Από τους μαθητές Κιοκάι Λέανδρο και Σταματόπουλο Νικόλαο

Η λέξη «κλεψύδρα» (κλέπτω + ὕδωρ) χρησιμοποιείται για να δηλώσει το όργανο μετρήσεως του χρόνου. Στην αρχαιότητα οι κλεψύδρες ήταν ένα είδος απλού υδραυλικού ρολογιού που χρησιμοποιούνταν κατά τη διάρκεια δικών για τον υπολογισμό του χρόνου ομιλίας των ομιλητών. Αποτελούνταν από δύο αγγεία, το ένα από τα οποία ήταν τοποθετημένο σε ψηλότερο σημείο. Στη βάση αυτού υπήρχε προχοή, απ΄ όπου έρεε το νερό στο δοχείο που ήταν τοποθετημένο σε κατώτερο σημείο. Η αγόρευση των ομιλητών ολοκληρώνονταν, όταν άδειαζε το πάνω δοχείο.

Η λέξη «κλεψύδρα» χρησιμοποιείται στην επιστήμη της Αρχαιολογίας για να δηλώσει ένα είδος σκεύους που έχει διάτρητο πυθμένα και κούφια λαβή. Η κλεψύδρα της φωτογραφίας εκτίθεται στην αίθουσα κλυτύων του Μουσείου Ακρόπολης (προθήκη 6, αρ. 74). Βρέθηκε το 1957 σε θραύσματα στη νότια πλαγιά της Ακρόπολης, όπου βρισκόταν το ιερό της Νύμφης, προστάτιδας του γάμου και των γαμήλιων τελετών. Τοποθετείται χρονικά στην αρχαϊκή εποχή (550-500 π.Χ.) και είναι κατασκευασμένη από πηλό.

Το αγγείο γέμιζε βυθιζόμενο στο υγρό από τις οπές του πυθμένα. Το υγρό συγκρατιόταν στο εσωτερικό του αγγείου με το κλείσιμο της οπής στην κορυφή της λαβής, ενώ με την απελευθέρωσή της το υγρό έρρεε από τον διάτρητο πυθμένα. Υποστηρίζεται ότι τα αγγεία αυτού του τύπου χρησιμοποιούνταν για τελετουργικό ραντισμό (σπονδές) προς τους νεκρούς ή τις χθόνιες θεότητες. Υπάρχει, ωστόσο, και η υπόθεση ότι οι κλεψύδρες αυτές ήταν χρηστικά σκεύη άντλησης και διήθησης κρασιού ή λαδιού.

ΠΗΓΕΣ

1. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.

2. https://www.theacropolismuseum.gr/klepsydra

3. http://odysseus.culture.gr/h/4/gh430.jsp?obj_id=10322

Από τις μαθήτριες Κολιτσίδα Αποστολία-Ελένη, Μαλισόβα Πηνελόπη, Μπραζιώτη Φραντζέσκα

Η λέξη «σφονδύλι» (< σφονδύλιον = υποκοριστικό του ουσ. σφόνδυλος/σπόνδυλος) χρησιμοποιείται για να δηλώσει το στρογγυλό εξάρτημα της βάσης του αδραχτιού, το οποίο με το βάρος του διευκόλυνε την κατακόρυφη περιστροφική κίνηση του αδραχτιού κατά το γνέσιμο των υφαντικών ινών (μαλλί, λινάρι κ.ά.). Το σφονδύλι φέρει στο κέντρο διαμπερή οπή για την προσαρμογή του στο αδράχτι.

Το σφονδύλι της κεντρικής φωτογραφίας του παρόντος άρθρου βρέθηκε το 1957 στο ιερό της Νύμφης (προστάτιδας του γάμου και των γαμήλιων τελετών) που βρισκόταν στη νότια πλαγιά της Ακρόπολης.

Εκτίθεται στην αίθουσα κλιτύων του Μουσείου Ακρόπολης (προθήκη 6, αρ. 128). Τοποθετείται χρονικά στην αρχαϊκή εποχή (550-480 π.Χ.) και είναι κατασκευασμένο από πηλό. Με μαύρο χρώμα διακρίνονται ζωγραφισμένες δύο Σειρήνες, μία κουκουβάγια και ένας κύκνος.

Η λέξη «σφονδύλι» συναντάται στον προφορικό λόγο στις φράσεις «είδα τον ουρανό/μου ήρθε ο ουρανός σφονδύλι» (= ζαλίζομαι ύστερα από ένα δυνατό/αναπάντεχο πλήγμα), οι οποίες έχουν μεταφορική σημασία: π.χ. «η πέτρα τον βρήκε στο κεφάλι και του ήρθε ο ουρανός σφονδύλι», «μόλις είδε τον λογαριασμό, του ήρθε ο ουρανός σφονδύλι».

Η λέξη «σπόνδυλος» από την οποία προέρχεται ετυμολογικά το «σφονδύλι» έχει ποικίλες σημασίες.

ΠΗΓΕΣ

1. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.

2. https://christikolexiko.academyofathens.gr/

3. https://www.theacropolismuseum.gr/sfondyli-167

4. https://learnmore.ancienttemple.ysma.gr/construction/

5. https://acropolisrestoration.ysma.gr/ekpedeftiko-iliko/glossari/

6. https://opened.cuny.edu/courseware/lesson/762/student/

7. http://votaniki.gr/orologia/spondylos/

Από τους μαθητές Μαρτίνο Φίλιππο και Μουτζούρη Μάρκο

Η λέξη «πύραυνο» [πῦρ + αὔω (= ανάβω φωτιά)] χρησιμοποιείται για να δηλώσει τη «φορητή εστία πάνω στην οποία τοποθετούνταν κάρβουνα για θέρμανση ή μαγείρεμα», το μαγκάλι.

Το πύραυνο της φωτογραφίας βρέθηκε σε θραύσματα, το 1956, στη νότια πλαγιά της Ακρόπολης. Εκτίθεται στην αίθουσα κλιτύων του Μουσείου Ακρόπολης. Τοποθετείται χρονικά στην ελληνιστική εποχή (150-86 π.Χ.) και είναι κατασκευασμένο από πηλό. Το πάνω μέρος του πύραυνου λειτουργούσε ως εστία και εδώ τοποθετούνταν τα κάρβουνα. Στο χείλος της εστίας υπάρχουν τρία μικρά στηρίγματα με τη μορφή θεατρικών προσωπείων Σατύρων (ακολούθων του Διονύσου) για την τοποθέτηση του μαγειρικού σκεύους. Το πύραυνο έχει κυλινδρικό σχήμα με δύο λαβές και ανοίγματα στη μια πλευρά για την πυροδότηση και συντήρηση της φωτιάς, καθώς και για τον καθαρισμό της στάχτης που έπεφτε από τις οπές που υπάρχουν στη βάση της εστίας.

ΠΗΓΕΣ

1. https://christikolexiko.academyofathens.gr/index.php

2. https://www.theacropolismuseum.gr/pyrayno-1

Από τους μαθητές Τζιγκουνάκη Σταύρο και Φλωράκη Θεολόγο

Η λέξη «ανάθημα» [ανά + τίθημι (= τοποθετώ)] χρησιμοποιείται για να δηλώσει το αφιέρωμα, το τάμα που τοποθετεί μέσα σε έναν ιερό χώρο και προσφέρει ο πιστός, για να εξασφαλίσει την εύνοια του θεού, για να εκφράσει την ευγνωμοσύνη του για τη βοήθεια ή την προστασία που του προσέφερε σε κρίσιμη στιγμή ή για να τον ευχαριστήσει για κάτι που πέτυχε ή απέκτησε.

Η αναθηματική στήλη της φωτογραφίας, γνωστή ως το «Ανάθημα του Σίλωνα», εκτίθεται στην αίθουσα κλιτύων του Μουσείου Ακρόπολης. Βρέθηκε το 1904 στα νότια του θεάτρου του Διονύσου. Τοποθετείται χρονικά στην κλασική εποχή (γύρω στα μέσα του 4ου αι. π.Χ.) και είναι κατασκευασμένη από μάρμαρο.

Στο πάνω μέρος του αναθήματος έχει στερεωθεί με σιδερένια καρφιά ο μαρμάρινος πάτος ενός σανδαλιού, το οποίο έφερε μεταλλικούς ιμάντες προσαρμοσμένους στις εγκοπές που διακρίνονται στο σανδάλι. Η ανδρική μορφή στο κέντρο του σανδαλιού είναι ο Σίλων, όπως διαβάζουμε στο κάτω μέρος του σανδαλιού (ΣΙΛΩΝ ΑΝΕΘΗΚΕΝ = «Ο Σίλωνας το αφιέρωσε»), ο οποίος αφιέρωσε το σανδάλι αυτό σε κάποιον ήρωα (το φίδι παραπέμπει σε λατρεία ήρωα). Ο άνδρας έχει υψωμένο το δεξί του χέρι. Πρόκειται για τυπική χειρονομία που δηλώνει σεβασμό.

Σε ποιον ήρωα προσέφερε το αφιέρωμα με το σανδάλι ο Σίλωνας και ποιο ήταν το πρόβλημα υγείας που αντιμετώπιζε; Κάντε κλικ στο ανάγλυφο σανδάλι της παρακάτω φωτογραφίας του εκθέματος και διαβάστε τις πληροφορίες.

ΠΗΓΕΣ

1. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.

2. https://www.theacropolismuseum.gr/anaglyfi-stili-anathima-toy-silona

Από τους μαθητές Κιοκάι Λέανδρο και Σταματόπουλο Νικόλαο

Η λέξη «θησαυρός» είναι αγνώστου ετύμου. Η σύνδεσή της με το ρήμα «τίθημι» (= τοποθετώ) δεν επιβεβαιώνεται. Η λέξη χρησιμοποιείται για να δηλώσει τον πλούτο, την περιουσία, την αφθονία και κατ΄ επέκταση οτιδήποτε θεωρείται ότι έχει μεγάλη αξία και σπουδαιότητα. Ειδικότερα, στην επιστήμη της Αρχαιολογίας η λέξη «θησαυρός» μπορεί να δηλώνει: α) «το μικρό οικοδόμημα σε σχήμα και μορφή ναού, που ανεγείρονταν από κάθε ελληνική πόλη στα μεγάλα, πανελλήνια ιερά, προκειμένου να φυλάσσονται μέσα σε αυτό πολύτιμα αναθήματά της προς τους θεούς», β) «κάθε θολωτό μυκηναϊκό τάφο, επειδή υπήρχε η αντίληψη ότι μέσα σε αυτούς οι μυκηναίοι βασιλείς έκρυβαν τα πολύτιμα αντικείμενά τους (π.χ. ο θησαυρός του Ατρέα)».

Ο θησαυρός της φωτογραφίας προέρχεται από το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας και εκτίθεται στην αίθουσα κλιτύων του Μουσείου Ακρόπολης. Τοποθετείται χρονικά στην κλασική εποχή (αρχές 4ου αι. π.Χ.) και είναι κατασκευασμένος από μάρμαρο Πεντέλης. Οι δύο κυβόλιθοι που αποτελούν τον θησαυρό (παγκάρι) βρέθηκαν το 1988 στη βόρεια πλαγιά της Ακρόπολης, ενσωματωμένοι στην τοιχοποιία κατοικίας του 19ου αι. που κατεδαφίστηκε. Το ιερό της Αφροδίτης Ουρανίας (γνωστό και ως ιερό της Αφροδίτης και του Έρωτα), στον περίβολο του οποίου θα ήταν αρχικά στημένος ο θησαυρός, βρισκόταν στη βόρεια πλαγιά της Ακρόπολης. Στο ναό αυτό, όπου λατρεύονταν ο Έρωτας και η Αφροδίτη Ουρανία ως προστάτιδα του γάμου, οι μελλόνυμφοι κατέθεταν προγαμιαίες προσφορές.

Οι κυβόλιθοι που αποτελούν τον θησαυρό προσαρμόζονταν ο ένας πάνω στον άλλο. Στην πάνω επιφάνεια υπάρχει σχισμή για την είσοδο των χρημάτων, τα οποία κατέληγαν σε εσωτερική κοιλότητα. Στην πρόσοψη και την πίσω όψη διακρίνονται τα λαξεύματα στα οποία ήταν στερεωμένοι δύο μεταλλικοί μηχανισμοί ασφάλισης του θησαυρού. Σε δύο προεξοχές, τα ίχνη των οποίων διατηρούνται στις πλάγιες όψεις, δενόταν το σχοινί για την ανύψωση του πάνω λίθου, όταν επρόκειτο να καταμετρηθούν τα χρήματα.

Στην κύρια όψη του θησαυρού υπάρχει επιγραφή που επεξηγεί τη χρήση του. Από κάτω υπάρχει χαραγμένο το σύμβολο μιας ασημένιας δραχμής, του ποσού που έπρεπε να κατατεθεί, ώστε η Αφροδίτη Ουρανία να εξασφαλίσει στους μελλόνυμφους ευτυχισμένο έγγαμο βίο.

Κάντε κλικ στο ενεργό σημείο της ακόλουθης εικόνας και διαβάστε την επιγραφή που σώζεται στην κύρια όψη του θησαυρού.

ΠΗΓΕΣ

1. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.

2. https://www.theacropolismuseum.gr/thisayros-ieroy-afroditis-oyranias

Από τις μαθήτριες Καλαντζή Ειρήνη-Νεκταρία, Κατσάπα Χριστίνα, Παπαχαραλάμπους Παρθενία-Νεφέλη

Η λέξη «περίαπτο» χρησιμοποιείται για να δηλώσει το αντικείμενο που θεωρείται ότι έχει τη μαγική ικανότητα να αποτρέπει ή και να απομακρύνει το κακό. Είναι συνώνυμη της λέξης «φυλαχτό». Ετυμολογικά προέρχεται από το ρήμα «περιάπτω» (περί + άπτω), που σημαίνει «κρεμώ γύρω από κάτι, αναρτώ».

Το περίαπτο σε σχήμα λουλουδιού, που απεικονίζεται στη φωτογραφία, εκτίθεται στο «Μουσείο της Ανασκαφής» του Μουσείου Ακρόπολης (προθήκη 2, αρ. 10). Βρέθηκε το 1996 στην ανασκαφή του οικοπέδου Μακρυγιάννη μέσα σε τάφο, όπου είχε τοποθετηθεί ως κτέρισμα. Στο πάνω μέρος υπάρχει οπή ανάρτησης, για να φοριέται στον λαιμό ως απλό κόσμημα ή φυλαχτό, ενώ μπορεί να χρησιμοποιήθηκε και ως σφραγίδα. Τοποθετείται χρονικά στην ύστερη εποχή του Χαλκού ή Μυκηναϊκή (1460-1300 π.Χ.) και είναι κατασκευασμένο από λίθο.

Η χρήση φυλαχτών για την προσέλκυση της προστασίας των θεϊκών δυνάμεων και την αποτροπή του κακού είναι μία πανάρχαια συνήθεια που επιβιώνει μέχρι σήμερα, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι εξακολουθούν να χαρίζονται για προστασία από «το κακό μάτι» «ματάκια», κωνσταντινάτα και σταυρουδάκια στα νεογέννητα από τους στενούς συγγενείς.

ΠΗΓΕΣ

1. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.

2. https://www.theacropolismuseum.gr/periapto

3. https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddel-scott/search.html?start=1780&lq=%CE%A0

4. https://www.namuseum.gr/monthly_artefact/fylachto-na-to-fylaei/

5. https://www.worldhistory.org/trans/el/2-926/u/

6. https://heraklionmuseum.gr/exhibit/chryso-periapto-se-schima-dyo-melisson/

Από τις μαθήτριες Κολιτσίδα Αποστολία-Ελένη, Μαλισόβα Πηνελόπη, Μπραζιώτη Φραντζέσκα

Η λέξη «περόνη» προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα «πείρω» (= διαπερνώ, διατρυπώ) και χρησιμοποιείται για να δηλώσει τη μικρή αιχμηρή ράβδο με την οποία  διατρυπά κανείς δύο ή περισσότερα αντικείμενα και τα συνδέει ή τα στερεώνει μαζί (συνώνυμη: καρφίτσα). Η λέξη, ωστόσο, έχει και δεύτερη σημασία: στην επιστήμη της Ανατομίας σημαίνει «το μακρύ και λεπτό οστό που καταλαμβάνει το έξω πλάγιο τμήμα της κνήμης». Στην αρχαιότητα η περόνη ήταν εξάρτημα της γυναικείας αμφίεσης σε σχήμα καρφίτσας με σφαιρίδιο (ή κόσμημα) στη μια του άκρη, που το χρησιμοποιούσαν για τη συγκράτηση και διακόσμηση των ενδυμάτων και των μαλλιών (συνώνυμη: πόρπη).

Η περόνη που απεικονίζεται στη φωτογραφία εκτίθεται στο «Μουσείο της Ανασκαφής» του Μουσείου Ακρόπολης (προθήκη 2, αρ. 26). Τοποθετείται χρονικά στην Πρωτογεωμετρική περίοδο (τέλη 10ου αι. π.Χ.) και είναι κατασκευασμένη από σίδηρο και χαλκό. Βρέθηκε το 1995 στην ανασκαφή του οικοπέδου Μακρυγιάννη μέσα σε τεφροδόχο αμφορέα μαζί με μία ακόμη ίδια περόνη. Πιθανότατα οι περόνες αυτές συγκρατούσαν το ένδυμα νεκρής γυναίκας πριν την καύση της και στη συνέχεια τοποθετήθηκαν στο αγγείο που περιείχε την τέφρα της.

Το αρχαίο ελληνικό ένδυμα σχηματίζεται από ένα ορθογώνιο κομμάτι ύφασμα, κυρίως από μαλλί ή λινάρι, που παράγει ο όρθιος αργαλειός.

Το ύφασμα αυτό τύλιγαν γύρω από το σώμα τους και το συγκρατούσαν στη θέση του χρησιμοποιώντας περόνες (καρφίτσες), πόρπες (παραμάνες), κουμπιά και ζώνες. Με τον τρόπο αυτό, το ίδιο κομμάτι ύφασμα μπορούσε να δημιουργήσει διαφόρους τύπους ενδυμάτων.

ΠΗΓΕΣ

1. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.

2. https://www.theacropolismuseum.gr/peroni

3. https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/macedonia/cities/page_007.html

4. Το ένδυμα στην αρχαία Ελλάδα (Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης)

5. Αρχαία Ελληνική Ενδυμασία (Υπουργείο Πολιτισμού)

6. https://repository-mca.ekt.gr/mca/handle/20.500.12040/52

7. https://games.mthv.gr/mth-clothes/#

Από τις μαθήτριες Κολιτσίδα Αποστολία-Ελένη, Μαλισόβα Πηνελόπη, Μπραζιώτη Φραντζέσκα

Η λέξη «αδράχτι» χρησιμοποιείται για να δηλώσει το μεταλλικό ή ξύλινο κυλινδρικό εργαλείο για το γνέσιμο υφαντικού υλικού. Είναι υποκοριστικό του ουσιαστικού «ἄτρακτος» (< ἀτράκτιον < ἀδράκτι), που δηλώνει τον μακρόστενο άξονα περιστροφής μηχανημάτων.

Το αδράχτι που απεικονίζεται στη φωτογραφία εκτίθεται στο «Μουσείο της Ανασκαφής» του Μουσείου Ακρόπολης (προθήκη 7, αρ. 78). Βρέθηκε το 1999 στην ανασκαφή του οικοπέδου Μακρυγιάννη. Τοποθετείται χρονικά στην πρώιμη Βυζαντινή/Βυζαντινή εποχή (6ος-7ος αι. μ.Χ.) και είναι κατασκευασμένο από οστό. Οι αυλακώσεις, που διακρίνονται στο πάνω μέρος του αδραχτιού, θα χρησίμευαν για τη στερέωση της αρχής του νήματος, ώστε κατά την περιστροφή του να μην ξετυλίγεται αυτό που βρισκόταν ήδη πάνω του.

Το αδράχτι χρησιμοποιούνταν μαζί με το σφονδύλι και τη ρόκα για το γνέσιμο, δηλαδή τη μετατροπή των υφαντικών ινών (π.χ. μαλλί, βαμβάκι, λινάρι) σε νήμα για τον αργαλειό.

Το σφονδύλι ήταν ένα κυκλικό βαρίδι που τοποθετούνταν στην άκρη του αδραχτιού, προκειμένου να διασφαλίζεται η σταθερή περιστροφή του. Η άκρη της πρώτης ύλης (μαλλί, βαμβάκι, λινάρι) στερεώνονταν στο αδράχτι και με μια κίνηση του χεριού το αδράχτι περιστρέφονταν, στρίβοντας την πρώτη ύλη σε νήμα. Η ρόκα ήταν μία ξύλινη, διχαλωτή ράβδος, στην οποία τοποθετούνταν η πρώτη ύλη για το γνέσιμο.

Στην ελληνική μυθολογία μία από τις τρεις Μοίρες, η Κλωθώ, κρατά ρόκα και αδράχτι, καθώς είναι αυτή που κλώθει, δηλαδή γνέθει το νήμα της ζωής.

Η «ωραία κοιμωμένη» του παραμυθιού τρυπά το δάχτυλό της σε ένα αδράχτι και πέφτει σε βαθύ ύπνο, καθώς όρισε η κατάρα.

Η τεχνική του γνεσίματος δεν διαφοροποιήθηκε αισθητά στην ελληνική ύπαιθρο κατά τη διάρκεια των αιώνων μέχρι και τα νεότερα χρόνια.

ΠΗΓΕΣ

1. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.

2. https://www.theacropolismuseum.gr/adrahti

3. Η ρόκα και ο άγιος Ρόκος 

4. Βυζαντινά υφάσματα 

5. https://lispolydrosou.blogspot.com/2014/06/blog-post_22.html

6. https://www.searchculture.gr/aggregator/edm/TositsasFoundation/000040-62908

7. https://www.searchculture.gr/aggregator/edm/mnam/000150-813426

8. https://www.theacropolismuseum.gr/sfondyli-122

9. https://repository-mca.ekt.gr/mca/handle/20.500.12040/52

10. https://www.namuseum.gr/monthly_artefact/strefoysa-ton-atrakton/

11. https://www.craeft.eu/elearning/course/view.php?id=94&lang=el&section=4&utm_source

12. https://argolikivivliothiki.gr/2020/01/21/birth-in-greek-speaking/the-three-fates-clotho-lachesis-and-atropos/

13. https://www.nationalgallery.gr/artwork/kori-me-roka-kai-adrachti/

14. https://www.britishmuseum.org/collection/object/G_1873-0820-304

15. https://igoumenitsamuseum.gr/images/text_files/me-to-stimoni-ifadi-ekpaideutikos.pdf

16. https://www.archaiologia.gr/wp-content/uploads/2018/07/T124_80-91.pdf?utm_source

Από τους μαθητές Κιοκάι Λέανδρο και Σταματόπουλο Νικόλαο

Η λέξη «στλεγγίδα» είναι η μοναδική ελληνική λέξη που ξεκινά με τη διαδοχή των τριών συμφώνων «στλ-», ενώ η ετυμολογία της δεν μας είναι γνωστή. Στην αρχαία Ελλάδα η λέξη χρησιμοποιούνταν για να δηλώσει το χάλκινο όργανο με καμπυλωτή λεπίδα (ξύστρα) και λαβή με το οποίο οι αθλητές απομάκρυναν από το σώμα τους το λάδι (επαλείφονταν με αυτό πριν από τον αγώνα), τον ιδρώτα και το χώμα ή τη σκόνη που επικάθονταν στο σώμα τους από τους χώρους στους οποίους γυμνάζονταν ή αθλούνταν (Γυμνάσια, στάδια).

Η στλεγγίδα που απεικονίζεται στη φωτογραφία εκτίθεται στο «Μουσείο της Ανασκαφής» του Μουσείου Ακρόπολης (προθήκη 8, αρ. 1). Βρέθηκε το 1996 στην ανασκαφή του οικοπέδου Μακρυγιάννη. Τοποθετείται χρονικά στη ρωμαϊκή εποχή (2ος-3ος αι. μ.Χ.) και είναι κατασκευασμένη από χαλκό.

Στο μουσείο του Κεραμεικού, ένα επιτύμβιο γλυπτό εικονίζει τον Εύφηρο, έναν νέο που πέθανε πρόωρα γύρω στο 430 – 429 π.Χ. ή το 427 – 426 π.Χ. Ο νέος παριστάνεται ως έφηβος και στεφανωμένος αθλητής, προσηλωμένος στη στλεγγίδα με την οποία θα ξύσει από πάνω του τη σκόνη της παλαίστρας (παρακολουθήστε το σχετικό βίντεο εδώ). 

Οι αθλητές, επίσης, χρησιμοποιούσαν τον αρύβαλλο, μικρό αγγείο αρωματικού λαδιού.

Η στλεγγίδα με τον αρύβαλλο αποτελούσαν τα βασικά εξαρτήματα της καθημερινής προσωπικής καθαριότητας του αθλητή.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το μείγμα σκόνης, ιδρώτα και λαδιού που συγκεντρώνονταν από τα σώματα των αθλητών, με τη χρήση της στλεγγίδας, συχνά χρησιμοποιούνταν από τους γιατρούς ως μαλακτική και καταπραϋντική αλοιφή σε φλεγμονές της μήτρας, για μυϊκούς πόνους, διαστρέμματα και οιδήματα των αρθρώσεων. Οι γιατροί, επίσης, χρησιμοποιούσαν τις στλεγγίδες για την εφαρμογή φαρμάκων, τα οποία προηγουμένως θέρμαιναν στο κοίλο εσωτερικό της ξύστρας.

Διαβάστε εδώ περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη φροντίδα του σώματος κατά την αρχαιότητα.

ΠΗΓΕΣ

1. Μπαμπινιώτης, Γ. (1998). Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.

2. https://www.theacropolismuseum.gr/stleggida

3. https://www.theacropolismuseum.gr/basi-afieromatos-me-parastasi-athliton

4. https://www.greek-language.gr/digitalResources/files/image/history/art/texn_6.3.4_236.jpg

5. https://www.ertflix.gr/vod/vod.222550-gegone-mesa-sto-mouseio-8

6. http://games.melt.gr/melt-objects_9y/

7. https://olympicgames.culture.gov.gr/gr/ideodi/kalos_kai_agathos/gimnasia/13_Peiraios_Stlegglida.html

8. https://amch.gr/wp-content/uploads/2023/04/amch-publications-bath-time_el.pdf

9. https://www.theacropolismuseum.gr/aryballos-7

Από τους μαθητές Τζιγκουνάκη Σταύρο και Φλωράκη Θεολόγο

Η λέξη «αλάβαστρο» χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον ημιδιαφανή, λευκό λίθο αιγυπτιακής προέλευσης με απόχρωση προς το ελαφρό ρόδινο, κατάλληλο για την κατασκευή κομψοτεχνημάτων.

Επίσης, η ίδια λέξη δηλώνει τύπο αγγείου της αρχαιότητας. Ετυμολογικά η λέξη αυτή πιθανόν να έχει προέρθει από την αιγυπτιακή «a-la-bast», που σημαίνει «το αγγείο της θεάς Μπαστ».

Το αγγείο της φωτογραφίας είναι ένα αλάβαστρο. Εκτίθεται στο «Μουσείο της Ανασκαφής» του Μουσείου Ακρόπολης (προθήκη 8, αρ. 35). Βρέθηκε το 1994 στην ανασκαφή του οικοπέδου Μακρυγιάννη. Τοποθετείται χρονικά στην ελληνιστική εποχή (325-300 π.Χ.) και είναι κατασκευασμένο από αλάβαστρο λίθο.

Τα αλάβαστρα χρησιμοποιούνταν ως μυροδοχεία, για τη μεταφορά και αποθήκευση αρωματικών ελαίων, όπως μαρτυρούν οι αγγειογραφίες στις οποίες απεικονίζονται σκηνές καλλωπισμού γυναικών. Η συνήθεια του αρωματισμού του σώματος κατά την αρχαιότητα αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος του τελετουργικού του λουτρού. Το σχήμα των αγγείων αυτών είναι αιγυπτιακής προέλευσης (επιμήκη με καμπύλη βάση και στενό λαιμό που καταλήγει σε μικρό άνοιγμα). Το υλικό κατασκευής τους είναι ο αλάβαστρος λίθος (από την Αίγυπτο), αλλά και διάφορα άλλα υλικά, όπως πηλός, γυαλί, χρυσός, άργυρος.

Σήμερα, σημαντικές πόλεις της Ιταλίας συνιστούν κέντρα εμπορίου του αλάβαστρου λίθου.

ΠΗΓΕΣ

1. Τεγόπουλος-Φυτράκης (1999), Μείζον Ελληνικό Λεξικό.

2. https://www.theacropolismuseum.gr/alabastro-1

3. https://amch.gr/wp-content/uploads/2023/04/amch-publications-bath-time_el.pdf?utm_source=chatgpt.com

4. https://www.britannica.com/science/alabaster

5. https://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/browse.html?cnd_id=7&text_id=1651