“Έχε το θάρρος να χρησιμοποιείς το δικό σου νου!” Η φράση αυτή αποδίδεται στον Ι.Καντ,θέτοντας ως στόχο να καταπολεμηθεί η προκατάληψη και οι προλήψεις που κυριαρχούσαν στο Μεσαίωνα. Ο Καρτέσιος στο έργο του “Λόγος περί της Μεδόθου” αναδεικνύει τον Ορθό Λόγο ως το μέσο για να ξεχωρίσουμε το ψέμα από την αλήθεια. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στη σύγχρονη εποχή με τη διαστρέβλωση της πραγματικότητας (fake news) μέσω των ψηφιακών μέσων. Με βάση τα παραπάνω, η κριτική σκέψη είναι πολύ σημαντική για να έχουν τη δυνατότητα οι χρήστες να φιλτράρουν τη πληροφόρηση που προωθείται στο Διαδίκτυο και τα social media.
Πέραν από τον ορθό λόγο,που αποτελεί εργαλείο για την καταπολέμηση κάθε είδους φανατισμού, στην Ευρώπη και μετά παγκοσμίως, τα χρόνια του Διαφωτισμού, που υπήρξε πολιτικό κίνημα του 18ου αιώνα, αναπτύχθηκαν κι άλλες ιδέες. Οι κυριότερες από αυτές είναι η αντίληψη ότι η γενική βούληση στοχεύει στο κοινό καλό και η εξουσία πρέπει να ανήκει στο λαό και όχι σε κάποια ανώτερη τάξη(Ρουσό). Σημαντική θέση κατείχε κι η ιδέα των φυσικών δικαιωμάτων που τότε αφορούσαν κυρίως την ελευθερία, την ισότητα και την ιδιοκτησία(Τζον Λοκ). Στις μέρες μας, η ελευθερία της γνώμης και η αλήθεια, σύγχρονα φυσικά δικαιώματα, απειλούνται από πολλές πηγές που διαδίδουν ψευδείς πληροφορίες, όπως π.χ. εικονικά videos AI. Όπως οι Διαφωτιστές συνόψισαν τις νέες γνώσεις και ιδέες για διάφορα θέματα στην “Εγκυκλοπαίδεια” με σκοπό να εξαλείψουν τις δεισιδαιμονίες, έτσι και σήμερα η κριτική μας σκέψη οφείλει να λειτουργεί σαν ‘εγκυκλοπαίδεια’. Ένα πρώτο βήμα είναι να διασταυρώνουμε τις ειδήσεις με τη χρήση περισσότερων πηγών, κατόπιν να ελέγχουμε την αξιοπιστία της προέλευσης και τέλος να ανιχνεύουμε το κίνητρο του χρήστη.
Συμπερασματικά, η ανάγκη που κυριάρχησε στο Διαφωτισμό να περιοριστούν οι προλήψεις και ο σκοταδισμός, γέννησε τον ορθό λόγο και οδήγησε στη δημιουργία της Εγκυκλοπαίδειας. Σήμερα η αμφιβολία και η κριτική σκέψη για όσα βλέπουμε στο Διαδίκτυο είναι καθοριστική για να προστατευόμαστε από τη προσπάθεια εξαπάτησής μας.
Γιάννης Λαλιώτης, Γ1
Υποβολή απάντησης