(Στο πλαίσιο της μελέτης του διηγήματος «Ο Θάνατος Παλικαριού» του Κωστή Παλαμά, μέσα στην τάξη ασχοληθήκαμε με τη γλώσσα και ιδιαίτερα με τις λαϊκές λέξεις και εκφράσεις, που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας. Στη συνέχεια, μια ομάδα μαθητών εργάστηκαν ομαδοσυνεργατικά και ανακάλυψαν πώς η δημοτική γλώσσα, οι εικόνες και οι παρομοιώσεις δίνουν ζωντάνια, συγκίνηση και αυθεντικότητα στο κείμενο. Παράλληλα, κατανόησαν ότι η γλώσσα του Παλαμά δεν αποτελεί μόνο μέσο αφήγησης, αλλά και τρόπο έκφρασης της λαϊκής ζωής, της παράδοσης και των συναισθημάτων των ανθρώπων της εποχής)
Γράφουν οι μαθητές του Β1: Γαλατάς Σπύρος, Γεωργαντώνης Παναγιώτης, Γιαννακάς Νάσος, Θάνα Ορφέας και Καινούργιος Χρήστος.
Το διήγημα «Ο Θάνατος Παλικαριού» του Κωστή Παλαμά είναι μια ηθογραφική διήγηση που παρουσιάζει την τραγική πορεία ενός νέου προς τον θάνατο. Εξυμνεί τη λεβεντιά, ενώ εστιάζει στην αγωνία και τη θλίψη της οικογένειας, κρίνοντας παράλληλα την έλλειψη ιατρικής φροντίδας της εποχής. Στην αφήγησή του, ο Παλαμάς επιστρατεύει έναν πλούτο λαϊκών λέξεων και παρομοιώσεων, για να προσδώσει αυθεντικότητα και τραγικότητα στο δράμα. Οι λαϊκές λέξεις, που χρησιμοποιεί ο Κωστής Παλαμάς δεν είναι απλώς λέξεις! Είναι εικόνες, συναισθήματα, παράδοση…η ίδια η ελληνική ζωή της υπαίθρου! Μέσα από αυτές, ο «Θάνατος του Παληκαριού» γίνεται ένα διαχρονικό τραγούδι για την ανθρώπινη μοίρα.
Ο Κωστής Παλαμάς χρησιμοποιεί λέξεις όπως «χαλκούνια» και «σελάχι», για να δηλώσει τα αντικείμενα-σύμβολα της καθημερινής ζωής και της αντρικής λεβεντιάς που τώρα ακινητοποιούνται· την «παραστιά», για να δείξει τη σπιτική εστία που παγώνει από το κακό, και όρους όπως «χαροπάλεμα», «ξεψύχισμα» και «μοιρολόι», για να υπογραμμίσει την τελετουργική και ηρωική διάσταση του θανάτου. Παράλληλα, λέξεις όπως «σύγνεφα» και «καταχνιά» αποδίδουν το βάθος του εσωτερικού πόνου και τη βαριά ατμόσφαιρα που πλακώνει το σπίτι, ενώ το «στοιχειό» και ο «λεβεντονιός» τονίζουν την υπεράνθρωπη φύση του ήρωα που σιγά-σιγά χάνεται.
Αυτή η γλώσσα ενισχύεται από παρομοιώσεις, όπως το «σαν κυπαρίσσι», που δείχνει το παράστημα του Μήτρου, το «σαν δέντρο που το χτυπά αστροπελέκι», για να εξηγήσει το ξαφνικό χτύπημα της μοίρας, και το «σαν θεριό στο κλουβί», που αποτυπώνει την τραγική αδυναμία του παλικαριού στο κρεβάτι. Η φθορά του ήρωα περιγράφεται «σαν λιωμένο κερί», για να φανεί το σβήσιμο της ζωής, η αγωνία της μάνας «σαν τρεμάμενο φυλλαράκι», για να δηλωθεί η απόλυτη ευθραυστότητα, και η αγαπημένη του, η Φροσύνη, ως «λαβωμένο περιστέρι», για τη νιότη που πληγώνεται. Τέλος, ο Παλαμάς συγκρίνει τη λύπη με «κρυφό σαράκι», για να δείξει τη διάβρωση της ψυχής, και τον χάρο «σαν εχθρό που καραδοκεί», για την προσωποποίηση του θανάτου.
Με όλα τα παραπάνω, ο συγγραφέας κάνει την ιστορία του πιο ζωντανή και πιο συγκινητική. Με τις λαϊκές λέξεις μάς μεταφέρει στην καρδιά του χωριού, κάνοντας το σκηνικό αληθοφανές, ενώ με τις παρομοιώσεις δίνει ηρωικό μέγεθος στον θάνατο του Μήτρου. Έτσι, ο αναγνώστης δεν νιώθει απλά ότι χάνεται ένας άνθρωπος, αλλά ότι γκρεμίζεται ένα σύμβολο δύναμης και ομορφιάς, με αποτέλεσμα το κείμενο να αποκτά την ένταση και τον ρυθμό ενός μοιρολογιού.
Γράφουν οι μαθητές του Β3: Πολύζος Θάνος, Σαββίδης Λευτέρης, Στερεόπουλος Σέργιος
Ακολουθούν ενδεικτικά λαϊκές λέξεις του κειμένου:
• Τρομπόνι = τουφέκι με κάννη σε σχήμα χωνιού
• Γιασμάκι = καλύπτρα του προσώπου
• Ανάρια = αραιά
• Σαλιόρα = αυτοσχέδιο βεγγαλικό
• Χαϊμαλί = είδος βεγγαλικού
• Τριτσόνι = ξύλινο παιχνίδι
• Μισαγαλινός = σχεδόν γαλήνιος
• Παπάζι = το κορδόνι
• Κοντογούνι= κοντό παραδοσιακό φουστάνι
• Τριτσόνι = Ξύλινο παιχνίδι
• Φρόκαλο= το σκουπίδι
• Μισοκοπίσματα= Η μέση ηλικία
Κουτεντές= Ο κουτός
• Βεντερούγα= σκολίωση
• Στόφα= πολυτελές ύφασμα για ταπετσαρίες
• Ζάρφι= θήκη
• Ξωμάχος= ο αγρότης
• Συλλείτουργο= το μνημόσυνο
Η εικόνα δημιουργήθηκε με τη βοήθεια της ΤΝ
