Από τον Ιωάννη Τσιουλίδη, μαθητή της Β” Οικονομίας.
Ο όρος που θα αναλύσουμε είναι η αυτογνωσία στην πορεία της ζωής μας. «Αυτογνωσία» είναι όρος που χρησιμοποιείται στην ψυχολογία για να περιγράψει τις πληροφορίες που αντλεί ένα άτομο όταν βρίσκει μια απάντηση στην ερώτηση «Πώς είμαι;», «Ποιος είμαι;». Ενώ προσπαθούμε να αναπτύξουμε την απάντηση σε αυτό το ερώτημα, η αυτογνωσία απαιτεί συνεχή αυτογνωσία και αυτοσυνείδηση (η οποία δεν πρέπει να συγχέεται με τη συνείδηση). Τα βρέφη και οι χιμπατζήδες εμφανίζουν μερικά από τα χαρακτηριστικά της αυτογνωσίας και της επιλογής/έκτακτης ανάγκης, ωστόσο δεν θεωρούνται ότι διαθέτουν αυτοσυνείδηση. Η αυτογνωσία είναι συστατικό της αυτοαντίληψης. Είναι η γνώση του εαυτού και των ιδιοτήτων του και η επιθυμία να αναζητήσουμε τέτοια γνώση που καθοδηγεί την ανάπτυξη της αυτοαντίληψης, ακόμα κι αν αυτή η έννοια είναι ελαττωματική. Η αυτογνωσία μάς ενημερώνει για τις νοητικές μας αναπαραστάσεις για τον εαυτό μας, οι οποίες περιέχουν ιδιότητες που συνδυάζουμε μοναδικά με τον εαυτό μας και θεωρίες σχετικά με το αν αυτές οι ιδιότητες είναι σταθερές ή δυναμικές, στο βέλτιστο που δυνάμεθα να αξιολογήσουμε. Η αυτοαντίληψη θεωρείται ότι έχει τρεις κύριες πτυχές: Το γνωστικό κομμάτι, το συναισθηματικό κομμάτι και το εκτελεστικό κομμάτι.
Το συναισθηματικό και εκτελεστικό κομμάτι είναι επίσης γνωστό ως αισθητό και ενεργό εαυτός αντίστοιχα, καθώς αναφέρονται στα συναισθηματικά και συμπεριφορικά στοιχεία της αυτοαντίληψης. Η αυτογνωσία συνδέεται με το γνωστικό κομμάτι στο ότι τα κίνητρά του καθοδηγούν την αναζήτησή μας να αποκτήσουμε μεγαλύτερη σαφήνεια και διαβεβαίωση ότι η δική μας αντίληψη είναι μια ακριβής αναπαράσταση του πραγματικού μας εαυτού.Το γνωστικό κομμάτι αποτελείται από όλα όσα γνωρίζουμε (ή νομίζουμε ότι γνωρίζουμε για τον εαυτό μας). Αυτό συνεπάγεται με ιδιότητες όπως χρώμα μαλλιών, φυλή και ύψος κ.λπ. και ψυχολογικές ιδιότητες όπως πεποιθήσεις, αξίες και αντιπάθειες.Η παραίνεση «γνώθι σαυτόν» έρχεται ήδη από την αρχαιότητα, και εξακολουθεί να θεωρείται μία από τις κορυφαίες αρετές που θα μπορούσε να έχει ένας άνθρωπος. Η γνώση του εαυτού υπήρξε (και βέβαια εξακολουθεί να είναι) μία από τις αέναες επιδιώξεις της ανθρωπότητας, και για αυτό το πολυπόθητο εσωτερικό αγαθό δημιουργήθηκαν φιλοσοφικά ρεύματα, καλλιτεχνικά ιδεώδη, ψυχολογικές και πνευματικές θεωρίες. Η κάθε πλευρά προσπάθησε να ρίξει φως στην έννοια της αυτογνωσίας, αλλά και να προτείνει τρόπους και στάσεις ζωής που θα ευνοούσαν τον κάθε ένα στην αναζήτηση της προσωπικής του αλήθειας.Από την πλευρά της ψυχολογίας, η πρώτη μελέτη και απόδοση της έννοιας της αυτογνωσίας μπορεί να βρεθεί πίσω στο 1972, όπου οι ψυχολόγοι S.Duval και R.A.Wicklund πρότειναν την θεωρία της αντικειμενικής αυτογνωσίας.
Με βάση τη θεωρία τους λοιπόν, ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να παρατηρεί και να αξιολογεί την παρούσα συμπεριφορά του σε σχέση με τις προσωπικές του αξίες και δυνατότητες. Δηλαδή κάθε στιγμή, ο κάθε ένας από εμάς μπορεί να κάνει μία εσωτερική αποτίμηση του κατά πόσο η συμπεριφορά που επιδεικνύει είναι σε συνάφεια με αυτά που πρεσβεύει και πιστεύει. Οι Duval και Wicklund προχώρησαν το σκεπτικό τους, λέγοντας πως μέσω αυτής της διαδικασίας γίνεται κανείς συνειδητός αξιολογητής του εαυτού και της αξίας του. Εξελίσσοντας αυτή τη θεωρία, ο ψυχολόγος Daniel Goleman για πρώτη φορά το 1995 ανέφερε την έννοια της Συναισθηματικής Νοημοσύνης, η οποία και αναφέρεται στην επίγνωση που διατηρεί κανείς για την εσωτερική του κατάσταση (σκέψεις, συναισθήματα), τη διαίσθηση του καθώς και από πού πηγάζει η ίδια του η δύναμη-δηλαδή, τί κάνει κάποιον ευτυχισμένο και ολοκληρωμένο εσωτερικά.
Καθώς αρχίζει κανείς και παρατηρεί τον εαυτό του εις βάθος, αναγνωρίζοντας την ποιότητα των σκέψεων και των συναισθημάτων που διατηρεί, έχει τη δυνατότητα να κατανοήσει τις καταστάσεις που πυροδοτούν αυτές τις εσωτερικές αντιδράσεις καθώς και να διαχειριστεί το σθένος τους. Για παράδειγμα, όταν κάποιος αρχίζει να παρατηρεί πως διατηρεί αρνητικές σκέψεις κάθε φορά που συμβαίνει κάτι καλό στη ζωή του («δεν θα κρατήσει», «κάτι κακό θα συμβεί μετά από αυτό», «δεν μου αξίζει κάτι τόσο καλό»), έχει τη δυνατότητα να ερευνήσει το γιατί μπαίνει σε αυτή τη διαδικασία αλλά και να βρει τρόπους να μειώσει την ισχύ των αρνητικών σκέψεων, αντικαθιστώντας τις με ποιο θετικές .
Επιπροσθέτως, ένας άνθρωπος που διαθέτει αυτογνωσία τείνει να δρα συνειδητά και πιο συγκροτημένα από ότι κάποιος που δεν έχει καλλιεργήσει αυτή τη δεξιότητα. Γενικά, οι ψυχολογικές έρευνες δείχνουν πως τα άτομα που έχουν αυτογνωσία φαίνεται πως απολαμβάνουν καλύτερη ψυχολογική υγεία, διατηρούν μια θετική στάση ζωής και κινούνται με περισσότερο σθένος προς την υλοποίηση των στόχων τους. Επίσης είναι περισσότερο δραστήριοι ενώ μπορεί να είναι πιο συμπονετικοί απέναντι στον εαυτό τους και τους άλλους-ειδικά στα λάθη και τις δύσκολες στιγμές.
