Χρόνια δύσκολα, σκληρά, φοβισμένα, φαλλοκρατικά, οικογένειες πολύτεκνες.

Πρωταγωνιστικό ρόλο στην  καθημερινότητα, η γυναίκα σύζυγος, μάνα, νοικοκυρά, εργάτρια-μέλισσα. Πολλοί οι ρόλοι της, ατελείωτη εξαντλητική βάρδια, 18ωρη.

Καμία εξέλιξη δεν έφτασε ως εκεί. Ανύπαρκτη ύδρευση και για ηλεκτρισμό ούτε λόγος.

Η νοικοκυρά-εργάτρια, έπρεπε να αρχίσει από τις 5 τα χαράματα για να φέρει όλους τους ρόλους της εις πέρας. Δεν έχανε ποτέ την ώρα την, ήταν τα κοκόρια που την ξυπνούσαν. Ρολόι αλάνθαστο. Μέσα στις ατελείωτες ώρες εργασίας ήταν και το πλύσιμο των ρούχων, “Η Κεφαλλονίτικη μπουγάδα”.

Ο νους τρέχει πίσω. Ατελείωτες εικόνες ζωντανές σου προκαλούν μια πικρή μελαγχολία.

Πάνω σε τέσσερα μεγάλα ποριά τοποθετείται το μαστέλο μεγάλο με τρία χερούλια, κατασκευασμένο από χοντρή λαμαρίνα που αντέχει στα χρόνια και δεν σκουριάζει ποτέ. Δίπλα του ένα χαμηλό, πλατύ κοφίνι και άλλα δύο πιο ψηλά για τα σκούρα και λευκά ρούχα και η σκάφη με τη σανίδα πλύσης.

Η γυναίκα-πλύστρα βάζει την πυροστιά στη φωτιά, τοποθετεί πάνω την πινιάτα, τη γεμίζει νερό που η ίδια έχει βγάλει με τα χέρια της, αν είναι τυχερή, από τη στέρνα που είναι ρηχή, αν όχι από το πηγάδι που είναι πολύ πιο βαθύ, ρίχνει μέσα νεραντζάνθια, δεντρολίβανο, φύλλα πορτοκαλιάς και λεμονιάς και μπόλικη στάχτη αφού την κοσκινίσει και τ’ αφήνει να βράσουν.

Πηγαίνει στο μαστέλο και τοποθετεί τα σκούρα ρούχα απλωτά. Αφού τα τελειώσει βάζει από πάνω το κοφίνι ώστε να μην ακουμπά στα σκούρα ρούχα. Στον πυθμένα του καλαθιού βάζει ένα κομμάτι ύφασμα από δίμιτο λευκό, σαπουνίζει ένα-ένα τα ασπρόρουχα με τα απολειφάδια και τα τοποθετεί όμορφα στο κοφίνι. Όταν τελειώσει, τα σκεπάζει με ένα κομμάτι δίμιτο και από πάνω σφραγίζει καλά με διπλή καναβάτσα ώστε να μην περάσει η στάχτη.

Φέρνει την πινιάτα και με σιδερένια κανάτα αρχίζει να ρίχνει πάνω από την καναβάτσα την αλισίβα, δηλαδή το μείγμα που έχει βράσει. Τ’ αφήνει όλο το βράδυ.

Την άλλη μέρα αρχίζει η επίπονη σκληρή και πολύωρη πλύση των ρούχων.

Βάζει τη σκάφη πάνω σε ποριά και ρίχνει μέσα καθαρό καυτό νερό και αρχίζει να σαπουνίζει ένα-ένα τα ρούχα πάνω στην κυματιστή σανίδα πλύσης που έχει μια θήκη στην άκρη για να βάζει το σαπούνι που η ίδια είχε φτιάξει με τα κατακάθια από τα πληθάρια και ποτάσα. Δίπλα άλλα δυο μαστέλα για το πέρασμα των ρούχων και μια σκαφούλα για το λουλάκι, για το τελευταίο πέρασμα των ρούχων.

Αφού τελειώσει το πλύσιμο, αρχίζει το πέρασμα, στύψιμο και άπλωμα στα σύρματα τα οποία έδεναν από δέντρο σε δέντρο για να αντέχουν το βάρος. Μοσχομύριζε ο τόπος από την ευωδιά των ρούχων. Οι αχτίνες του ήλιου θάμπωναν στο λευκό και στη λάμψη τους.

Μάζεμα αφού στέγνωναν και σίδερο στο σιδεροκάρβουνο. Φύλαγμα στο κομό και για μια εβδομάδα θα ξεκουραστεί τουλάχιστον από το πλύσιμο.

Κάθε φορά που η νοικοκυρά έπαιρνε κάποιο ασπρόρουχο από το κομό βύθιζε το πρόσωπό της πάνω του για να ρουφήξει το άρωμα που είχαν αφήσει τα νεραντζάνθια, το δεντρολίβανο και τα φύλλα της λεμονιάς και της πορτοκαλιάς.

ΥΜΝΟΣ σ’ αυτά τα ταλαιπωρημένα, κουρασμένα χέρια που ως και η γραμμή της ζωής στην παλάμη της είχε κομματιστεί, είχε γίνει θαμπή, σχεδόν αόρατη από τους ρόζους, τις φουσκάλες και τις κακουχίες της καθημερινότητας της.

ΥΜΝΟΣ στην ηρωίδα νοικοκυρά, σύζυγο, μάνα, εργάτρια της Κεφαλληνιακής επαρχίας.

Μικρό Λεξιλόγιο της Μπουγάδας:

Ποριά: δουλεμένες στο χέρι πέτρες με μεγάλο μέγεθος ώστε να είναι λείες

Μαστέλο: μεγάλο σιδερένιο δοχείο με 3 χερούλια, πλατύ πάνω και πιο στενό κάτω

Πινιάτα: μεγάλο δοχείο σαν κατσαρόλα που ζέσταιναν νερό για μπάνιο, ήταν πάντα μαύρο από τον καπνό

Κοφίνι: μεγάλο καλάθι φτιαγμένο από λυγαριά και καλάμια

Πυροστιά: σιδερένια κατασκευή με τρία πόδια, χαμηλή για να βάζουν πάνω την κατσαρόλα ή το τηγάνι για μαγείρεμα

Δίμιτο: χοντρό ύφασμα με πολύ πυκνή ύφανση

Απολειφάδια: χρησιμοποιημένα κομμάτια σαπουνιού

Καναβάτσα: χοντρό ύφασμα από τσουβάλι που οι νοικοκυρές το κεντούσαν με μάλλινες κλωστές και το έκαναν χαλάκια

Αλισίβα: το σταχτόνερο που έβραζαν, καθάριζε πολύ καλά τα ρούχα

Σκάφη: σιδερένια στενόμακρη μπανιέρα

Σιδεροκάρβουνο: ήταν το σίδερο της εποχής, έβαζαν μέσα κάρβουνα για να σιδερώσουν

Κομό: σημερινή σιφινιέρα με βαθιά συρτάρια σκαλιστά και από πάνω μάρμαρο

Ρόζους: από την πολύ δουλειά τα χέρια γίνονταν πολύ σκληρά

Λουλάκι: το λευκαντικό της εποχής

Συντάκτης: Αγγελική

Η κεφαλλονίτικη αλιάδα είναι μια παραλλαγή της σκορδαλιάς. Καταναλώνεται σε κάθε κεφαλλονίτικο σπίτι την 25η Μαρτίου και την Κυριακή των Βαΐων. Το όνομα της προέρχεται από τη λατινική λέξη άλλιουμ (allium) που σημαίνει σκόρδο. Η λέξη αυτή μετατράπηκε στην υστερολατινική λέξη aliatum, στη συνέχεια στη βενετική aliaga και πέρασε στη μεσαιωνική Ελλάδα ως αλιάδα.

 Τόσο οι Αρχαίοι Έλληνες έφτιαχναν σκορδαλιά (με σκόρδα, μαύρες ελιές, τυρί τριμμένο και μπόλικο λάδι) όσο και οι Βενετοί (με κοπανισμένο σκόρδο, λάδι και ξύδι). Παραδοσιακά η σκορδαλιά γίνεται με μπαγιάτικο (σταρένιο) ψωμί, κοπανισμένο σκόρδο, μπόλικο λάδι, χυμό λεμονιού, αλάτι και πιπέρι.

Η διαφορά της κεφαλλονίτικης αλιάδας από την παραδοσιακή σκορδαλιά είναι ότι γίνεται με σκόρδα και πατάτες, χωρίς ψωμί και χωρίς καρύδια. Άλλη μια βασική διαφορά της αλιάδας από τη σκορδαλιά είναι η προσθήκη ζωμού από ψάρια (π.χ. βρασμένου μπακαλιάρου). Επίσης, η παραδοσιακή αλιάδα θέλει γουδοχέρι και γερά μπράτσα για να γίνει το μείγμα αλοιφή.

Η αλιάδα συνήθως συνοδεύει τον μπακαλιάρο ή το κοφίσι (στοκφις=σκληρό ψάρι) αλλά συνοδεύει εξίσου υπέροχα και άλλα ψάρια, βραστά, ψητά ή τηγανιτά. Αναλόγως την εποχή συνοδεύεται από παντζάρια (κοκκινογούλια), βλίτα (βλίτρα), αμπελοφάσουλα, κουνουπίδια (κάβολε), κολοκύθια (μορόπουλα) κ.α.

Ο τρόπος σερβιρίσματος της έχει μια παραδοσιακή χροιά που συνιστά ολόκληρη ιεροτελεστία. Ένα μεγάλο και βαθύ πιάτο απαιτείται για το σερβίρισμά της. Παλιά υπήρχαν ειδικά ξύλινα ή πήλινα πιάτα για το σερβίρισμα της, τα λεγόμενα “πιάτα για την αλιάδα”. Στον πάτο του πιάτου μπαίνει μια ποσότητα βραστού ή τηγανητού μπακαλιάρου (ή κοφισιού) η οποία ραντίζεται με χυμό λεμονιού. Από πάνω μπαίνουν διάφορα χόρτα και τέλος η αλιάδα. Τέλος μπαίνει το λάδι, πολύ κατά προτίμηση για να την γλυκάνει από την πολύ αψάδα.

Ακολουθεί μια συνταγή για την αλιάδα.

 Υλικά

4 πατάτες βρασμένες και ξεφλουδισμένες

2-4 σκελίδες σκόρδο, ανάλογα με το πόσο δυνατή τη θέλετε

Χυμό ενός λεμονιού ή 3-4 κουταλιές ξύδι

½ φλιτζάνι ελαιόλαδο

Λίγο ζωμό από τον μπακαλιάρο

Αλάτι, πιπέρι

 Εκτέλεση

Χτυπάτε στο γουδί το σκόρδο, με λίγο αλάτι, μέχρι να λιώσει.

Προσθέτετε τις βρασμένες πατάτες και συνεχίζετε το χτύπημα, μέχρι να λιώσουν και να γίνουν κρέμα.

Προσθέτετε σταδιακά το λεμόνι ή το ξύδι και το ελαιόλαδο, έως ότου γίνουν λεία.

Στη συνέχεια προσθέτετε και το ζωμό του ψαριού λίγο-λίγο ανακατεύοντας, μέχρι να γίνει αλοιφή η αλιάδα.

Δοκιμάζετε και διορθώνετε τη γεύση, αν χρειάζεται, με αλατοπίπερο, ελαιόλαδο και λεμόνι.

Συντάκτης: Κορίνα

Οι ποικιλίες στο νομό είναι οι εξής: Ντόπια, Σιμωτέϊκο Κορώνι, Θιακό, Κορωνέϊκη, Ματολιά, Κορφολιά, Ασπροελιά.

Η Ντόπια περιλαμβάνει δέντρα μεγάλου μεγέθους, με απόδοση σε λάδι 20-22% και αποτελεί την παλαιότερη ποικιλία του νησιού.

Η ποικιλία Σιμωτέϊκο Κορώνι περιλαμβάνει δέντρα μέτριου μεγέθους που ευδοκιμούν μόνο στο χωριό Σιμωτάτα και έχουν απόδοση 20-22%.

Το Θιακό όπως προδίδει και το όνομά του καλλιεργείται κυρίως στην Ιθάκη, έχει μέτριο μέγεθος και παρουσιάζει αντοχή στο βακτήριο που προκαλεί όγκους στα κλαδιά της ελιάς. Η απόδοσή του σε λάδι είναι 20%.

Η Κορωνέϊκη ποικιλία έχει δέντρα με μέτριο μέγεθος, καρποφορούν κάθε χρόνο, έχουν απόδοση σε λάδι 10-12%, ευδοκιμούν στις παραθαλάσσιες περιοχές και είναι ευαίσθητα στο βακτήριο της ελιάς.

Η Ματολιά αποτελείται από δέντρα μεγάλου μεγέθους τα οποία αποδίδουν σε λάδι 20-22% και συναντώνται στα πεδινά και γόνιμα εδάφη.

Η Κορφολιά”αποτελείται από ορθόκλαδα δέντρα μεγάλου μεγέθους, χρειάζεται γόνιμα, πεδινά εδάφη, είναι ποικιλία ανθεκτική στη δακοπροσβολή και η απόδοσή της είναι 20%.

Τέλος, η Ασπροελιά είναι μετρίου μεγέθους, συναντάται στα ορεινά, έχει απόδοση 20-22% και η συγκομιδή της γίνεται το Φεβρουάριο.

Συντάκτης: Κορίνα