Από τους Λαμπάρα Ηλέκτρα, Λιβάνιο Αλέξανδρο, Μπούζη Κλόι, Νόνη Βασιλική, Ντίμο Ορέστη, Πλάκα Φάμπιο

Από την Αχμέντ Ιμάν

Η φράση «τα μιλάει φαρσί» χρησιμοποιείται, για να δηλώσει την τέλεια γνώση μιας ξένης γλώσσας. Η λέξη «φαρσί» (farsi) χρησιμοποιείται ως επίρρημα και σημαίνει «περσικά» στην τουρκική γλώσσα. Καθιερώθηκε η χρήση της σε φράσεις όπως «μιλάει φαρσί τα αγγλικά / τα γερμανικά κ.τ.λ.», δηλαδή «μιλάει απταίστως τα αγγλικά / τα γερμανικά κ.τ.λ.», επειδή κάποιος που ήξερε περσικά θεωρούνταν ικανός στις ξένες γλώσσες. Επίσης, η λέξη συναντάται συχνά και στη φράση «ξέρω / λέω το μάθημα φαρσί», δηλαδή «ξέρω / λέω το μάθημα απ΄ έξω κι ανακατωτά / νεράκι / στην εντέλεια».

Η περσική γλώσσα (Φαρσί) ανήκει στην οικογένεια των ιρανικών γλωσσών.

Πολλές λέξεις έχουν εισέλθει στην ελληνική ως δάνεια από τα περσικά. Εμφανίζονται ήδη στα μυκηναϊκά κείμενα, όπως οι λέξεις «ῥόδον» και «τόξον». Η επαφή των Ελλήνων με τους Πέρσες γίνεται πιο εντατική στο διάστημα μεταξύ 6ου και 5ου αιώνα π.Χ. – όταν οι Πέρσες  καταλαμβάνουν ελληνόφωνες περιοχές (Μικρά Ασία) και εκστρατεύουν στην Ελλάδα – οπότε ακόμα περισσότερες περσικές λέξεις προστίθενται στο λεξιλόγιο των Ελλήνων.

ΠΗΓΕΣ

1. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας, Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας

2.https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/history/ag_history/browse.html?start=127

3.http://georgakas.lit.auth.gr/dictionaries/index.php?option=com_chronoforms5&chronoform=ShowLima&limaID=17125

4.https://www.benaki.org/index.php?option=com_collectionitems&view=collectionitem&id=117570&Itemid=&lang=el

Από τη Βυρίνη Άννα

Η φράση «ροδάνι πάει η γλώσσα του» αναφέρεται σε πρόσωπο που φλυαρεί, που μιλά γρήγορα και με ευχέρεια.

Η λέξη «ροδάνι» προέρχεται από την αρχαία «ῥοδάνη», που σημαίνει «νήμα, υφάδι, στριμμένη κλωστή» (ῥοδάνη < ῥοδανός ή ῥαδαλός ή ῥαδινός).

Το ροδάνι είναι μικρός τροχός κλωστικής μηχανής, ο οποίος παίρνει κίνηση από ένα μεγαλύτερο και έτσι περιστρέφεται με μεγαλύτερη ταχύτητα και κινεί το αδράχτι πάνω στο οποίο τυλίγεται το νήμα.

Το αδράχτι είναι επίμηκες κυλινδρικό ξύλο όπου τυλίγεται το νήμα που παράγεται κατά το γνέσιμο του μαλλιού.

[There is a video that cannot be displayed in this feed. Visit the blog entry to see the video.]

ΠΗΓΕΣ

1. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας, Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.

2. https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CF%81%CE%BF%CE%B4%CE%AC%CE%BD%CE%B9&dq=

3. https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%B1%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%87%CF%84%CE%B9&dq=

Από τη Λιβανίου Ευαγγελία-Μαύρα

Τη φράση «ήξεις αφήξεις» τη χρησιμοποιούμε όταν θέλουμε να σχολιάσουμε την ασάφεια στα λεγόμενα κάποιου και τις διφορούμενες απόψεις που διατυπώνονται για το ίδιο θέμα από κάποιο πρόσωπο (π.χ. οι δηλώσεις του ήταν ήξεις αφήξεις).

Πρόκειται για τμήμα ενός χρησμού της Πυθίας, που δόθηκε σε κάποιον στρατιώτη, όταν αυτός απευθύνθηκε στο μαντείο των Δελφών ζητώντας να μάθει αν θα γυρίσει ζωντανός ή όχι από τον πόλεμο. Η ολοκληρωμένη διατύπωση του χρησμού ήταν η εξής: ΗΞΕΙΣ ΑΦΗΞΕΙΣ ΟΥ ΘΝΗΞΕΙΣ ΕΝ ΠΟΛΕΜΩ. Ωστόσο, όπως όλοι οι χρησμοί της Πυθίας, ήταν διφορούμενος. Μπορούσε, δηλαδή, να ερμηνευτεί με δύο τρόπους. Η παύση του λόγου σε διαφορετικό σημείο δίνει δύο εντελώς διαφορετικά νοήματα. Παρατηρήστε τη θέση του κόμματος (παύσης) σε κάθε περίπτωση και την ερμηνεία που προκύπτει:

α) ἥξεις,  ἀφήξεις, οὐ θνῄξεις ἐν πολέμῳ = θα φτάσεις, θα επιστρέψεις, δεν θα πεθάνεις στον πόλεμο

β) ἥξεις,  ἀφήξεις οὐ, θνῄξεις ἐν πολέμῳ = θα φτάσεις, δεν θα επιστρέψεις, θα πεθάνεις στον πόλεμο.

[There is a video that cannot be displayed in this feed. Visit the blog entry to see the video.]

ΠΗΓΕΣ

1. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας, Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.

2. http://users.uoa.gr/~nektar/history/language/lingual_remarks.htm

3.https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/mantises/page_030.html

Από την Παντελιού Άννα

Χρησιμοποιούμε τη φράση «από τη Σκύλλα στη Χάρυβδη», προκειμένου να δηλώσουμε ότι κάποιος πάει από ένα κακό σε άλλο χειρότερο. Επιπροσθέτως, υπάρχει η φράση «μεταξύ Σκύλλας και Χάρυβδης», που σημαίνει ότι κάποιος βρίσκεται σε εξαιρετικά δυσχερή και επικίνδυνη θέση.

Η λέξη «Σκύλλα» ανήκει στην ίδια οικογένεια με τη λέξη «σκύλαξ» – το νεογέννητο σκυλί, το κουτάβι. Από την άλλη, η λέξη «Χάρυβδη» είναι αγνώστου ετύμου.

Η Σκύλλα ήταν θαλάσσιο τέρας με δώδεκα πόδια και έξι κεφάλια σκύλου. Το κάθε κεφάλι είχε τρεις σειρές δόντια.

Θεωρούνταν κόρη της Κραταιίδας ή του Φόρκυ ή της Εκάτης. Κατοικούσε στη βόρεια ακτή της Σικελίας, σε μια σπηλιά, κοντά στη σημερινή Μεσσήνη, απέναντι από τη Χάρυβδη. Η Σκύλλα και η Χάρυβδη αποτελούσαν τον φόβο και τον τρόμο των ναυτικών.

Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, η Σκύλλα ήταν κόρη του βασιλιά των Μεγάρων, Νίσου. Κατά την πολιορκία των Μεγάρων από τους Κρήτες, πρόδωσε τον πατέρα της, επειδή ερωτεύτηκε τον Μίνωα, τον βασιλιά της Κρήτης.

Αρχικά, λεγόταν ότι η Σκύλλα ήταν μια όμορφη κοπέλα που τη μεταμόρφωσε η Κίρκη, για να την εκδικηθεί, επειδή ο Γλαύκος είχε αρνηθεί τον έρωτα της θεάς για χάρη της νεαρής κοπέλας. Η Κίρκη έριξε μαγικά βότανα στο νερό της πηγής, όπου λουζόταν η Σκύλλα και αυτή μεταμορφώθηκε.

Σύμφωνα με έναν άλλο μύθο, ο Ποσειδώνας ήταν ερωτευμένος μαζί της και η ζήλεια ώθησε την Αμφιτρίτη να ζητήσει από την Κίρκη να τη μεταμορφώσει ή ο ίδιος ο Ποσειδώνας τη μεταμόρφωσε, γιατί η κοπέλα αρνήθηκε τον έρωτά του εξαιτίας του Γλαύκου.

Ο Ηρακλής σκότωσε το τέρας, επειδή η Σκύλλα καταβρόχθισε μερικά από τα βόδια που έφερνε μαζί του από τη χώρα του Γηρυόνη. Ο Φόρκης, με μαγικές πράξεις, επανέφερε την κόρη του στη ζωή.

Η Χάρυβδη ήταν και αυτή θαλάσσιο τέρας, κόρη του Ποσειδώνα και της Γαίας, προσωποποίηση της θαλάσσιας δίνης.

Έβγαινε από το καταφύγιό της τρεις φορές την ημέρα και κατάπινε το νερό της θάλασσας μαζί με τα καράβια, για να τα φτύσει πάλι ορμητικά. Ο Οδυσσέας – θέλοντας να περάσει το στενό των δύο τεράτων – κινδύνευσε θανάσιμα, αλλά κατόρθωσε να διαφύγει τον κίνδυνο, κρατημένος από τα κλαδιά μιας αγριοσυκιάς. Η Χάρυβδη κρύβονταν πίσω από τις συκιές που βρίσκονταν κοντά στο καταφύγιό της και από εκεί επιτίθονταν στους περαστικούς ναυτικούς.

ΠΗΓΕΣ

1. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας, Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας

2.Τσοτάκου-Καρβέλη Αικατερίνη (2007), Λεξικό της ελληνικής μυθολογίας, εκδ. Σοκόλη

3.https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/metamorfoseis/page_242.html

4.https://www.namuseum.gr/monthly_artefact/ydatinoi-fovoi/

5.https://users.sch.gr/ipap/mixogeni/238.htm

]]> https://schoolpress.sch.gr/lexith/?feed=rss2&p=880 0 https://schoolpress.sch.gr/lexith/?p=173 https://schoolpress.sch.gr/lexith/?p=173#comments Mon, 30 Jan 2023 08:35:13 +0000 pdemetris http://schoolpress.sch.gr/lexith/?p=173

Από τον Τσούκαλα Μάριο

Την διάσημη αυτή φράση την χρησιμοποιούμε όταν θέλουμε να δηλώσουμε την ενόχλησή μας για οτιδήποτε προσπαθεί να μας αποσπάσει την προσοχή από την ενασχόλησή μας. Η φράση αυτή αποδίδεται στον αρχαίο Έλληνα Αρχιμήδη από τις Συρακούσες, έναν από τους μεγαλύτερους και πολυπράγμονες επιστήμονες της αρχαιότητας.

Ο Αρχιμήδης (278-212 π.Χ.) θεωρείται ο θεμελιωτής πολλών μαθηματικών προτάσεων και ο εφευρέτης πολλών μηχανικών συσκευών, όπως π.χ. των μοχλών και των τροχαλιών. Λέγεται μάλιστα ότι, επειδή ο τύραννος των Συρακουσών Ιέρωνας δεν τον πίστευε, ο Αρχιμήδης προσκάλεσε πλήθος κόσμου στο λιμάνι όπου με την χρήση τροχαλιών που κινούσε ο ίδιος, κατάφερε να τραβήξει ένα φορτωμένο πλοίο στη στεριά, κάνοντας έτσι γνωστή στους συμπολίτες του την ανακάλυψή του.

Επιπλέον, ο Αρχιμήδης ανακάλυψε τον νόμο της Φυσικής που είναι γνωστός ως «Αρχή του Αρχιμήδη» θέτοντας έτσι τις βάσεις της υδροστατικής. Ανακάλυψε, δηλαδή, έναν τρόπο υπολογισμού της άνωσης που ασκούν τα ρευστά στα αντικείμενα που βρίσκονται εντός αυτών. Σημαντικές θεωρούνται και οι σωζόμενες μαθηματικές αποδείξεις του Αρχιμήδη, οι οποίες περιγράφονται στα συγγράματά του.

Όταν το 212 π.Χ. ο ρωμαίος Μάρκελλος επιτέθηκε στις Συρακούσες, ο ευφυέστατος Αρχιμήδης κατόρθωσε με τη χρήση κατόπτρων να συγκεντρώσει τις ηλιακές ακτίνες και να κάψει τα εχθρικά πλοία. Παρ΄όλα αυτά όμως ο Μάρκελλος κατέκτησε τις Συρακούσες. Λέγεται πως, όταν ένας ρωμαίος στρατιώτης πλησίασε τον Αρχιμήδη για να τον σκοτώσει, ο Αρχιμήδης βρισκόταν στη διαδικασία επίλυσης ενός γεωμετρικού προβλήματος. Του ζήτησε, λοιπόν, ατάραχος να μην τον διακόψει, λέγοντάς του «μη μου τους κύκλους τάραττε». Ωστόσο, ο ρωμαίος στρατιώτης τού αφαίρεσε, τελικά, τη ζωή.

ΠΗΓΕΣ

1) Εγκυκλοπαίδεια «Νέος Θησαυρός Γνώσεων», τόμος 2, εκδόσεις ΔΩΡΙΚΟΣ, Γ.Δ. Παπαΐωάννου.

2) http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Archimedes.html

3) http://www.gutenberg.org/ebooks/search/?query=Archimedes

Από την Βαρελά Σάντυ

Η φράση σημαίνει «μη με αγγίζεις». Μαρτυρείται στην Καινή Διαθήκη και συγκεκριμένα στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο. Πρόκειται για φράση που είπε ο Ιησούς στη Μαρία τη Μαγδαληνή, όταν εμφανίστηκε μπροστά της μετά την Ανάστασή Του και εκείνη Τον αναγνώρισε: «Μή μοῦ ἅπτου, οὔπω γάρ ἀναβέβηκα πρός τόν πατέρα» (Ιωάν. 20,17). Κατά την επικρατέστερη ερμηνεία, ο Ιησούς είπε τη φράση αυτή στη Μαρία Μαγδαληνή, γιατί ο Θεός δεν της είχε στείλει ακόμα το Άγιο Πνεύμα που «θα άνοιγε το νου της» και θα της έδινε την δυνατότητα να έχει πρόσβαση στο πρόσωπο του αγαπημένου Κυρίου της.

Η φράση αυτή έχει επικρατήσει να χρησιμοποιείται στην καθημερινή μας επικοινωνία με μια όχι και τόσο θετική σημασία. Έτσι λοιπόν, όταν λέμε ότι κάποιος είναι «μη μου άπτου», εννοούμε ότι πρόκειται για άτομο εύθικτο, μυγιάγγιχτο, που δεν ανέχεται να το πειράζουν.

«Μη μου άπτου» είναι, ακόμα, η κοινή ονομασία του φυτού μιμόζα [επιστημονική ονομασία mimosa pudica = μιμόζα η αισχυντηλή (ντροπαλή)], ονομασία που οφείλεται στη χαρακτηριστική ιδιότητα των φύλλων της να κλείνουν και να γέρνουν προς τα κάτω, όταν κάτι τα αγγίζει.

[There is a video that cannot be displayed in this feed. Visit the blog entry to see the video.]

ΠΗΓΕΣ

Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας», Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας

http://el.wikipedia.org/wiki/Μιμόζα_η_αισχυντηλή

http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%BC%CE%B7&dq=

Από  τη  Χριστιάνα  Μπάλα

Συχνά  στην  καθημερινή  μας  ζωή  χρησιμοποιούμε  ρητά  που  έχουν  προέλθει  από  τους  αρχαίους  χρόνους.  Ένα  από  τα  γνωστότερα  είναι  το  εξής: «νους  υγιής  εν  σώματι  υγιεί».  Πάνω – κάτω  θεωρώ  πως  όλοι  μας  γνωρίζουμε  τι  σημαίνει. Αλλά  για  όσους  δεν  γνωρίζουν,  η  φράση  αυτή  σημαίνει  ότι   για  να  είναι  ο  νους  υγιής,  πρέπει  και  το  σώμα  να  είναι  υγιές.

Το  απόφθεγμα  αυτό  προέρχεται  από  τα  λατινικά  και  όχι  από  τα  αρχαία  ελληνικά, όπως  ίσως  όλοι  πιστεύουμε. Συγκεκριμένα  ανήκει  στον  σατιρικό  ποιητή Ιούνιο  Ιουβενάλη  (Decimus Junius Juvenalis 60 – 127 μ.Χ.) και το  συναντάμε  στο  έργο  του  «Σάτιρες». Η  αρχική  όμως  φράση  δεν είναι  έτσι, αλλά  έχει  ως  εξής: «orandum  est  ut sit mens  sana  in  corpora  sano».  Σήμερα, μάλιστα, τα αρχικά της φράσης στο λατινικό πρωτότυπο υιοθετήθηκαν από γνωστή εταιρεία αθλητικών ειδών στην Ιαπωνία. Αν γίνει αντικατάσταση της πρώτης λέξης mens (πνεύμα) με την περίπου ίδιας απόδοσης λέξη anima, έχουμε το ακρωνύμιο ASICS (Anima Sana In Corpore Sano).

Όποια  όμως  κι αν  είναι  η  προέλευση  της  φράσης, το  νόημά  της  παραμένει  το  ίδιο.  Σύμφωνα, λοιπόν  με  έρευνα  που  πραγματοποιήθηκε  από ερευνητές του πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας (Λος Άντζελες) υπό τον δρα Γουίλιαμ ΜακΚάρθι και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό παιδιατρικής «The Journal of Pediatrics»,  οι  μαθητές  και  οι  φοιτητές,  που  ασκούνται  τακτικά, βελτιώνουν όχι μόνο τη  φυσική  τους  υγεία  αλλά  και  τη  διανοητική, αφού  παίρνουν  καλύτερους  βαθμούς  σε  σχέση με  τους  αγύμναστους  συνομηλίκους  τους.  Οι αμερικανοί επιστήμονες σύγκριναν στοιχεία για τη σωματική κατάσταση και το βάρος χιλιάδων μαθητών σε σχέση με τις επιδόσεις τους σε διαγωνίσματα μαθηματικών και γλώσσας. Διαπίστωσαν ότι όσοι μαθητές είχαν ανώτερη φυσική κατάσταση και κανονικό βάρος, πέτυχαν βαθμούς πάνω από το μέσο όρο. Αντίθετα τα υπέρβαρα και παχύσαρκα παιδιά σημείωσαν σημαντικά χαμηλότερες επιδόσεις στα τεστ.  Αλλά και   μια  άλλη μελέτη, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στην επιθεώρηση Journal of the American College of Sports Medicine και εκπονήθηκε από ερευνητές  του Πανεπιστημίου του Ιλινόι, στην οποία συμμετείχαν 36 φοιτητές και φοιτήτριες ηλικίας από 18 έως 22 ετών, απέδειξε  ότι   ο αθλητισμός βελτιώνει την ικανότητα  επεξεργασίας πληροφοριών που προσλαμβάνονται από τα αισθητήρια όργανα!

Όταν, λοιπόν, γυμναζόμαστε,  αυξάνονται  οι  καρδιακοί  παλμοί , οξυγονώνεται  και  αιματώνεται καλύτερα ο  εγκέφαλος  κι  αυτό  έχει  ως  αποτέλεσμα  τη  δημιουργία  νευρώνων  και  την προώθηση παραγωγής  ουσιών που αυξάνουν  τη  λειτουργία  του  εγκεφάλου  και  ισορροπούν  το  νευρικό σύστημα.  Επιπλέον κάνοντας  ήπια  άσκηση  έχουμε  καλύτερη  ποιότητα  ύπνου,  γεγονός  που συμβάλλει  στη  σωματική  και  ψυχική  ευεξία. Παρατηρείται  επίσης η ρύθμιση  της  μνήμης, η βελτίωση  της  διάθεσης και  η  καλύτερη  διαχείριση του  άγχους   λόγω  της  παραγωγής   ουσιών όπως  η νορεπινεφρίνη  και  οι  ενδορφίνες.  Έτσι,  αν  γυμναζόμαστε 20  λεπτά, τρεις  φορές  την εβδομάδα, σε  12  εβδομάδες  θα  διαπιστώσουμε  το  πόσο  καλύτερα  θα  μπορούμε  να διαχειριζόμαστε  το  καθημερινό  άγχος. Τέλος, η  άθληση μπορεί  να λειτουργήσει ως βάλσαμο στην ψυχή εκατομμυρίων ανθρώπων στον κόσμο που αντιμετωπίζουν ψυχικά προβλήματα, όπως π.χ. είναι η κατάθλιψη, συμβάλλοντας σημαντικά στην αντιμετώπισή της.

Δεν υπάρχει λοιπόν, η παραμικρή αμφιβολία ότι η άθληση μόνο ευεργετικά αποτελέσματα μπορεί να έχει τόσο για το σώμα μας, όσο και για το πνεύμα μας!

ΠΗΓΕΣ:

http://el.wiktionary.org

http://r4rehab.blogspot.gr/2014/01/blog-post_28.html

http://www.tovima.gr/science/article/?aid=317196

Από την Εύα Χατζηάδη

Η φράση χρησιμοποιείται για να δηλώσει τα ψεύτικα, υποκριτικά δάκρυα, την προσποιητή συγκίνηση, που αποσκοπεί στην παραπλάνηση.

Λέγεται ότι ο κροκόδειλος, συχνά, προκειμένου να παραπλανήσει και τελικά να παγιδεύσει τη λεία του, κρύβεται και βγάζει παράξενους ήχους που θυμίζουν κλάμα μικρού ζώου. Στην προσπάθειά του αυτή, από τα μάτια του κροκόδειλου εκκρίνονται δάκρυα. Με το ψεύτικο κλάμα του, λοιπόν, ο κροκόδειλος προσελκύει το θύμα του, στο οποίο επιτίθεται ξαφνικά και θανατώνει.

Μάθε περισσότερα για τους κροκόδειλους:

[There is a video that cannot be displayed in this feed. Visit the blog entry to see the video.]

ΠΗΓΗ

http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%BA%CF%81%CE%BF%CE%BA%CE%BF%CE%B4%CE%B5%CE%AF%CE%BB%CE%B9%CE%B1&dq=

Από την Χίσο Χριστιάνα