Από την Στεντούμη Πόπη

Τα «μπουμπάρια» είναι παραδοσιακό γλυκό των Μεγάρων, το οποίο παρασκευάζεται και καταναλώνεται την περίοδο της Μεγάλης Σαρακοστής.

ΥΛΙΚΑ

Για το φύλλο:

2 φλιτζάνια αλεύρι σκληρό

1/4 φλιτζανιού τσαγιού λάδι

χλιαρό νερό

Για τη γέμιση:

1 κιλό σπανάκι

3-4 κουταλιές ρύζι

350 γρ. σταφίδες ξανθές

1 κουτάλια της σούπας κανέλα

1 φλιτζάνι ζάχαρη

μισό ματσάκι άνηθος

ΕΚΤΕΛΕΣΗ

Ανακατεύουμε τα υλικά για το φύλλο και ζυμώνουμε. Σκεπάζουμε τη ζύμη και την αφήνουμε σε ζεστό μέρος για μία ώρα, περίπου. Ανοίγουμε τη ζύμη σε λεπτά φύλλα. Κόβουμε σε κομμάτια 15 Χ 10 εκ. περίπου.

Πλένουμε το σπανάκι και το κόβουμε. Το αφήνουμε να στραγγίσει και το ανακατεύουμε με τα υπόλοιπα υλικά.

Γεμίζουμε κάθε φύλλο με το μείγμα. Γυρνάμε τις δυο άκρες για να μην χυθεί το μείγμα και τυλίγουμε σε κύλινδρο. Τοποθετούμε τα μπουμπάρια σε λαδωμένο ταψί και ψήνουμε στους 200 βαθμούς Κελσίου για 45 λεπτά, περίπου. Όσο είναι ακόμα ζεστά, πασπαλίζουμε με ζάχαρη και κανέλα.

ΚΑΛΗ ΣΑΣ ΟΡΕΞΗ!!!

]]> https://schoolpress.sch.gr/lexith/?feed=rss2&p=153 0 https://schoolpress.sch.gr/lexith/?p=428 https://schoolpress.sch.gr/lexith/?p=428#comments Tue, 19 Apr 2016 08:08:42 +0000 ΜΑΝΔΗΛΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ http://schoolpress.sch.gr/lexith/?p=428

Από τον Άκη Βαρελά

Στην πόλη μας τη Δευτέρα του Πάσχα τελείται το έθιμο των Ρουσαλιών από ομάδες αγοριών, οι οποίες γυρνώντας από σπίτι σε σπίτι, από γειτονιά σε γειτονιά, τραγουδούσαν και χόρευαν τα Ρουσάλια. Είναι ένα έθιμο που αναμφισβήτητα έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα και πιο συγκεκριμένα στη γιορτή του Ροδισμού, κατά την οποία αρχικά ήταν η γιορτή της Άνοιξης και γιορταστικό συμπόσιο, χρησιμοποιούσαν τριαντάφυλλα, ρόδα δηλαδή και στη συνέχεια συνδέθηκε με τη λατρεία των νεκρών. Αργότερα και ο Χριστιανισμός κράτησε τη γιορτή αυτή φυσικά προσαρμοσμένη στους δικούς του κανόνες.

Εξ’ άλλου είναι γνωστό και του Ρουσαλιού το Σάββατο, το γνωστό στο Χριστιανισμό με το Ψυχοσάββατο της Πεντηκοστής. Η συμβολική ερμηνεία  του εθίμου ταιριάζει απόλυτα με την Ανάσταση του Χριστού και την απελευθέρωση των ψυχών, οι οποίες σύμφωνα με τις λαϊκές αντιλήψεις παραμένουν στη γη από το Πάσχα μέχρι το Σάββατο της Πεντηκοστής που είναι γνωστό ως του Ρουσαλιού το Σάββατο. Χαρακτηριστικά μάλιστα όπως λέει ο λαός: «όλα τα Σάββατα να παν και να γυρίσουν του Ρουσαλιού το Σάββατο ποτέ να μην γυρίσει».

Η παράδοση αναφέρει ότι οι Μεγαρίτες χρησιμοποιούσαν το έθιμο αυτό προεπαναστατικά για να συγκεντρώσουν χρήματα για τις ανάγκες του αγώνα. Έτσι λοιπόν τα Ρουσάλια κατατάσσονται στα έθιμα του αγερμού, αυτά δηλαδή που έχουν σκοπό τη συγκέντρωση χρημάτων και άλλων φιλοδωρημάτων, συνήθως για  κοινωφελείς σκοπούς. Τα αγόρια που λέγονται και «Ρουσαλήδες», κρατώντας λουλούδινο σταυρό από τον οποίο κρέμεται λευκό μαντήλι «Καλαμάτα» όπως χαρακτηριστικά λέγεται και ένα καλάθι στολισμένο με λουλούδια εποχιακά, τραγουδούν και  χορεύουν τα Ρουσάλια και μαζεύουν χρήματα και όποια άλλα φιλοδωρήματα (κόκκινα αυγά, και κουλούρια). Ο τελευταίος του χορού, ο Σαχανατάρης (όπως λέγεται στην τοπική γλώσσα) κρατά το στολισμένο ψάθινο καλάθι, το «καρτάλι» και το τοποθετεί στη μέση του χορού, στο οποίο βάζουν τα φιλοδωρήματα.

Χορεύεται με τα χέρια στους ώμους, βήματα στα τρία χωρίς καμία χορευτική φιγούρα. Παίζει ένας μέλος της παρέας νταούλι και αν υπάρχει κάποιος πίπιζα και όλοι μαζί τραγουδούν:

«Καλώς σ’ εύραμε αφέντη άρχοντά μου και λεβέντη, να στα πούμε τα Ρουσάλια, πέστε τα βρε παλικάρια ….» και τελειώνοντας «…να σας πούμε Χριστός Ανέστη που ετάφη και Ανέστη».

[There is a video that cannot be displayed in this feed. Visit the blog entry to see the video.]

ΠΗΓΕΣ

Ευχαριστούμε για τις πληροφορίες τον εκπαιδευτικό,κύριο Βαρελά Γεώργιο, μέλος του μεγαρικού πολιτιστικού συλλόγου «Αλκάθους και Καρία».

Αγγελική Σύρκου,  «Το μεγαρικό γλωσσικό ιδίωμα»,  εκδόσεις νήσος,  2006

Από τη Χατζή Μαρία

Τη «στραβολάδα» χρησιμοποιούσαν οι ελαιοπαραγωγοί στα Μέγαρα για το μάζεμα των ελιών. Πρόκειται για ένα εργαλείο που μοιάζει πολύ με μαγκούρα, αρκετά μακρύ, το οποίο έφτιαχναν από ξύλο ελιάς ή πουρναριού. Για να καταφέρουν να λυγίσουν τη μια άκρη και να φτιάξουν τη χαρακτηριστική καμπύλη της «στραβολάδας», ζέσταιναν το ξύλο στη φωτιά. Για να μην χάσει όμως αργότερα το σχήμα του από την υγρασία, το έδεναν με ένα σύρμα το οποίο αφαιρούσαν όταν ήθελαν να την χρησιμοποιήσουν.

Η «στραβολάδα» χρησίμευε στους ελαιοπαραγωγούς για να τραβούν τα ψηλά κλαδιά των ελαιόδεντρων που δεν έφταναν, ώστε να μαζεύουν τις ελιές. Επίσης, η «στραβολάδα» ήταν χρήσιμη και σε αυτούς που πήγαιναν για «κοκκολόι» (βλ. σχετικό άρθρο του παρόντος τεύχους), οι οποίοι δεν είχαν τον απαραίτητο εξοπλισμό που είχαν οι ελαιοπαραγωγοί.  Τέλος, τη «στραβολάδα» χρησιμοποιούσαν και οι βοσκοί κατσικιών, όταν ήθελαν να τραβήξουν ένα κατσίκι από το λαιμό.

Ευχαριστούμε πολύ τον κύριο Θανάσαινα Ιερόθεο για τις πληροφορίες και τη φωτογραφία που μας έδωσε.

Από την Τσίγκρη Μαρία

Πρόκειται για λέξη του μεγαρικού γλωσσικού ιδιώματος. Είναι σύνθετη, αποτελούμενη από το ουσιαστικό «κόκκος» και την κατάληξη –λο(γ)ι (< λέγω). Η λέξη «κοκκολόι», γενικά, σημαίνει συλλογή καρπών. Πιο συγκεκριμένα σημαίνει το μάζεμα του εναπομείναντος καρπού της ελιάς μετά την κυρίως συγκομιδή από τους ιδιοκτήτες. Συνήθως γινόταν από φτωχούς ανθρώπους, οι οποίοι δεν είχαν δικά τους ελαιόδεντρα. Οι άνθρωποι αυτοί ονομάζονταν και «κοκκολόιδες».

Οι παλιοί Μεγαρείς χρησιμοποιούσαν συχνά τη λέξη «κοκκολόι» αλλά και άλλες με την ίδια ρίζα, όπως π.χ. «κοκκολόης» και «κοκκολογάω», κυρίως την εποχή του Δεκεμβρίου όταν οι ελαιοπαραγωγοί είχαν τελειώσει το μάζεμα της ελιάς και ό,τι έμενε στα ελαιόδεντρα το μάζευαν οι φτωχοί άνθρωποι, οι «κοκολόιδες».

Ευχαριστούμε πολύ την κυρία Τσίγκρη Ελένη για τις πληροφορίες που μας έδωσε.

Από την Χατζίρη Ειρήνη

Ο «χορός της τράτας» είναι ένας από τους παραδοσιακούς χορούς των Μεγάρων Αττικής, που χορεύεται σύμφωνα με το έθιμο, κάθε Τρίτη του Πάσχα έξω από την εκκλησία του Άη Γιάννη του «Χορευταρά». Πρόκειται για κυκλικό χορό γυναικών, με λαβή των χεριών απ’ τις παλάμες σταυρωτά, δηλαδή το αριστερό χέρι της προηγούμενης πάνω απ’ το δεξί της επόμενης. Η αρχική θέση είναι η προσοχή. Το μουσικό μέτρο είναι τα 2/4. Ο χορός θυμίζει τον τρόπο που τραβούν τα δίχτυα της τράτας οι ψαράδες, γι΄ αυτό και ονομάστηκε έτσι.

Υποστηρίζεται πως ο χορός αυτός έχει τις ρίζες του στον αρχαίο «χορό των πεπλοφόρων παρθένων» που χορεύονταν προς τιμήν της θεάς Δήμητρας (σε αρχαιολογικό χώρο της Ιταλίας έχει βρεθεί τοιχογραφία του 400 π.Χ., που αναπαριστά τον αρχαίο αυτό χορό). Η σύνδεση του χορού αυτού με το εκκλησάκι του Άη Γιάννη του «Χορευταρά», ανάγεται στην εποχή της Τουρκοκρατίας. Λέγεται πως όταν οι δημογέροντες των Μεγάρων ζήτησαν από τον Τούρκο διοικητή της περιοχής να χτίσουν ένα εκκλησάκι, εκείνος έδωσε την άδεια, με την προϋπόθεση το εκκλησάκι αυτό να χτιζόταν σε μια μόνο ημέρα. Οι Μεγαρείς τα κατάφεραν και από νωρίς το πρωί άρχισαν να γλεντούν για την επιτυχία τους και να χορεύουν το «χορό της τράτας».

[There is a video that cannot be displayed in this feed. Visit the blog entry to see the video.]

ΠΗΓΕΣ

Εφημερίδα «Απογευματινή», 25 Απριλίου 2006

http://users.sch.gr/vaxtsavanis/dimotikoi_xoroi.html

Από τη Μαργέτη Έλενα

Στα Μέγαρα, πριν γίνει ο γάμος, στο σπίτι της νύφης άπλωναν τα προικιά. Οι γυναίκες συγγενείς συγκεντρώνονταν και έστρωναν το «γιούκο» (τούρκ. yuk: στοίβα κλινοσκεπασμάτων) πάνω σε κασέλες που κάλυπταν με σεντόνι ολοκέντητο. Δύο κοπέλες τύλιγαν στην άκρη τα στρωσίδια σε ορθογώνια μορφή και έπρεπε να μην ξεφεύγει καμία άκρη. Αυτά θα χρησιμοποιούσε το ζευγάρι στο καινούριο ξεκίνημα της ζωής του. Στο κάτω μέρος έμπαιναν τα χοντρά καλύμματα του πατώματος (κουρελούδες, κιλίμια, τσόλια). Στη συνέχεια, τα χοντρά σκεπάσματα του κρεβατιού (αντρομίδες, βελέντζες, χράμια, παπλώματα) και μετά, οι υφαντές κουβέρτες, τα λεπτά χράμια και τα σεντόνια. Για το τέλος άφηναν τα μαξιλάρια της φιγούρας (τα γέμιζαν με βαμβάκι), τα οποία ήταν κεντημένα κοφτά με χειροποίητη δαντέλα, για να στολίσουν το πάνω μέρος του «γιούκου». Έραιναν με ρύζι για να ριζώσει το ζευγάρι και ασήμωναν το «γιούκο» με παράδες (μικρά χρυσά νομίσματα).

Την ημέρα που είχε οριστεί ο γάμος, η πομπή ξεκινούσε από το σπίτι της νύφης και έπαιρνε πάνω σε σούστα (άμαξα με άλογα) και τα προικιά, «το γιούκο», για να τον μεταφέρει στο σπίτι που θα έμενε το νεόνυμφο ζευγάρι.

Πηγές

Δεσπίνης, Γ. (2010). Μεγαρικά. Μέγαρα

Μώλος, Θ. (1993). Λαογραφικά των Μεγάρων. χ.τ.: Πολιτιστικός Σύλλογος Μεγάρων

Σύμφωνα  με  τον  Μ.  Τριανταφυλλίδη: «όσοι  έχομε  μητρική  γλώσσα  τα  ελληνικά δεν  τα  μιλούμε  ακριβώς  το  ίδιο σε  όλη  την  ελληνόγλωσση  γη. Παρουσιάζει  δηλαδή  και  η  γλώσσα  μας, καθώς  όλες  οι  άλλες,  τοπικές  παραλλαγές  ή  ιδιωματικές  ποικιλίες». Τι  εννοούμε  όμως με  τον  όρο ιδίωμα;  Σύμφωνα  με  το  λεξικό της  κοινής  νεοελληνικής,  ιδίωμα είναι  η «τοπική παραλλαγή μιας γλώσσας, με μικρές αποκλίσεις από την κοινή γλώσσα στο χώρο της φωνολογίας, της μορφολογίας ή του λεξιλογίου». Αλήθεια  τι  προσφέρουν  στη  γλώσσα  και στον πολιτισμό  αυτές  οι  ιδιωματικές  παραλλαγές;

Η προσφορά των ιδιωμάτων εντοπίζεται στο γεγονός ότι μεταφέρουν και αποδίδουν την ιδιαιτερότητα του τόπου στον οποίο γεννήθηκαν. Έτσι, με τη μελέτη τους μπορούμε να αντιληφθούμε την ιδιοσυγκρασία του εκάστοτε τόπου και των κατοίκων του και να εμβαθύνουμε στον τρόπο σκέψης, τις συνήθειες και τις αξίες τους. Συγχρόνως, ενώνουν και διατηρούν τους δεσμούς με την παράδοση καθώς τα ιδιώματα αποτελούν βασικό στοιχείο της που οδηγεί στη γνώση και διατήρηση των ηθών και των εθίμων της περιοχής. Τέλος, εμπλουτίζουν την εθνική γλώσσα καθώς τα ιδιώματα βοηθούν στην κατανόηση της ιστορικής εξέλιξης της γλώσσας κι αποτρέπουν τη γλωσσική και πολιτιστική ισοπέδωση.

Ειδικότερα, το μεγαρικό γλωσσικό ιδίωμα  μοιάζει με αυτό των  κωμοπόλεων της Εύβοιας, της Αίγινας και της παλαιάς Αθήνας, που διέσωσαν τη γλώσσα μέσα σε περιοχές όπου γύρω – γύρω υπήρχαν ξενόφωνα χωριά. Οι Μεγαρείς, λόγω  της αρχαιοπρέπειας  που  διέκρινε  τα  ήθη  και  τα  έθιμά τους, δεν μίλησαν αρβανίτικα- σύμφωνα με τον Τσεβά (1928) και τον Κόλλια (1985: 133)- αν και περιβάλλονταν από περιοχές που μιλούσαν αρβανίτικα  (Βίλια, Μάνδρα, Κριεκούκι, Ελευσίνα, Άγ.Θεόδωροι, Αίγινα). Οι κάτοικοι των Μεγάρων στην αρχαιότητα μιλούσαν τη δωρική διάλεκτο και στη νεότερη εποχή το ιδίωμά τους έχει αρχαιοπρεπές  φωνητικό σύστημα, με πολλά αρχαϊκά στοιχεία στη μορφολογία και το λεξιλόγιο. Κοινά στοιχεία συναντώνται στο ιδίωμα των Αθηναίων επειδή είχαν συχνές επαφές οι δύο περιοχές.

Τέλος, αναφέρουμε ενδεικτικά μερικά χαρακτηριστικά του μεγαρικού γλωσσικού ιδιώματος:

• Η τροπή σε -έα των ονομάτων που λήγουν σε -ια: γουλέα, δαγκαματέα, καθισέα, θεμωνέα, χορτασέα.
• Τον πληθυντικό χωρίς συνίζηση σχηματίζουν τα ουδέτερα σε -ί που τονίζονται στη λήγουσα: το παιδί – τα παιδία, το κατσί – τα κατσία, το βουτσί – τα βουτσία.
• Ο τονισμός του α “ από τα διαδοχικώς εκφωνητέα φωνήεντα αντί του β “: ανεψίος, δεξίος, παλαίος.
• Ο σχηματισμός του ενεργητικού αορίστου σε -κα αντί -σα: αγάπηκα, βάρηκα, έπεκα, πότικα.
• Τα παλιά περισπώμενα ρήματα σχηματίζονται μόνο με τον ασυναίρετο τύπο τους, π.χ συνηθάω, μουστράω, τσυνηγάω, τσουλάω, και παραμένουν ασυναίρετα στον ενεστώτα της ενεργητικής και παθητικής φωνής σε όλο τον ενικό και στο γ’ πληθ. πρόσωπο: τσυνηγάω, τσυνηγάεις, τσυνηγάει…

Πηγή:

Σύρκου, Α. (2006). «Το  μεγαρικό  γλωσσικό  ιδίωμα», λεξικογραφική  μελέτη, Αθήνα: εκδ. νήσος

Αναφορές:

Κόλλιας Α. (1985). Αρβανίτες  και η καταγωγή  των  Ελλήνων, 3^η έκδοση, Αθήνα

Τσεβάς, Γ. (1928). Η ιστορία  των  Θηβών  και  της  Βοιωτίας από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερον, τομ. Β΄, Αθήνα

Από την Τασίνου Δήμητρα

ΥΛΙΚΑ:
1 κιλό σταρένιο αλεύρι
50-70 γραμ. μαγιά
χλιαρό νερό
λίγο αλάτι
λίγη ζάχαρη
ελαιόλαδο για το τηγάνισμα
μέλι
σουσάμι (προαιρετικά)
κανέλα
ζάχαρη άχνη (προαιρετικά)

ΕΚΤΕΛΕΣΗ:
Σε ένα μπολ βάζουμε το αλεύρι, προσθέτουμε διαλυμένη μαγιά σε χλιαρό νερό, το αλάτι, τη ζάχαρη και ανακατεύουμε. Προσθέτουμε νερό μέχρι να δημιουργηθεί ένας χυλός. Αφήνουμε το μείγμα να φουσκώσει για μια ώρα. Χτυπάμε ανά τακτά διαστήματα πολύ δυνατά με τα χέρια μας και αφήνουμε ξανά το μείγμα να φουσκώσει. Αυτό το επαναλαμβάνουμε 5-6 φορές για να γίνει αφράτο.
Τηγάνισμα:
Βάζουμε σε ένα μικρό βαθύ κατσαρολάκι αρκετό ελαιόλαδο και το αφήνουμε να κάψει. Παίρνουμε ποσότητα μείγματος με την παλάμη μας και με ένα λαδωμένο κουτάλι «κόβουμε» δημιουργώντας μικρά μπαλάκια.
Τέλος, γαρνίρουμε με μέλι και κανέλα.

ΚΑΛΗ ΣΑΣ ΟΡΕΞΗ!