του μαθητή Γιώργου Σπυριδάκη, Α3΄
Όλος χαρά ο θείος Οδυσσέας κι αγαλλίαση, με πρίμο αγέρι σήκωσε τα πανιά,
κάθισε στο τιμόνι και το κυβέρνησε με τέχνη.
Ύπνος δεν έπεσε στα βλέφαρά του, αλλά κοιτούσε συνεχώς την Πούλια,
τον Βοώτη που δύει αργά, την Άρκτο που τη λεν κι Αμάξι
δεν φεύγει από τη θέση της γυρίζοντας, μόνο παραμονεύει τον Ωρίωνα,
και μόνη αυτή δε λέει να πέσει στα λουτρά του Ωκεανού.
Η Καλυψώ η θεόμορφη τον είχε ορμηνέψει, αυτό το αστέρι
πάντοτε να το ’χει ποντοπορώντας στο ζερβό του χέρι.
(Ομήρου Οδύσσεια, ε 297-306)
Ο ουρανός ανέκαθεν αποτελούσε πηγή έμπνευσης για τους καλλιτέχνες από τα αρχαία χρόνια, αλλά και πολύτιμο βοηθό των ναυτικών και των θαλασσοπόρων. Αδιάσειστη απόδειξη οι στίχοι από την Οδύσσεια του Ομήρου που περιγράφουν τον τρόπο προσανατολισμού του ήρωα στα ταξίδια του.
Στα αρχαία χρόνια, όταν δεν υπήρχαν οι πυξίδες, οι ναυτικοί προσανατολίζονταν με τους αστερισμούς. Οι αστερισμοί είναι περιοχές του ουρανού στις οποίες ανήκουν κάθε είδους ουράνια σώματα και όχι ομάδες αστέρων. Οι πρόγονοί μας με λίγη φαντασία κατάφεραν να φτιάξουν τους αστερισμούς, οπότε σχηματίζουν συνήθως κάποιο ζώο ή κάποιον ήρωα της μυθολογίας.
Οι περισσότεροι αστερισμοί έχουν συγκεκριμένη θέση στο σύμπαν, πράγμα που βοηθούσε τους ναυτικούς να ξέρουν πού είναι το κάθε σημείο του ορίζοντα. Οι ναυτικοί χρησιμοποιούσαν και τους 88 αστερισμούς για να προσανατολιστούν. Χάρις τους αστερισμούς, όταν δεν φαίνονταν τα λιμάνια, οι ναυτικοί κατάφερναν να φτάσουν σώοι στον προορισμό τους.
Ο αστερισμός που χρησιμοποιούσαν κυρίως είναι η Μικρά Άρκτος. Παρ΄όλο που δεν τόσο μεγάλη ή τόσο φωτεινή όσο η Μεγάλη Άρκτος, η Μικρά Άρκτος βρίσκεται πάντα στον βόρειο αστρικό πόλο. Αν οι ναυτικοί εντόπιζαν αυτόν τον αστερισμό, ήξεραν πού πέφτει ο βορράς. Υπάρχουν και άλλοι αστερισμοί που συμβολίζουν σημεία του ορίζοντα, όπως ο Ηριδανός που είναι στη Δύση και φαίνεται τον Μάρτιο. Έτσι, αν δεν μπορούσε να εντοπιστεί η Μικρά Άρκτος, οι ναυτικοί θα μπορούσαν να βρουν με άλλους αστερισμούς τον δρόμο τους.
Με τη δημιουργία της πυξίδας και άλλων μέσων, οι αστερισμοί έπαψαν να χρησιμοποιούνται ως «πυξίδα». Παραμένουν όμως φωτεινοί στον βραδινό ουρανό.
