Ο Ρωμαίος Οράτιος, από το μακρινό 19 π.Χ. μας διδάσκει «Ut pictura poesis», δηλαδή «όπως η ζωγραφική, έτσι και η ποίηση». Πράγματι οι όμορφες εικόνες είναι αληθινή ποίηση αλλά και τα ποιήματα είναι γεμάτα εικόνες. Εικόνες και ποιήματα μας μαγεύουν, μας μιλούν και μας παρηγορούν, τελικά μας διαμορφώνουν. Εικόνες και λέξεις είναι όλος ο κόσμος μας!
Στις μέρες μας βέβαια οι «picturae» μάς έρχονται κινούμενες και ομιλούσες, δηλ. κινηματογραφικές, γι” αυτό και οι σκηνοθέτες εμπνέονται από την ποίηση και τους ποιητές!
12 βιβλία και 6 + 1 ταινίες, μια δική μου πρόταση, για ποιητική ανάγνωση αλλά και για εισαγωγή στο σινεμά με θέμα και αφορμή την ποίηση.
Τα κριτήρια απολύτως υποκειμενικά βεβαίως.
Βιβλία:
Κ. Π. Καβάφης, Τα ποιήματα.
Έμιλι Ντίκινσον, Επειδή δεν άντεχα να ζήσω φωναχτά. Ποιήματα και επιστολές.
Γιώργος Σεφέρης, Ποιήματα.
Ράινε Μαρία Ρίλκε, Γράμματα σ” ένα νέο ποιητή.
Γιάννης Ρίτσος, Τόμος Στ’. Τέταρτη Διάσταση.
Αργύρης Χιόνης, Η φωνή της σιωπής, Ποιήματα 1966-2010.
Μπέρτολτ Μπρεχτ, Ποιήματα
Γουίλιαμ Σαίξπηρ, Τα σονέτα.
Τίτος Πατρίκιος, Σε βρίσκει η ποίηση.
Σαρλ Μποντλέρ, Τα άνθη του κακού.
Μαρία Λαϊνά, Σε τόπο ξερό
Ιβάν Γκολ, Μαλαισιανά τραγούδια.
Ταινίες:
Πάτερσον, του Τζιμ Τζάρμους.
Ο κύκλος των χαμένων ποιητών, του Πίτερ Γουίαρ.
Ο ταχυδρόμος, του Μάικλ Ράντφορντ.
Ποίηση, του Λι Τσανγκ-ντονγκ.
Σύλβια, της Κριστίν Τζεφς.
Το ουρλιαχτό, των Ρομπ Επστάιν και Τζέφρι Φρίντμαν.
Μια Αιωνιότητα και μια Μέρα, του Θόδωρου Αγγελόπουλου.
Ζήσης Παπαγεωργίου
Από τη συνάδελφο Εβίτα Μάνου
[…]
Stop and consider! life is but a day;
A fragile dewdrop on its perilous way
From a tree’s summit; a poor Indian’s sleep
While his boat hastens to the monstrous steep
Of Montmorenci. Why so sad a moan?
Life is the rose’s hope while yet unblown;
The reading of an ever-changing tale;
The light uplifting of a maiden’s veil;
A pigeon tumbling in clear summer air;
A laughing schoolboy, without grief or care,
Riding the springy branches of an elm.”
O for ten years, that I may overwhelm
Myself in poesy; So I may do the deed
That my own soul has to itself decreed.
[…]
John Keats, Bright Star: Love Letters and Poems of John Keats to Fanny Brawne
(Σκέψου! Μια μέρα μοναχά βαστά η ζωή.
Δροσοσταλιά που από ενός δέντρου την κορφή
κυλάει. Ύπνος φτωχού Ινδιάνου που με ορμή
σε φριχτά βράχια η βάρκα του τον πάει.
Δεν ωφελούν κραυγές και στεναγμοί.
Ένα ρόδο που ανοίγει είναι η ζωή•
μιας ιστορίας απρόβλεπτης η ανάγνωση•
ένα βέλο που απ’ το πρόσωπο γλιστρά•
ένα πουλί στον καλοκαιρινό λαμπρόν αέρα•
ένα αγοράκι που χαρούμενο γελά,
χορεύοντας καβάλα στης φτελιάς τα κλώνια.
Να ‘ταν στην ποίηση να αφοσιωθώ για δέκα χρόνια.
Εκείνο που η ψυχή μου έχει προστάξει
να κάνω πράξη.)
Απόδοση, Ασπασία Λαμπρινίδου
Προτάσεις των μαθητών μας ( Α2, Α3)
“Desiderata” – Max Ehrmann
Πήγαινε ήρεμα μέσα στον θόρυβο και τη βιασύνη,
και θυμήσου τι ειρήνη μπορεί να υπάρχει στη σιωπή.
Όσο είναι δυνατόν χωρίς παράδοση
να είσαι σε καλές σχέσεις με όλους τους ανθρώπους.
Πες την αλήθεια σου ήρεμα και καθαρά.
και άκουσε τους άλλους,
ακόμη και τους κουτούς και τους αμαθείς.
κι αυτοί έχουν την ιστορία τους.
Απόφυγε τους θορυβώδεις και επιθετικούς ανθρώπους,
είναι βάσανα για το πνεύμα.
Αν συγκρίνεις τον εαυτό σου με άλλους,
μπορεί να γίνεις ματαιόδοξος και πικρός.
γιατί πάντα θα υπάρχουν μεγαλύτεροι και μικρότεροι άνθρωποι από εσένα.
Απόλαυσε τα επιτεύγματά σου καθώς και τα σχέδιά σου.
Διατήρησε το ενδιαφέρον σου για τη δική σου καριέρα, όσο ταπεινή κι αν είναι.
είναι μια πραγματική περιουσία στις μεταβαλλόμενες τύχες του χρόνου.
Να είσαι προσεκτικός στις επιχειρηματικές σου υποθέσεις.
γιατί ο κόσμος είναι γεμάτος απάτη.
Αλλά ας μην σε τυφλώσει αυτό για την αρετή που υπάρχει.
πολλοί άνθρωποι αγωνίζονται για υψηλά ιδανικά.
και παντού η ζωή είναι γεμάτη ηρωισμό.
Να είσαι ο εαυτός σου.
Ειδικά, μην προσποιείσαι την αγάπη.
Μην είσαι ούτε κυνικός για την αγάπη.
γιατί μπροστά σε όλη την ξηρασία και την απογοήτευση
είναι τόσο πολυετής όσο το γρασίδι.
Δέξου με καλοσύνη τη συμβουλή των χρόνων,
παραδίδοντας χαριτωμένα τα πράγματα της νεότητας.
Θρέψε τη δύναμη του πνεύματος για να σε προστατεύσει σε ξαφνική ατυχία.
Αλλά μην στεναχωριέσαι με σκοτεινές φαντασιώσεις.
Πολλοί φόβοι γεννιούνται από την κούραση και τη μοναξιά.
Πέρα από μια υγιή πειθαρχία,
να είσαι ευγενικός με τον εαυτό σου.
Είσαι παιδί του σύμπαντος,
όχι λιγότερο από τα δέντρα και τα αστέρια.
έχεις το δικαίωμα να είσαι εδώ.
Και είτε είναι σαφές σε εσένα είτε όχι,
χωρίς αμφιβολία το σύμπαν ξεδιπλώνεται όπως πρέπει.
Επομένως, να είσαι ειρηνικός με τον Θεό,
ό,τι κι αν τον αντιλαμβάνεσαι,
και όποιες κι αν είναι οι προσπάθειες και οι φιλοδοξίες σου,
στη θορυβώδη σύγχυση της ζωής διατήρησε την ειρήνη με την ψυχή σου.
Με όλη την απάτη, τη σκληρή δουλειά και τα σπασμένα όνειρα,
είναι ακόμα ένας όμορφος κόσμος.
Να είσαι χαρούμενος.
Προσπάθησε να είσαι ευτυχισμένος.
INVICTUS (ΑΝΙΚΗΤΟΣ), William Henley
Μεσ’ απ’ της νύχτας το βαθύ κι απέραντο πηγάδι,
όπου οι θεοί μ’ ερίξανε και μ’ έχουνε αφήσει,
τους στέλνω χίλια « ευχαριστώ» απ’ το πυκνό σκοτάδι
για την ανίκητη ψυχή που μώχουνε χαρίσει.
Νύχια μ’ εσχίσανε σκληρά, μα εγώ δεν υποχώρησα
κι ούτε φωνή δεν έβγαλα στην φοβερή την πάλη
μου δίνει η μοίρα καμουτσιές τον φόβο δεν εγνώρισα,
το ματωμένο μου ποτέ δεν έσκυψα κεφάλι.
Πέρα απ’ τον τόπο της οργής αυτόν, πολύ πιο πέρα,
βλέπω την φρίκη των πυκνών σκιών να τριγυρίζει
μα δεν με σκιάζει του καιρού που φεύγει η φοβέρα,
είμαι και θάμαι ατρόμητος, του κάκου φοβερίζει.
Αν είναι η πύλη του στενή, καθόλου δεν με μέλει,
ας ετοιμάζει και ποινές ο Άδης όσες θέλει.
Εγώ είμαι ο κυρίαρχος της τύχης της δικής μου,
ο καπετάνιος είμαι εγώ, ο καπετάνιος της ψυχής μου!
Το διάσημο αυτό ποίημα ανήκει στον Άγγλο ποιητή Γουίλιαμ Χένλεϊ (1849-1903), ο οποίος το έγραψε το 1875, ύστερα από έναν ακρωτηριασμό στο πόδι, συνέπεια ενός χρόνιου προβλήματος υγείας. Το μήνυμα του όμως για την ψυχική δύναμη του ανθρώπου έχει διαχρονική αξία. Ήταν το αγαπημένο ποίημα του Νοτιοαφρικανού ηγέτη, Νέλσον Μαντέλα κατά την διάρκεια πολυετούς φυλάκισης του από το καθεστώς της χώρας του, γνωστό ως «Απαρτχάιντ».
Έργα και Ημέραι
To Έργα και Ημέραι είναι ένα από τα πιο γνωστά διδακτικά επικά ποιήματα του Ησιόδου. Αποτελείται από
828 εξάμετρους στίχους και γράφτηκε με αφορμή τη δικαστική διαμάχη του Ησιόδου με τον αδελφό του
Πέρση για την πατρική κληρονομιά.
(απόσπασμα)
Τους δούλους σου παρότρυνε της Δήμητρας το ιερό το στάρι ν᾽ αλωνίζουν,
μόλις φανεί πρώτη φορά ο δυνατός Ωρίων,
σε χώρο ευάερο, σ᾽ αλώνι ολοστρόγγυλο.
Καλά μετρώντας το στ᾽ αγγεία σου μέσα βάλ᾽ το.
Κι όταν όλο το βιος σου ταιριαστά στο σπίτι μέσα αποθηκεύσεις,
άνθρωπο δίχως οικογένεια για εργάτη σου να πάρεις
και για υπηρέτρια δίχως παιδί να ψάξεις σε προτρέπω.
Δύσκολη είναι η υπηρέτρια παιδί στο στήθος σαν βυζαίνει.
Και σκύλο να φροντίζεις κοφτερόδοντο,
να μη λυπάσαι το ψωμί γι᾽ αυτόν,
μην τύχει και τα πράγματά σου αφαιρέσει ο κλέφτης που κοιμάται την ημέρα.
Χορτάρι κι άχυρα μέσα να φέρεις, για να ᾽χουν άφθονο τα μουλάρια και τα βόδια σου.
Κι ύστερα άσε τους δούλους σου τα γόνατά τους ν᾽ αναπαύσουν
και τα βόδια σου να λύσουν.
Κι όταν ο Ωρίωνας κι ο Σείριος στο μέσον έρθουν τ᾽ ουρανού
και τον Αρκτούρο δει η ροδοδάχτυλη αυγή,
τότε να κόψεις και να πάρεις σπίτι, Πέρση, όλα τα σταφύλια.
Δείξ᾽ τα στον ήλιο για μέρες δέκα και δέκα νύχτες,
βάλ᾽ τα στον ίσκιο πέντε μέρες,
και την έκτη άδειασε στους κάδους σου τα δώρα του πολύτερπνου Διόνυσου.
Κι όταν οι Υάδες κι οι Πλειάδες κι ο δυνατός Ωρίων βασιλεύουν,
τότε να θυμηθείς πως είναι η ώρα του οργώματος.
Και η σπορά κάτω απ᾽ τη γη καλά βαλμένη ας είναι.
Κ.Π. Καβάφης, « Όσο μπορείς»
Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις,
τούτο προσπάθησε τουλάχιστον όσο μπορείς:
μην την εξευτελίζεις μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου,
μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες.
Μην την εξευτελίζεις πηαίνοντάς την,
γυρίζοντας συχνά κι εκθέτοντάς την
στων σχέσεων και των συναναστροφών την καθημερινήν ανοησία,
ως που να γίνει σα μια ξένη φορτική.
Μ. Αναγνωστάκης, Το Περιθώριο
Εμείς – άνθρωποι των Ιδεών.
Η ιδεολογία, οι ιδέες, οι κοσμοθεωρίες, κάτι πιο
πάνω από το ένστικτο και την ανάγκη.
Προϋποθέτουν χρόνο, δραστηριότητα, καταβολή
δυνάμεων, πέρα από το καμίνι της καθημερινότητας.
Για τους περισσότερους – οι ιδέες: μια πολυτέλεια.
Δεν έχουν τον καιρό, το προνόμιο της ανάσας.
Αγώνας του ενστίκτου και της ανάγκης.
Πίστη τυφλή, ασάλευτη σε μια «Ιδέα», κι ως
τη θυσία, από απελπισία, από απόγνωση.
(Όχι πια το πώς θα ζήσεις καλύτερα, αλλά αν
θα ζήσεις καν).
Λειβαδίτης, Συγχώρα με, αγάπη μου
Ήξερες να δίνεσαι αγάπη μου…
Δινόσουνα ολάκερη
και δεν κράταγες για τον εαυτό σου
παρά μόνο την έγνοια
αν ολάκερη έχεις δοθεί…
Όλα μπορούσανε να γίνουνε
στον κόσμο αγάπη μου
τότε που μου χαμογελούσες…
Γιατί πριν μπεις ακόμα στη ζωη μου
είχες πολύ ζήσει μέσα στα όνειρα μου
αγαπημένη μου…
Μα και τι να πει κανείς…
Όταν ο κόσμος είναι τόσο φωτεινός
και τα μάτια σου τόσο μεγάλα..
Στην πιο μικρή στιγμή μαζί σου
έζησα όλη τη ζωή…
Θα ξαναβρεθούμε μια μέρα
και τότε όλα τα βράδια
κι όλα τα τραγούδια θα ΄ναι δικά μας…
Μ. Αναγνωστάκης, Κάτω απ’ τις ράγες…
Κάτω απ’ τις ράγες του τρένου
Κάτω από τις γραμμές του βιβλίου
Κάτω από τα βήματα των στρατιωτών
Όταν όλα περάσουν — πάντα σε περιμένω.
Πέρασαν από τότε πολλά τρένα
Κι άλλα πολλά βιβλία θα διαβαστούν
Κι άλλοι στρατιώτες το ίδιο θα πεθάνουν.
Κάτω από καθετί που σου σκεπάζει τη ζωή
Όταν όλα περάσουν
- Σε περιμένω
Μ. Αναγνωστάκης, Στο παιδί μου…
Στο παιδί μου δεν άρεσαν ποτέ τα παραμύθια
Και του μιλούσανε για Δράκους και για το πιστό σκυλί
Για τα ταξίδια της Πεντάμορφης και για τον άγριο λύκο
Μα στο παιδί δεν άρεσαν ποτέ τα παραμύθια
Τώρα, τα βράδια, κάθομαι και του μιλώ
Λέω το σκύλο σκύλο, το λύκο λύκο, το σκοτάδι σκοτάδι,
Του δείχνω με το χέρι τους κακούς, του μαθαίνω
ονόματα σαν προσευχές, του τραγουδώ τους νεκρούς μας.
Α, φτάνει πια! Πρέπει να λέμε την αλήθεια στα παιδιά.
Βαγγέλης Γκιάτας (Α1)
Ρωμιοσύνη, Γιάννη Ρίτσου (αποσπάσματα)
Αὐτὰ τὰ δέντρα δὲ βολεύονται μὲ λιγότερο οὐρανό,
αὐτὲς οἱ πέτρες δὲ βολεύονται κάτου ἀπ᾿ τὰ ξένα βήματα,
αὐτὰ τὰ πρόσωπα δὲ βολεύονται παρὰ μόνο στὸν ἥλιο,
αὐτὲς οἱ καρδιὲς δὲ βολεύονται παρὰ μόνο στὸ δίκιο.
Ἐτοῦτο τὸ τοπίο εἶναι σκληρὸ σὰν τὴ σιωπή,
σφίγγει στὸν κόρφο του τὰ πυρωμένα του λιθάρια,
σφίγγει στὸ φῶς τὶς ὀρφανὲς ἐλιές του καὶ τ᾿ ἀμπέλια του,
σφίγγει τὰ δόντια. Δὲν ὑπάρχει νερό. Μονάχα φῶς.
…………………………………………………………………………………………….
Ὅταν σφίγγουν τὸ χέρι, ὁ ἥλιος εἶναι βέβαιος γιὰ τὸν κόσμο
ὅταν χαμογελᾶνε, ἕνα μικρὸ χελιδόνι φεύγει μὲς ἀπ᾿ τ᾿ ἄγρια γένειά τους
ὅταν κοιμοῦνται, δώδεκα ἄστρα πέφτουν ἀπ᾿ τὶς ἄδειες τσέπες τους
ὅταν σκοτώνονται, ἡ ζωὴ τραβάει τὴν ἀνηφόρα μὲ σημαῖες καὶ μὲ ταμποῦρλα
…………………………………………………………………………………………….
Δέντρο τὸ δέντρο, πέτρα-πέτρα πέρασαν τὸν κόσμο,
μ᾿ ἀγκάθια προσκεφάλι πέρασαν τὸν ὕπνο.
Φέρναν τὴ ζωὴ στὰ δυὸ στεγνά τους χέρια σὰν ποτάμι.
……………………………………………………………………………………………………………
Καὶ τὴν ὥρα ποὺ τὸ φεγγάρι τὸν φιλάει στὸ λαιμὸ μὲ κάποια στεναχώρια,
τινάζοντας τὴ στάχτη τοῦ τσιγάρου του ἀπ᾿ τὰ κάγκελα τοῦ μπαλκονιοῦ,
μπορεῖ νὰ κλάψει ἀπὸ τὴ σιγουριά του
μπορεῖ νὰ κλάψει ἀπὸ τὴ σιγουριὰ τῶν δέντρων καὶ τῶν ἄστρων καὶ τῶν ἀδελφῶν.
