Το «λάθος τρένο» και η ευθύνη της επιστροφής
του Πολυχρόνη Εφραίμ Δημητριάδη (Β1)
Αφορμή για τον παρόντα προβληματισμό αποτέλεσε ένα ιαπωνικό ρητό, το οποίο, παρά τη φαινομενική του απλότητα, αποδεικνύεται ιδιαίτερα διεισδυτικό, καθώς χαρακτηρίζει την ανατολική σκέψη, φωτίζει με ακρίβεια τη σχέση του ανθρώπου με τις επιλογές του και το κόστος της αδράνειας απέναντι στο προφανές λάθος: «Αν ανέβεις στο λάθος τρένο, κατέβα στον πλησιέστερο σταθμό. Όσο περισσότερο αργήσεις, τόσο πιο ακριβό θα είναι το εισιτήριο της επιστροφής». Η φράση αυτή, συμπυκνώνει μια διαχρονική αλήθεια που αφορά κάθε ανθρώπινη πορεία.
Το ρητό υπογραμμίζει ότι το λάθος δεν έγκειται τόσο στην αρχική επιλογή όσο στην επιμονή σε αυτήν, ακόμη και όταν έχει καταστεί σαφές ότι δεν οδηγεί στον επιθυμητό προορισμό. Η καθυστέρηση της διόρθωσης, είτε από φόβο είτε από συνήθεια, συνεπάγεται συσσώρευση απωλειών, όπως χρόνου, ψυχικής αντοχής και ευκαιριών. Το μήνυμα αφορά όλες τις εκφάνσεις της ζωής, από προσωπικές σχέσεις και επαγγελματικές διαδρομές, μέχρι και εκπαιδευτικές επιλογές.
Η μεταφορά του τρένου λειτουργεί ως εύστοχο σχήμα λόγου για την ανθρώπινη διαδρομή. Το τρένο κινείται αδιάκοπα, όπως και ο χρόνος, ο οποίος δεν περιμένει την ωρίμανση των δισταγμών μας. Η συνειδητοποίηση ότι βρισκόμαστε σε λάθος κατεύθυνση γεννά ένα κρίσιμο υπαρξιακό ερώτημα. Θα αναλάβουμε την ευθύνη της εξόδου ή θα παραμείνουμε επιβάτες μιας πορείας που δεν μας εκφράζει;
Συχνά, η παραμονή στο «λάθος τρένο» δικαιολογείται με το επιχείρημα της επένδυσης: «έχω ήδη δώσει πολλά για να φύγω». Ωστόσο, η λογική αυτή παραγνωρίζει ότι η συνέχιση μιας λανθασμένης επιλογής δεν αναιρεί το κόστος, αντιθέτως, το πολλαπλασιάζει. Κάθε επόμενος σταθμός απομακρύνει την επιστροφή και καθιστά την αλλαγή πιο επώδυνη.
Το ιαπωνικό ρητό δεν προβάλλει την αλλαγή ως εύκολη πράξη, αλλά ως αναγκαία. Η έξοδος προϋποθέτει αυτογνωσία, ειλικρίνεια και θάρρος απέναντι στην αβεβαιότητα. Παρά ταύτα, η έγκαιρη αναθεώρηση συνιστά πράξη ωριμότητας και όχι ήττας.
Εν τέλει, η σοφία του ρητού έγκειται στην απλότητά του: η ζωή δεν τιμωρεί το λάθος, αλλά την νωθρότητα απέναντι σε αυτό. Όσο νωρίτερα επιλέξει κανείς να κατέβει, τόσο περισσότερο χρόνο και ελευθερία διασώζει για τη συνέχεια της πορείας του. Η εικόνα του «λάθους τρένου» δεν παραπέμπει απλώς σε μια εσφαλμένη επιλογή, αλλά στη σιωπηρή συνενοχή του ανθρώπου που αν και, αναγνωρίζει το λάθος του, επιλέγει να παραμείνει αδρανής. Το ρητό δεν καταδικάζει την πλάνη, αλλά στηλιτεύει την αναβολή της διόρθωσής της και μας υπενθυμίζει, ότι η ευθύνη της πορείας βαραίνει αποκλειστικά εκείνον, που επιλέγει να συνεχίσει.
