Μια από τις πιο γνωστές παλαιοχριστιανικές βασιλικές της Αττικής βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, στην περιοχή του Ιλισσού, εκεί που σήμερα υπάρχουν οι αθλητικές εγκαταστάσεις του Εθνικού γυμναστικού συλλόγου. Η περιοχή αυτή στην αρχαιότητα ήταν ένας ειδυλλιακός τόπος, καθώς το ποτάμι που έρρεε από τον Υμηττό και διέσχιζε την πόλη δημιουργούσε εκεί ένα παραδεισιακό τοπίο γεμάτο νερά και πλούσια βλάστηση. Εκεί υπήρχε το Κυνόσαργες, ένα από τα τρία γυμνάσια της πόλης, ακριβώς κάτω από τον ναό του Ολυμπίου Διός.
Εκεί σε αυτό τον μοναδικής ομορφιάς τόπο χτίστηκε το αποκαλούμενο ¨Μαρτύριο του Λεωνίδη¨, δηλαδή ένα υπόγειο προσκύνημα, όπου είχαν αποτεθεί τα λείψανα του Αγίου που είχε μαρτυρήσει στην περιοχή της Τροιζήνας τον καιρό των διωγμών. Αργότερα, λόγω του πλήθους των πιστών που συνέρρεαν, για να προσκυνήσουν, χτίστηκε μια περίλαμπρη βασιλική.
«Πρόκειται για τη βασιλική (σήμερα σε ερειπιώδη κατάσταση) που χτίστηκε σε νησίδα του Ιλισσού, ανατολικά του
Ολυμπιείου, εκεί όπου βρίσκεται το κολυμβητήριο του Φωκιανού. Μοιάζει αρκετά (αλλά σε μικρότερες διαστάσεις) με τη βασιλική του Λεχαίου, αφιερωμένη στον άγιο Λεωνίδειο και στις επτά γυναίκες που συμμαρτύρησαν με τον άγιο, και που,- σύμφωνα με το συναξάρι του – τα λείψανά τους είχε εκβράσει η θάλασσα στο δυτικό λιμάνι της Κορίνθου, όπου και τάφηκαν. Πιθανότατα η επιλογή της θέσης (νησίδα, ποτάμι) παρέπεμπε σε νερό, λόγω του περιστατικού που προαναφέρθηκε. Η βασιλική του Ιλισσού αφιερώθηκε στον ίδιο άγιο και τις επτά γυναίκες μάρτυρες.
Ο ναός ήταν μια τρίκλιτη, με εγκάρσιο κλίτος, νάρθηκα και αίθριο βασιλική. Στον βόρειο τοίχο της βρίσκεται το μαρτύριο του Αγίου Λεωνίδη, επισκόπου Αθηνών. Πρόκειται για ένα κτίσμα του 4ου αιώνα, προγενέστερο δηλαδή της βασιλικής, η οποία, βάσει των ψηφιδωτών δαπέδων της, χρονολογείται στο α΄ μισό του 5ου αιώνα.»
https://byzantineattica.eie.gr/byzantineattica/view.asp?cgpk=490&lg=el&obpk=496&xsl=detail
