Το σκάκι είναι ένα παιχνίδι που έχει τις ρίζες του στους αρχαίους χρόνους και περιέχει στοιχεία λογικής, γεωμετρίας, μοτίβων, στρατηγικής, μνήμης κ.ά. Απαιτεί δύο παίκτες. Στα αρχαία χρόνια όμοια παιχνίδια, όπως το σκάκι παίζονταν στην Ελλάδα και την Αίγυπτο μέχρι και την Κίνα. Παρά ταύτα, δεν έχει μέχρι σήμερα προσδιοριστεί ούτε ο εφευρέτης του, ούτε ο χρόνος της εμφάνισής του. Πολλές ανεπιβεβαίωτες θεωρίες έχουν αναπτυχθεί ως προς τη αρχική μορφή του που παιζόταν στις Ινδίες πριν περίπου 15-20 αιώνες, στην Ελληνιστική περίοδο.
Ο Βρετανός αρχαιολόγος Σερ Άρθουρ Έβανς πραγματοποιούσε ανασκαφές στον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού στα τέλη του 19ου αιώνα, έμεινε έκθαμβος όταν αντίκρισε μια μεγάλη πλάκα από ελεφαντόδοντο και πέτρα χρώματος μπλε, με γυάλινη επικάλυψη και χρυσά φύλλα. Το εντυπωσιακό αυτό εύρημα ήταν το «Μέγα Ζατρίκιον» που συνοδευόταν από πέντε πιόνια από ελεφαντόδοντο που χρονολογείται στο 1600 π.Χ. Το «Μέγα Ζατρίκιον» ήταν ένα βασιλικό παιχνίδι ανάλογο με το σύγχρονο σκάκι ωστόσο στο αρχαίο αυτό εύρημα η σκακιέρα δεν ήταν τετράγωνη αλλά κυκλική. Η τετράγωνη σκακιέρα και ένα παιχνίδι όμοιο με το σκάκι υπήρχε και στην Ινδία.
Το τέχνασμα του Σίσσα και η αμοιβή του με άθροισμα των όρων γεωμετρικής προόδου
Σύμφωνα με την παράδοση αυτή, όταν κάποτε ο ηγεμόνας της περιοχής κάλεσε το βραχμάνο Σίσσα για να επιδείξει το παιχνίδι που είχε εφεύρει τόσο πολύ γοητεύτηκε από αυτό, που ρώτησε τον Σίσσα τι θα ήθελε ως ανταμοιβή. Τότε ο σοφός εκείνος ζήτησε τόσους κόκκους σιτάρι όσους θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στα 64 τετράγωνα της σκακιέρας βάζοντας στο πρώτο ένα κόκκο, στο δεύτερο δύο, στο τρίτο τέσσερις, στο τέταρτο οκτώ κ.λπ., διπλασιάζοντας έτσι κάθε φορά στο επόμενο τετράγωνο, μέχρι το 64ο τετράγωνο, έχοντας διαδοχικούς όρους γεωμετρικής προόδου.
Ο ηγεμόνας έκρινε το αίτημα ασήμαντο, αλλά ο θησαυροφύλακάς του ανέφερε ότι ούτε το σύνολο παραγωγής σιταριού της γης δεν φθάνει να ικανοποιήσει το αίτημα του Σίσσα. Πράγματι το συνολικό σιτάρι που χρειάζονταν ανέρχονταν σε 18.446.744.073.709.551.616 κόκκους, που αυτοί εκπεφρασμένοι σε βάρος, έχοντας υπόψη το βάρος ενός κόκκου ίσο με 0,053 γραμμάρια, ισοδυναμούσαν στη τεράστια ποσότητα των 977.677.436.907 τόνων!
Δημοφιλής ήταν η θεωρία ότι το σκάκι κατάγεται από το ινδικό παιχνίδι τσατούραγκα (chaturanga) το 600 μ.Χ. Άλλες θεωρίες αναφέρουν ότι το σκάκι προέρχεται από την Περσία ως παιχνίδι την ονομασία Chatrang. Το παιχνίδι ωστόσο ήταν αρκετά διαφορετικό από αυτό των Ινδιών διότι δεν παίζονταν με ζάρια, ενώ μετά την κατάκτηση από τους Άραβες το παιχνίδι μετεξελίχθηκε.
Κατά τη διάρκεια του Βυζαντίου ένα όμοιο παιχνίδι με το σκάκι ονομάζεται ζατρίκιο και εικάζεται ότι είναι η μετεξέλιξη του Ζατρικίου που βρέθηκε στη Κνωσό. Ωστόσο αυτό το παιχνίδι είχε κυκλική σκακιέρα. Η λέξη ωστόσο ζατρίκιο ετυμολογείται από την αρχαία περσική shatranj που σημαίνει «βασιλικό παιχνίδι» και δεδομένου ότι η αρχαιότεροι πολιτισμοί ήταν στην Μεσοποταμία μπορούμε να εικάσουμε ότι το σκάκι προήλθε από τη Μεσοποταμία. Υπάρχουν δύο στρατοί που είναι αντιμαχόμενοι. Υπάρχουν τα άλογα (Ίπποι) οι αξιωματικοί (ανώτεροι αξιωματικοί), οι Βασιλιάδες (Άνακτες στην εποχή των Μυκηναϊκών πολιτισμών) Τα φρούρια ή Πύργοι και τέλος Οι Βασίλισσες και οι στρατιώτες σε δύο αντιμαχόμενες παρατάξεις για τη κυριαρχία.
Συμπερασματικά μπορούμε να σκεφτούμε ότι οι πρόγονοι του σκακιού και οι είναι τόσο παλιοί όσοι ο πολιτισμός μας που ξεκίνησε από την Κίνα και τη Μεσοποταμία και την Αίγυπτο μετά είχαμε την Κρήτη το Μινωικό και συνεχίζεται στο Μυκηναϊκό πολιτισμό, την αρχαία Ελλάδα και συνεχίζει στη Ρώμη και το Βυζάντιο τελειώνει στη Ευρώπη που εκεί πήρε τη τελική του μορφή με τους κανόνες που τους γνωρίζουμε σήμερα.
Το σκάκι από το Μεσαίωνα στη μορφή που είναι σήμερα
Στις αρχές του Μεσαίωνα υπήρχε το σκάκι ωστόσο οι κινήσεις που παίζονταν ήταν διαφορετικής. Η Βασίλισσα ήταν αδύναμο κομμάτι με μικρές δυνατότητες μετακίνησης μια και αυτό αντανακλά και στη θέση της γυναίκας που είχε εκείνη η εποχή. Το σκάκι ήταν αρκετά αργό αφού μία κίνηση εξετάζονταν για μέρες.
Το 14ο -15ο αιώνα στην Ευρώπη αρχίζει το παιχνίδι να έχει σύγχρονους κανόνες η βασίλισσα γίνεται δυνατότερο κομμάτι γεγονός που εικάζεται πως σχετίζεται και με την παρουσία της πανίσχυρης βασίλισσας Ισαβέλλας Α΄ της Καστίλης, ενώ ενισχύθηκαν και οι κινήσεις, όπως και ο ρόλος του αξιωματικού. Οι αλλαγές στις φιγούρες, κινήσεις και στους κανονισμούς, έγινε η εισαγωγή του ροκέ και άλλαξε η μορφή των κομματιών. Μετά το 15ο αιώνα δεν παρουσιάζονται πολλές αλλαγές ως προς τη μορφή του παιχνιδιού θεσπίστηκαν πιο αυστηροί κανόνες όσον αφορά τη διαιτησία τα παιχνίδια βελτιώθηκαν αισθητά καθώς βρέθηκαν ανοίγματα με καλύτερες προοπτικές νίκης, γράφτηκαν περισσότερα βιβλία για το μέσον της παρτίδας και για το φινάλε.
Αναρίθμητα βιβλία και υλικό υπάρχει από τότε έως σήμερα ποιος μπορεί να ξεχάσει τα παγκόσμια πρωταθλήματα που έγιναν όπως και παγκόσμιους πρωταθλητές όπως ο Μόρφι, o Σταίνιτζ, ο Φιλιντόρ, ο Καρπόφ, ο Φίσερ, ο Κασπάροφ κ.α. Ωστόσο όλοι οι προηγούμενοι εκτός τους δύο τελευταίους δεν είχαν τη βοήθεια των σκακιστικών προγραμμάτων έτσι τα παιχνίδια είχαν αρκετά λάθη. Στους δύο τελευταίους υπήρχαν προγράμματα που βοηθούσαν την προετοιμασία τους.
Το απόγειο στα προγράμματα ήρθε όταν έπαιξε ο Κασπάροφ εναντίον ενός τότε υπερσύγχρονου 1996 ΙΒΜ Deep Blue προγράμματος κέρδισε ο Kασπάροφ κάνοντας 3 νίκες και 2 ισοπαλίες το Μάϊο 1997 οι όροι αντιστράφηκαν και κέρδισε ο Deep Blue με σκορ 3,5-2,5 ήταν η πρώτη φορά που το πρόγραμμα κέρδιζε τον άνθρωπο.
Στη σημερινή εποχή με την χρήση της τεχνολογίας έχουν βελτιωθεί τα προγράμματα πλέον κάθε παίχτης μπορεί να έχει στο κινητό του ένα πρόγραμμα δυναμικότητας παγκόσμιου πρωταθλητή.
Η μάχη μεταξύ γιγάντων
Στις 5 Δεκεμβρίου 2017 Το ισχυρότερο πρόγραμμα σκακιού του Stockfish 8 που μελετάει 70 εκατομμύρια θέσεις το δευτερόλεπτο και έχει μια τεράστια βιβλιοθήκη με όλα τα παιχνίδια που παίχτηκαν στο παρελθόν και του Alpha Zero ενός προγράμματος που χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη και μελετάει 70.000 θέσεις το δευτερόλεπτο μπορεί να αυτοβελτιώνεται αφού προηγουμένως έπαιξε 24 ώρες παιχνίδια με τον εαυτό του για να αυτοβελτιωθεί χωρίς κάποιες βιβλιοθήκες έληξε με νίκη του Alpha Zero.
Σε σύνολο 100 παιχνιδιών επικράτησε το Alpha Zero με 28 νίκες, 0 ήττες, και 72 ισοπαλίες. Όλα αυτά είναι χαρακτηριστικά της μετεξέλιξης του σκακιού και γεννάει ερωτήματα αν τελικά έχουμε βρει το αλάνθαστο πρόγραμμα. Ωστόσο ακόμα και αν είναι έτσι, συνεχίσετε να παίζετε σκάκι στα πλαίσια ομάδων που στηρίζονται από την ΕΣΟ(Ελληνική Σκακιστική Ομοσπονδία) και την ΕΣΣΝΑ(Ένωση Σκακιστικών Σωματείων Νομού Αττικής) δεδομένου ότι το ευγενέστατο αυτό άθλημα καλλιεργεί το πνεύμα και οξύνει την πνευματική διαύγεια ώστε να παίρνετε τις σωστότερες αποφάσεις στη ζωή σας.
Δημήτρης Κώστας, Μαθηματικός
Πηγές:
https://el.wikipedia.org/wiki/
https://paspartou.gr/nikos-prassos/i-istoria-toy-skakioy-1500-hronia-kyriarhias-kai-synehizei
https://www.offlinepost.gr/2020/12/21/to-skaki-mesa-apo-to-perasma-tou-xronou/
https://www.haniotika-nea.gr/oi-progonoi-toy-skakioy/
https://www.akadimiaskaki.gr/blog/39-istoria-tou-skakiou
https://www.avgi.gr/entheta/prisma/261537_istoria-toy-skakioy
