιώθει απελευθερωμένη και δυνατή να πραγματοποιήσει κάθε της όνειρο. Η Ζαντ, αν και νιώθει εγκλωβισμένη και δεν εισπράττει ικανοποίηση από τον τρόπο ζωής της, αποφασίζει και τολμάει να κυνηγήσει ό,τι την ικανοποιεί, χωρίς τον φόβο της απογοήτευσης. Επομένως το ίδιο σκηνικό λειτουργεί λυτρωτικά για την ηρωίδα της ταινίας.

«Καλείστε να προτείνετε τη συγκεκριμένη ταινία μικρού μήκους, ώστε να προβληθεί σε ένα μαθητικό φεστιβάλ κινηματογράφου, λαμβάνοντας υπ’ όψιν σας τους κινηματογραφικούς κώδικες που περιέχει.

Οι ομάδες απάντησαν τα παρακάτω:

Κριτήρια επιλογής της ταινίας:

• Η ιδεολογία της ταινίας, το θέμα της, που αφορά στην διαφορετικότητα, στην αποδοχή του άλλου, στην ανεκτικότητα.

• Το ευρηματικό σενάριο μέσω του οποίου περνάει με διασκεδαστικό και αστείο τρόπο μηνύματα, όπως ότι ζημιώνεται όχι μόνο το θύμα που δέχεται ρατσισμό αλλά κυρίως ο θύτης αυτής της συμπεριφοράς.

• Οι εκφράσεις των πουλιών  με την απροθυμία τους να συνυπάρξουν τα ίδια και να δεχτούν το μεγάλο πουλί, επιτρέπει άμεσες αναγωγές  με τη συμπεριφορά των ανθρώπων.

• Η ανατροπή/ες είναι ταυτόχρονα οργανικό μέρος του σεναρίου (βοηθούν στην εξέλιξη της υπόθεσης) αλλά και φορέας/είς ιδεολογικών νοημάτων.

• Το χρώμα των πουλιών (μπλε) κεντρίζει αμέσως το ενδιαφέρον του θεατή λόγω του ότι είναι ασυνήθιστο και η μετατροπή του σε ροζ, όταν ξεπουπουλιάζονται, έχει ως ρόλο να δείξει την αντίθεση ανάμεσα στο πριν και το μετά. Επίσης τα έντονα χρώματα σε όλη την ταινία, με τα οποία αποδίδεται το περιβάλλον είναι πολύ ελκυστικά για τους θεατές και επιτείνουν την αντίθεση ανάμεσα στην ομορφιά του τοπίου και την ασχήμια της συνύπαρξης.

• Η επιλογή των ήχων που παράγουν τα πουλιά, για να επικοινωνήσουν μεταξύ τους ή να γελάσουν (πρόκειται για ήχο από παιχνίδια που ζουλιούνται) και η μουσική που συνοδεύει την ταινία αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της. Ο ήχος του μεγάλου πουλιού σε σημεία (αρχικός χαιρετισμός, γέλια στο τέλος) θυμίζει συμπεριφορά ανθρώπου.

Γλωσσάρι κωδίκων

• ΑΝΑΤΡΟΠΗ / ΔΡΑΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΟΠΤΟ

Γεγονός/γεγονότα που εμφανίζονται ξαφνικά, χωρίς να τα περιμένει ο θεατής και αλλάζουν την πορεία του μύθου, δημιουργώντας νέο ενδιαφέρον. Μια επιτυχημένη ανατροπή δεν μπορεί να είναι αναμενόμενη ούτε εξωφρενική.

• Βλέμμα: ο τρόπος ανταλλαγής βλεμμάτων στον κινηματογράφο αλλά και ο τρόπος αλληλεπίδρασης των θεατών με τα οπτικά μέσα. Διακρίνεται στο βλέμμα του θεατή, το βλέμμα του χαρακτήρα προς τον εαυτό του και το βλέμμα ενός χαρακτήρα σε κάποιον άλλο ή σε ένα αντικείμενο.

• Ήχος: είναι οι φυσικοί ήχοι, οι φωνές-ομιλίες και η μουσική που μπορεί να διαθέτει μια ταινία. Μπορεί να είναι ένα συμπληρωματικό στοιχείο της δράσης.

• Θέση κάμερας / Γωνία λήψης: η τοποθέτηση της κάμερας από τον σκηνοθέτη σε συγκεκριμένες θέσεις, όπως η κάμερα βλέπει στο ύψος του ορίζοντα ενός χαρακτήρα ή βλέπει προς τα κάτω ή προς τα πάνω.

• Κάδρο ταινίας είναι η μεμονωμένη, στατική και παγωμένη εικόνα. Υπάρχει κοντινό, μεσαίο και γενικό κάδρο, που καθένα του δημιουγεί και ανάλογα συναισθήματα στον θεατή.

• Πλάνοταινίας είναι η ένωση διαδοχικών στατικών εικόνων, οι συνεχόμενες εικόνες που αποκτούν κίνηση είτε μέσω της κίνησης της κάμερας είτε των προσώπων/αντικειμένων. Είναι δηλ. η κινούμενη εκδοχή της εικόνας που περικλείει μέσα της τον χρόνο.

• Πλοκή: ο τρόπος με τον οποίο αποδίδονται τα γεγονότα και η δράση, ώστε να επιτευχθεί ένα καλλιτεχνικό αποτέλεσμα.

• Σενάριο: η ιστορία, ένα γραπτό κείμενο πάνω στο οποίο βασίζεται ο σκηνοθέτης, για να διαλέξει τους ηθοποιούς, τις τοποθεσίες για τα γυρίσματα, τον χρόνο των γυρισμάτων, τα πλάνα του. Η πιο λιτή του δομή είναι η τρίπρακτη, στην οποία διακρίνεται μια μικρή εισαγωγή – σύσταση του πρωταγωνιστή και κατανόηση του στόχου του – ένα μεγάλο κεντρικό μέρος – παρουσίαση των συγκρούσεων και εμποδίων του ήρωα – και ένα μικρό μέρος – τελική λύση.

• Σιωπή: η απουσία ήχου σε πλάνο/α στης ταινίας, που επιτελεί έναν λειτουργικό ρόλο, όπως την τονισμό μιας οπτικής εικόνας.

• Σκηνή ταινίας: είναι ο συνδυασμός, η ένωση δύο ή περισσότερων πλάνων που συρράπτονται στο μοντάζ και περιέχει δράση σε κοινό χώρο ή για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και δημιουργεί μια αφηγηματική ενότητα.

• Σκηνικό ταινίας: είναι οι τοποθεσίες, το περιβάλλον, τα διάφορα αντικείμενα και αξεσουάρ που θα χρησιμοποιηθούν από τους ηθοποιούς, τα έπιπλα και τα λοιπά στοιχεία του χώρου.

• Χαρακτήρες: τα πρόσωπα του έργου που προκύπτουν από τις ανάγκες του και χρησιμεύουν για την εξέλιξη του μύθου.

• Χαρακτήρες είδη: α) Ο πρωταγωνιστής: συνήθως ένα πρόσωπο εκείνο οι ανάγκες του οποίου κινούν τον μύθο. Καταλαμβάνει τον περισσότερο χρόνο και σχεδόν όλα περιστρέφονται γύρω του.

β) Οι δευτερεύοντες: τα πρόσωπα που η δράση τους εκτυλίσσεται σε χρονικό σύντομο διάστημα, αλλά έχουν καθοριστικό ρόλο στο χτίσιμο της πλοκής. Άλλοτε κινούνται ηθικά στον αντίποδα του πρωταγωνιστή, άλλοτε είναι βοηθοί του και άλλοτε δίνουν λύση ή λυτρώνουν τον βασικό ήρωα.