Η 19η Μαΐου αποτελεί την Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, τιμώντας τα 353.000 θύματα που εξοντώθηκαν συστηματικά από το κίνημα των Νεότουρκων και των Κεμαλικών κατά την περίοδο 1914-1923. Μέσα από σφαγές, βίαιους εκτοπισμούς, πορείες θανάτου στα βάθη της Ανατολίας και καταναγκαστικά έργα, ξεριζώθηκε βίαια ένας ιστορικός ελληνισμός τριών χιλιάδων ετών από την πατρική του γη. Η ημέρα αυτή, που καθιερώθηκε επίσημα από την Ελληνική Βουλή το 1994, συνιστά διαρκές σύμβολο αγώνα για τη διεθνή αναγνώριση της γενοκτονίας, τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και την αποτροπή παρόμοιων εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας.
Πάρθεν
(Ποίημα του Κωνσταντίνου Καβάφη. Η «παράξενη» ποντιακή διάλεκτος μιλά στην ψυχή του Καβάφη, που τόσο εκτιμούσε τον εκτός των ελληνικών συνόρων ελληνισμό.)
Αυτές τες μέρες διάβαζα δημοτικά τραγούδια,
για τ’ άθλα των κλεφτών και τους πολέμους,
πράγματα συμπαθητικά· δικά μας, Γραικικά.
Διάβαζα και τα πένθιμα για τον χαμό της Πόλης
«Πήραν την Πόλη, πήραν την· πήραν την Σαλονίκη».
Και την Φωνή που εκεί που οι δυο εψέλναν,
«ζερβά ο βασιληάς, δεξιά ο πατριάρχης»,
ακούσθηκε κ’ είπε να πάψουν πια
«πάψτε παπάδες τα χαρτιά και κλείστε τα βαγγέλια»
πήραν την Πόλη, πήραν την· πήραν την Σαλονίκη.
Όμως απ’ τ’ άλλα πιο πολύ με άγγιξε το άσμα
το Τραπεζούντιον με την παράξενή του γλώσσα
και με την λύπη των Γραικών των μακρυνών εκείνων
που ίσως όλο πίστευαν που θα σωθούμε ακόμη.
Μα αλοίμονον μοιραίον πουλί «απαί την Πόλην έρται»
με στο «φτερούλιν αθε χαρτίν περιγραμμένον
κι ουδέ στην άμπελον κονεύ’ μηδέ στο περιβόλι
επήγεν και εκόνεψεν στου κυπαρίσ’ την ρίζαν».
Οι αρχιερείς δεν δύνανται (ή δεν θέλουν) να διαβάσουν
«Χέρας υιός Γιανίκας έν» αυτός το παίρνει το χαρτί,
και το διαβάζει κι ολοφύρεται.
«Σίτ’ αναγνώθ’ σίτ’ ανακλαίγ’ σίτ’ ανακρούγ’ την κάρδιαν.
Ν’ αοιλλή εμάς να βάϊ εμάς η Ρωμανία πάρθεν».
Κωνσταντίνος Π. Καβάφης
