Τα μέλη του ομίλου της Μονοκοντυλιάς, με αφορμή την επέτειο των σαράντα χρόνων της Θεατρικής Ομάδας Σάμου, είχαμε τη χαρά να πάρουμε συνέντευξη από τον σκηνοθέτη και ηθοποιό της Θ.Ο.Σ. καθώς και Πρόεδρο της Ομοσπονδίας Ερασιτεχνικού Θεάτρου Αιγαίου, κύριο Στέλιο Μάρκου. Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε σε ιδιαίτερα ευχάριστο κλίμα και, μόλις ξεπεράστηκε η αρχική μας αμηχανία, επικράτησε μια ατμόσφαιρα οικειότητας και άνεσης. Από την αρχή της συνάντησης ο κύριος Μάρκου ανέφερε ότι ο χώρος του σχολείου μας τού φέρνει έντονες αναμνήσεις τόσο από τα μαθητικά του χρόνια όσο και από την επαγγελματική του πορεία ως καθηγητή, καθώς στα ίδια θρανία και στα ίδια έδρανα βρισκόταν κι ο ίδιος πριν από χρόνια. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, εξηγούσε συχνά τη σκέψη του μέσα από παραδείγματα της καθημερινής ζωής, λειτουργώντας ως δάσκαλος ακόμη και τη στιγμή της συνέντευξης, ενώ μας προέτρεπε να μην είμαστε τυπικοί, αλλά να διατυπώνουμε ερωτήσεις με βάση τις απαντήσεις του, ενθαρρύνοντας έναν πιο αυθόρμητο και ουσιαστικό διάλογο. Ελπίζουμε να απολαύσετε τη συνέντευξη όσο κι εμείς.
- Πώς ξεκίνησε η σχέση σας με το ερασιτεχνικό θέατρο, πριν από 40 χρόνια;
- Πριν από 40 χρόνια, ήταν η αρχή της δεκαετίας του 1980. Ήταν μια περίοδος όπου στην Ελλάδα γενικά, αλλά και στη Σάμο ιδιαίτερα, είχε έρθει μια πολιτιστική άνθηση. Σταματάτε σε οποιοδήποτε σημείο δεν καταλαβαίνετε. Ήταν η εποχή που γινόντανε διάφοροι σύλλογοι, όπως η Κινηματογραφική Λέσχη, που υπάρχει ακόμα, όπως η Μουσική Παρέα, που υπάρχει ακόμα. Γιατί ήταν και μια εποχή που η Σάμος είχε περάσει μια περίοδο, έτσι, οικονομικής, λίγο πολύ κατρακύλας και είχε έρθει σε ένα ανέβασμα μετά, που το ανέβασμα το έφερε βασικά, ποια δραστηριότητα νομίζετε, οικονομική; Ποια είναι η δραστηριότητα που έχουμε εδώ, το καλοκαίρι;
- Ο τουρισμός.
- Ο τουρισμός είχε φέρει, λοιπόν, μια οικονομική άνθηση. Και αυτή έφερε κόσμο πίσω. Δηλαδή κάποιοι που είχαν μείνει στην Αθήνα και είπανε «δε γυρίζουμε πίσω στη Σάμο;» Κι εγώ ήμουν ένας από αυτούς. Κι έτσι υπήρχαν άνθρωποι, που λέγανε «τι να κάνουμε στον ελεύθερο χρόνο μας; Να ασχοληθούμε με κάποια πράγματα, τα οποία να μας ευχαριστούν, κάποια πράγματα τα οποία να προσφέρουν και στον κόσμο τον υπόλοιπο». Και έτσι μια ομάδα από ανθρώπους αποφάσισε να κάνει τη Θεατρική Ομάδα Σάμου, να ασχοληθεί με το θέατρο, γιατί τους άρεσε, γιατί είχαν παρακολουθήσει θέατρο στην Αθήνα, τους άρεσε αυτή η δραστηριότητα, τη θεωρούσαν λογική και ευχάριστη και προσέφερε γενικότερα και γι” αυτό αποφασίσαμε να ξεκινήσουμε μια ομάδα, ας πούμε. Η Θεατρική Ομάδα Σάμου. Ξεκίνησε το πρώτο της έργο, πήγε πολύ καλύτερα από ό,τι περιμέναμε.
- Αυτό που παίχθηκε και φέτος.
- Ναι, που το ξαναπαίξαμε στα 40 χρόνια. «Δάφνες και Πικροδάφνες» του Κεχαϊδη, ενός πολύ σημαντικού θεατρικού συγγραφέα, Έλληνα, και έτσι ξεκίνησε. Και αυτό το ξεκίνημα ήταν μια καλή εκκίνηση. Όπως ξέρουμε στα 100 μέτρα για να μπορέσεις να τερματίσεις πρέπει να ξεκινήσεις έντονα και γρήγορα, να κάνεις μια καλή εκκίνηση. Και αυτή η εκκίνηση έδωσε την ώθηση για να έχουμε κάπου τώρα τα 40 χρόνια και να συνεχίζουμε.
- Ποια από τις ιδιότητες που είχατε, του σκηνοθέτη ή του ηθοποιού, σας άρεσε περισσότερο;
- Τώρα η εύκολη απάντηση είναι και τα δύο. Αλλά τελευταία, επειδή έχω μεγαλώσει κάπως και με κουράζει το να παίζω, ευχαριστιέμαι περισσότερο το ρόλο του σκηνοθέτη. Αλλά, υπάρχει ένα μεγάλο αλλά, το οποίο λέει το εξής: ότι το θέατρο είναι κατ” εξοχήν μια δραστηριότητα και μια τέχνη συνεργασίας. Εντάξει; Δεν μπορείς να πεις ότι παίζω θέατρο και είμαι μόνος. Κάνεις θέατρο με κάποιους άλλους, οι οποίοι συγχρόνως μπορεί να κάνουν τα φώτα, μπορεί να κάνουν τα σκηνικά, μπορεί να είναι συμπαίκτες σου. Το καταλαβαίνετε; Λοιπόν. Αφενός λοιπόν τους έχεις ανάγκη, αφετέρου για να έχεις ένα καλό αποτέλεσμα, πρέπει να έχεις μια καλή συνεργασία. Και όσο καλύτερη είναι η συνεργασία, τόσο περισσότερο το ευχαριστιέσαι. Και τόσο περισσότερο το αποτέλεσμα είναι καλό. Και είναι κάτι που ίσως, καλό θα ήταν αν θέλετε να σας ωθήσει κι εσάς σε μια τέτοια δραστηριότητα.
- Η Σταματία συμμετέχει στη θεατρική ομάδα του σχολείου.
- Α, ωραία, μπράβο Σταματία. Συμφωνείς με αυτό που είπαμε;
- Ναι, συμφωνώ, γιατί κιόλας σε λίγο καιρό θα ανεβάσουμε μια παράσταση. Έχουμε δύο πρόβες μόνο.
- Ναι.
- Και αν κάποιοι από εμάς, γιατί δεν έχουν μάθει κάποιοι ακόμα τα λόγια τους, δεν συγχρονιστούμε, σίγουρα δε θα βγει καλό αποτέλεσμα. Πιστεύω.
- Σίγουρα, έχεις ανάγκη από άλλους, όπως και εκείνοι έχουν ανάγκη από σένα. Και αυτό είναι το πολύ σημαντικό, ότι είναι μια δουλειά συνεργασίας. Και ο καθένας βάζει την ιδιαίτερη ικανότητά του, την ιδιαίτερη διάθεσή του, τις ιδιαίτερες δεξιότητες του για να υπάρχει ένα αποτέλεσμα καλό.
- Σε πόσες θεατρικές παραστάσεις έχετε παίξει ως ηθοποιός και πόσες έχετε σκηνοθετήσει;
- Έχω σκηνοθετήσει, ίσως, καμιά εξηνταριά. Και θα έχω παίξει, ίσως, σε καμιά σαρανταριά. Κάπου εκεί. Κάπου εκεί, περίπου. Και θα ήταν, με αφορμή την ερώτησή σου, θα έχει ενδιαφέρον να καθίσω να τα μετρήσω.
- Ποιο ή ποια έργα ξεχωρίζετε από αυτά στα οποία έχετε συμμετάσχει;
- Ποια έργα ξεχωρίζω; Θα σας κάνω μια δύσκολη ερώτηση, αντερώτηση, Σωτήρη. Οι γονείς σου ποιον προτιμάνε, εσένα ή την αδερφή σου;
- Δεν ξέρω (γέλια)
- Λοιπόν, ξέρεις ότι πολλές φορές σκέφτομαι ότι αυτά τα έργα τα οποία έχω σκηνοθετήσει ή παίξει είναι σαν δικά μου παιδιά. Δηλαδή τι είναι ένα θεατρικό έργο; Είναι ένα φύλλο χαρτί που λέει διάφορα πράγματα. Αυτό το φύλλο χαρτί πρέπει να γίνει μια παράσταση. Αυτή η διαδικασία της δημιουργίας μιας παράστασης από ένα φύλλο χαρτί είναι σαν να δημιουργείς ένα παιδί και να το μεγαλώνεις. Και εφόσον είναι σαν να έχεις ένα παιδί, το παιδί σου, αν εσύ ήσουν, ας πούμε, ο κύριος συντελεστής, το αγαπάς και πολλές φορές είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις ποιες ήταν οι παραστάσεις ακόμα και να αξιολογήσεις ποια ήταν η πιο καλή. Γιατί η αξιολόγηση ποια ήταν πιο καλή είναι περισσότερο μια λειτουργία, ας το πούμε, λογική, ενώ εσύ πας με μια διαδικασία αγάπης σε αυτό που κάνεις. Εντάξει;
- Παρ” όλα αυτά δεν έχετε κάποιο, έτσι, πολύ αγαπημένο, κάποια πολύ αγαπημένα έργα;
- Ε, ένα πολύ αγαπημένο έργο ήταν το «Μια συνάντηση κάπου άλλου» του Καμπανέλλη. Ήδη όταν ήταν καλοκαίρι και διάβαζα διάφορα έργα και είχαμε πάει με τους Βογιατζήδες στην Πάτμο -κάποιους φίλους αλλά και συναδέλφους στο θέατρο- λοιπόν, διάβαζα διάφορα έργα και μόλις έπεσα στο «Μια συνάντηση κάπου άλλου» τώρα μου έρχεται να πω μια λέξη η οποία απαγορεύεται γιατί ίσως λένε τα παιδιά μεταξύ τους είπα «ρε μ…. τι έργο είναι αυτό!» Πω πω πω έμεινα. Το πράγμα πήγε μέχρι τέλους πολύ καλά.
- Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση όταν σκηνοθετεί κανείς μια ερασιτεχνική ομάδα σε ένα νησί του Αιγαίου;
- Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση; Λοιπόν, αυτό είναι μια σχετικά συχνή ερώτηση, που αντί για τη λέξη «πρόκληση» μπαίνει η λέξη «δυσκολία», που είναι κάπως συγγενικές. Λοιπόν, η μεγαλύτερη δυσκολία, ιδιαίτερα όταν αυτό το πράγμα κρατάει σαράντα χρόνια, είναι πώς να κρατάς συνεκτική μια ομάδα, πώς να διατηρείται. Και να μην, πώς το λένε, εκρήγνυται δεξιά-αριστερά, γιατί ξέρετε, η συνεργασία, το ξέρετε κι εσείς εδώ στο σχολείο και με την εμπειρία σας, δεν είναι εύκολο πράγμα. Είναι δύσκολο. Πρέπει και να υποχωρείς, πρέπει και να συμβιβάζεσαι, πρέπει και να τσακώνεσαι άμα χρειάζεται. Αλλά το ότι έχουμε καταφέρει 40 χρόνια αυτό το πράγμα να διατηρείται, ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση και η μεγαλύτερη δυσκολία.
- Η θεατρική ομάδα Σάμου έκλεισε φέτος τα 40 χρόνια. Πώς βλέπετε το μέλλον της;
- Πώς βλέπω το μέλλον της; Κοιτάξτε, εγώ έχω μεγαλώσει τώρα. Ελπίζω το μέλλον της θεατρικής ομάδας να είναι πολύ μεγαλύτερο, πολύ μακρύτερο από το μέλλον το δικό μου. Αυτό. Και να πω το εξής: ότι για να συμβεί αυτό, να είναι το μέλλον της θεατρικής ομάδας πολύ μεγαλύτερα από το δικό μου, η προϋπόθεση είναι να ανανεώνεται. Να μπαίνουν καινούργια άτομα, να μπαίνουν καινούργιες ιδέες, να προσαρμόζεται στα δεδομένα του περιβάλλοντός της, που είναι το σαμιώτικο, χωρίς όμως να προδίδει κάποιες βασικές αξίες, όπως θεωρώ, εγώ τουλάχιστον. Αυτά. Θα ήθελα να κάνετε και καμιά ερώτηση πάνω στην απάντησή μου. Να μην είναι πολύ τυπικά τα πράγματα.
- Ποιες ιδέες θεωρείτε θα έφερναν μια μεγάλη αλλαγή στη θεατρική ομάδα;
- Τι ιδέες; Ένα πράγμα που είναι ένα θέμα είναι η προσαρμογή στις νέες τεχνολογίες. Το θέατρο ενσωματώνει και νέες τεχνολογίες όπως το βίντεο. Ας πούμε είναι ένα θέμα πώς καταφέρνεις να προσαρμόσεις τις νέες τεχνολογίες, χωρίς όμως να ξεχνάς ότι το θέατρο είναι μια δραστηριότητα και μια τέχνη που έχει 2.500 χρόνια. Το ξέρετε ίσως από τα μαθήματά σας ότι ξεκίνησε εκεί περίπου στην Αθήνα τον 5ο αιώνα π.Χ. Αυτό είναι το ένα. Το δεύτερο είναι εάν θα μπορούσε η θεατρική ομάδα να κάνει έναν θεσμό ο οποίος να στεριώσει. Τι εννοώ; Μήπως πήρατε είδηση τον περασμένο Οκτώβριο ότι ήρθαν εδώ ομάδες από όλο το Αιγαίο, τριάντα ομάδες περίπου και γίναν παραστάσεις; Δεν ξέρω, πήγατε σε καμιά, ε;
- Ναι.
- Πήγατε, λοιπόν. Μήπως θα μπορούσε λοιπόν η θεατρική ομάδα να κάνει έναν αντίστοιχο θεσμό; Θεσμός, καταλαβαίνετε, είναι κάτι το οποίο είναι σταθερό και γίνεται και του χρόνου και τον αντίχρονο που πρέπει να έχει σχέση, βέβαια, με το θέατρο. Αυτό είναι μια ιδέα που είναι κάπως στα σκαριά και μπορεί να υλοποιηθεί.
- Με ποιο κριτήριο διαλέγετε ένα έργο.;
- Για μένα το βασικό κριτήριο είναι το έργο να έχει να πει κάποια σημαντικά πράγματα. Κάποια σημαντικά πράγματα που να έχουν σχέση με τη ζωή μας, αυτά που μας προβληματίζουν, αυτά που μας απασχολούν. Να μην είναι απλώς ένα έργο για να πεις «Α, πήγα και πέρασα ευχάριστα. Οκ διασκέδασα, εντάξει». Κι αυτό είναι σημαντικό, να περάσεις ευχάριστα. Να μην πεις «Τώρα, γιατί ήρθα;». Αλλά να έχει δυο πιο ουσιαστικά πράγματα σε σχέση με τη ζωή μας, σε σχέση με τον κόσμο, σε σχέση με τις σχέσεις μας, σε σχέση με βασικά προβλήματα που μας απασχολούν. Αυτό είναι ένα βασικό κριτήριο. Τώρα, ένα άλλο βασικό κριτήριο για μια ερασιτεχνική θεατρική ομάδα, είναι να μπορεί να ικανοποιήσει και να εκμεταλλευτεί όλο το δυναμικό της. Ας πούμε δηλαδή ότι είμαστε εμείς μια θεατρική ομάδα. Ας υποθέσουμε ότι έχουμε και μια εξαιρετική ηθοποιό που είναι η … Κέλλη. Λοιπόν, θα μπορούσε ένας λίγο πολύ, για μένα, επιπόλαιος σκηνοθέτης να πει «ΟΚ, αφού έχω αυτήν την ηθοποιό και είναι να συμμετάσχω και σε έναν διαγωνισμό, ας πούμε, του Υπουργείου Παιδείας, όπως γινόταν παλιότερα θα πάω με την Κέλλη που ξέρω ότι είναι αστέρι και θα τους κάνει όλους να τρίβουν τα μάτια τους». Όχι για μένα. Το θέμα είναι πώς θα εκμεταλλευτείς τη διάθεση όλων να εκφραστούν μέσα από αυτή την τέχνη τη θεατρική. Έστω και αν ο Σωτήρης δεν τα καταφέρνει. Παράδειγμα λέω τώρα, Σωτήρη, έτσι; Μην το δέσεις. Όχι. Και αυτός να εκφραστεί μέσα από την τέχνη του θεάτρου. Για να τα κάνω πιο απλά τα πράγματα, συνήθως λέω το εξής: ότι σε ένα επαγγελματικό θέατρο, οι στόχοι οι καλλιτεχνικοί, δηλαδή να ανεβάσω μια καλή παράσταση πλησιάζει το 100%. Σ” ένα ερασιτεχνικό θέατρο, οι στόχοι οι καλλιτεχνικοί, να βγει μια καλή παράσταση, είναι 50%. Το λέω έτσι χονδρικά και απλουστευτικά. Το υπόλοιπο τι είναι; Αυτό που θα πω παιδαγωγικοί στόχοι. Δηλαδή, τι θα προσφέρει στο κάθε άτομο ξεχωριστά από αυτούς που συμμετέχουν αυτή η υπόθεση. Τι θα τους προσφέρει; Πώς θα τους κάνει καλύτερους; Πώς θα τους κάνει ικανότερους σε δεξιότητες, σε γνώσεις κτλ.; Και όταν πάμε στο μαθητικό θέατρο εκεί τα πράγματα αντιστρέφονται πλήρως. Δηλαδή, για μένα οι καλλιτεχνικοί στόχοι πρέπει να είναι ένα 20% και οι παιδαγωγικοί 80%. Πώς αυτοί οι μαθητές που συμμετέχουν θα αποκτήσουν κάποιες δεξιότητες, θα μάθουν να μιλάνε, θα μάθουν να εκφράζονται, θα μάθουν να τραγουδάνε, θα μάθουν να χορεύουν, θα γνωρίσουν κείμενα σημαντικά, θα εκφραστούν μέσω του θεάτρου και θα ευχαριστηθούνε, θα ικανοποιηθούνε που ενώ είναι ξέρω εγώ η… Σταματία που είναι ένα κορίτσι θα σκεφτεί «θα παίξω μια μάνα και θα κάνω αυτή την προσομοίωση, που πιθανόν και θα με βοηθήσει αργότερα, γιατί θα είναι κάτι που θα το ζήσω στη ζωή μου». Τώρα το δοκιμάζω με την ασφάλεια που έχει μια σκηνή θεατρική. Παίζω κάποιον, αλλά δεν είμαι. Μπορεί να παίξω και έναν, ξέρω εγώ, χαζό ή έναν εγωιστή. Τον δοκιμάζω, μαθαίνω, αλλά έχω την ασφάλεια ότι δεν είμαι. Όπως μπορείς να παίζεις ένα βιντεοπαιχνίδι και να οδηγείς ένα αυτοκίνητο με 200, αλλά ευτυχώς δεν το οδηγείς στον δρόμο. Απάντησα;
- Εκτενώς.
- Το μάκρυνα λίγο.
- Ποιο στάδιο της σκηνοθεσίας απολαμβάνετε περισσότερο την προετοιμασία, τις πρόβες ή τις παραστάσεις και γιατί;
- Νομίζω ότι η προετοιμασία είναι πολύ σημαντική, αλλά πρέπει να υπάρχει πάντα το τέλος, η παράσταση. Και ίσως κακώς είπα τέλος, γιατί τουλάχιστον δεν τελειώνει με την πρώτη παράσταση. Κάθε επόμενη παράσταση είναι κάτι καινούργιο, είναι κάτι καλύτερο, είναι κάτι διαφορετικό. Και ακόμα και όταν τελειώσουν όλες οι παραστάσεις, μες στις σκέψεις σου προβληματίζεσαι: «Τι έγινε τώρα; Αυτό θα μπορούσε να είναι διαφορετικό; Θα μπορούσε να είναι αλλιώς, δεν το έκανα καλό;». Είναι μια διαδικασία που συνεχίζεται.
- Τι είναι αυτό που προσπαθείτε πάντα να πετύχετε μέσα από μια παράσταση;
- Λοιπόν, αυτό που νομίζω ότι είναι υποχρέωση να πετύχεις είναι το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα με βάση τις δυνατότητες που έχεις. Δηλαδή, να εξαντλήσεις τις δυνατότητες που έχεις, για να παρουσιάσεις το καλύτερο αποτέλεσμα. Αυτό δε, το να εξαντλήσεις τις δυνατότητες που έχεις, θεωρώ ότι είναι και μια υποχρέωση προς το κοινό που σε βλέπει. Αυτό λοιπόν είναι μια υποχρέωση απέναντι στο κοινό που έχεις. Το κοινό το οποίο πρέπει να το σέβεσαι, σου κάνει την τιμή να έρθει να σε δει και επίσης να πληρώσει ένα εισιτήριο. Λοιπόν, η υποχρέωσή σου είναι να είσαι όσο γίνεται πιο άρτιος σε αυτό που κάνεις.
- Πείτε μας ένα αστείο περιστατικό από παραστάσεις ή πρόβες.
- Να σας πω ένα αστείο περιστατικό από τη δεύτερη παράσταση που έχουμε κάνει. Ήταν η «Φαύστα» του Μποστ. Είπαμε, πάμε να το παίξουμε στην Ικαρία. Οι Ικαριώτες, ξέρετε ότι γενικώς καθυστερούν πολύ. Έχουν άλλη λογική του χρόνου, δηλαδή. Έτυχε να είναι και ένας γάμος και είχανε πάει όλοι στο γάμο. Και έπρεπε να τελειώσει ο γάμος. Καθυστερήσαμε καμιά ώρα τουλάχιστον. Ε, είχε επικρατεί ένα κλίμα χαλαρότητας. Τέλος πάντων, ξεκινάει η παράσταση. Ήρθε ο κόσμος τελικά, ξεκινάει η παράσταση. Εν τω μεταξύ τότε που ήταν μια ηρωική εποχή, μιλάμε για ηρωική εποχή όσον αφορά τη θεατρική ομάδα, ας πούμε, έτσι, είχαμε φτιάξει και αυλαία, είχαμε φτιάξει και διάφορες κατασκευές να μπορούμε να παίξουμε σε διάφορα χωριά. Λοιπόν, η υπόθεση της «Φαύστας» του Μποστ, είναι λίγο κωμική, είναι αυτό που θα λέγαμε παρωδία. Η υπόθεση είναι ότι δυο γονείς χάνουν το παιδάκι τους. Το χάνουν στη θάλασσα. Υποτίθεται ότι πνίγεται. Αλλά τελικώς το τρώει ένα ψάρι, όπως στην ιστορία του Ιωνά. Κάποιος ψαρεύει το ψάρι και εμφανίζεται πάλι το κοριτσάκι. Στο μεταξύ, ένα άλλο ζευγάρι πηγαίνει να ζητήσει το χέρι της κόρης, να το προξενέψει στον γιο τους. Καταλαβαίνετε, συνοικέσιο, να πάει να τους παντρέψουν. Και του απαντάνε ότι δεν γίνεται, «δεν μπορεί να σας το δώσουμε, το χέρι της κόρης μας» γιατί λέει, «το έφαγε ένα ψάρι το κορίτσι μας», τρελή κωμωδία είναι. Τότε ο σύζυγος του ζευγαριού που έχει πάει να προξενέψει το γιο που θα παντρεύανε την κόρη, που ήταν ο Μανώλης ο Παναγιώτου, πρέπει να πει τότε «Συλλυπητήρια επι τη απωλεία, ευχόμαστε ειλικρινώς αγαπητή κυρία» και αντί να πει «Τότε συλλυπητήρια για την απώλεια ευχόμαστε ειλικρινά αγαπητή κυρία» λέει «Τότε συγχαρητήρια για την απώλεια…». Μόλις ακούει το «Συγχαρητήρια» η άλλη η πρωταγωνίστρια ξεσπάει σε γέλια, πνιχτά γέλια. Τα πνιχτά γέλια ακολουθούνται απ΄ όλους, κατάλαβες; Είπε συγχαρητήρια, αντί συλλυπητήρια, που χάθηκε το κορίτσι. Συνέρχονται, πάνε να ξαναρχίσουν να ξαναμιλήσουνε, αλλά ξέρεις το γέλιο καμιά φορά είναι τόσο έντονο μέσο και κολλητικό, οπότε ακολουθάει δεύτερη έκρηξη γέλιου. Εγώ είμαι ο σκηνοθέτης, και είμαι κάτω. Τρέχω πίσω στα παρασκήνια, κατεβάζουμε την αυλαία κατεπειγόντως. Λέω, «παιδιά, εντάξει, για όνομα του θεού, έγινε ένα λάθος, τι θα κάνουμε τώρα, θα ξεφτιλιστούμε; Συγκρατηθείτε, σοβαρευτείτε.» Σοβαρεύονται, ανοίγει η αυλαία και με το πρώτο άνοιγμα της αυλαίας, πριν να ειπωθεί καλά καλά μια επόμενη λέξη, δεύτερη έκρηξη γέλιου και, τέλος πάντων, ξανακλείσαμε την αυλαία. Στην τρίτη φορά πια μπόρεσε να συνεχιστεί η παράσταση. Αυτό το επεισόδιο έχει μείνει στη μνήμη μας επειδή ο Μανώλης ο Παναγιώτου αντί για «Συλλυπητήρια» είπε «Συγχαρητήρια».
- Ως πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ερασιτεχνικών Θεάτρων Αιγαίου, ποιο θεωρείτε το σημαντικότερο βήμα που έχει γίνει τα τελευταία χρόνια;
- Η Ομοσπονδία έχει 44 θεατρικές ομάδες – μέλη από όλο το Αιγαίο, οι οποίοι μαζεύονται μια φορά το χρόνο και κάνουν τις παραστάσεις τους, όπως έγινε φέτος στη Σάμο. Λοιπόν, το πιο σημαντικό για εμένα, το οποίο έγινε τα πέντε χρόνια που είμαι πρόεδρος τρεις φορές, είναι ότι κάνουμε και κάποιες παραστάσεις συνεργασίας. Σε αυτές τις παραστάσεις συνεργασίας συμμετέχουν συντελεστές από διάφορες ομάδες, αλλά το πολύ ενδιαφέρον είναι ότι η παράσταση προετοιμάζεται μεν κατά κάποιο τρόπο από τον καθένα στον τόπο του και στο κομμάτι που έχει αναλάβει, αλλά στην ουσία βρισκόμαστε δύο μέρες πριν και μέσα σε δύο μέρες αυτό το πράγμα πρέπει να δεθεί και να γίνει παράσταση. Αυτό έχει έναν ρίσκο, αλλά έχει και ένα πολύ ενδιαφέρον στοιχείο, ότι βρισκόμαστε άνθρωποι από διάφορες ομάδες και συνήθως βγαίνει κάτι ιδιαίτερο και πρωτότυπο, όπως φέτος που κάναμε αυτή την παράσταση στο Μουσείο Οίνου -αν δεν το έχετε επισκεφτεί το Μουσείο Οίνου να πάτε οπωσδήποτε είναι εξαιρετικό-, και δημιουργήσαμε μια παράσταση η οποία διέτρεξε όλους τους χώρους του μουσείου οίνου.
- Είναι ένας ο σκηνοθέτης ή πολλοί;
- Στην ουσία ένας είναι γιατί δεν γίνεται αλλιώς. Εντάξει; Αλλά μπορεί να βρεθείς με κάποιον άλλο, ας πούμε, φέτος τώρα υποτίθεται ότι θα ήταν και μια άλλη (σκηνοθέτιδα), ας πούμε, μαζί με εμένα, ήταν από την Λήμνο δεν μπορούσε, έκαμα εγώ όλο το έργο. Και αυτό συνήθως δημιουργεί ένα πρωτότυπο και ενδιαφέρον αποτέλεσμα, που μέχρι στιγμής δε μας έχει απογοητεύσει. Γιατί είναι ένα ρίσκο. Θα μπορούσε να καταλήξει σε μια αποτυχία.
- Ποια είναι η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίσατε για τη φετινή διοργάνωση της Συνάντησης Ερασιτεχνικών θιάσων Αιγαίου;
- Η μεγαλύτερη δυσκολία είναι η εξής: ότι τα χρήματα τα παίρνουμε για να βγει αυτό το πράγμα που έχει έναν προϋπολογισμό κάπου 100 χιλιάδες- δεν είναι μικρή υπόθεση. Παίρνουμε χρήματα από τα Υπουργεία κτλ. Και αυτός ο οποίος έδινε τα περισσότερα χρήματα, είχε έντονη επιθυμία να επεκταθεί η συνάντηση και στο κομμάτι του Καρλοβάσου της Σάμου, όπου δεν είχε θέατρα, δεν είχε υποδομές, ενώ εδώ έχουμε την τύχη να έχουμε τρία θέατρα. Είναι του Λυκείου, είναι της Περιφέρειας, που λέμε, και είναι και το Επικούρειο που είναι πίσω από τον Άγιο Σπυρίδωνα, ενώ το Καρλόβασι δεν είχε τίποτα. Και έπρεπε εκεί πέρα να στήσουμε υποδομή και οργανωτική προσπάθεια μεγάλη για να μπορέσουμε να δώσουμε έξι παραστάσεις τελικά που δώσαμε και στο Καρλόβασι, φτιάχνοντας μια σκηνή σε μια αποθήκη, η οποία φτιάχτηκε από μέλη της Ομοσπονδίας.
- Το Πανεπιστήμιο δεν έχει αμφιθέατρο;
- Δεν έχει.
- Τι οφέλη προσφέρει το θέατρο σε όσους παρακολουθούν θεατρικές παραστάσεις;
- Πρώτα-πρώτα είναι η συναισθηματική συμμετοχή. Δηλαδή, ζεις αυτό το πράγμα, το αισθάνεσαι, και αυτό προσφέρει ικανοποίηση και ψυχική και πνευματική. Ιδιαίτερα για την εδώ θεατρική ομάδα σε ένα μέρος σαν τη Σάμο, που πολλοί γνωριζόμαστε γενικώς και βλέπουν, όπως είπα, να μείνω στο προηγούμενο παράδειγμα, την Σταματία, ας πούμε, που την ξέρουν σαν ένα κορίτσι το οποίο είναι συμμαθήτρια ή ξέρω εγώ, το ξέρουν οι γείτονες κλπ., να μετατρέπεται σε μια μάνα, π.χ., έτσι; Ή βλέπουν τον Κωνσταντίνο να γίνεται ένας παραλυμένος γέρος. Αυτό το πράγμα τους εντυπωσιάζει. Λένε, «πώς τα κατάφερε, τον ξέρω σαν ένα παιδάκι που γνώριζα από τον δρόμο. Πώς κατάφερε αυτό το πράγμα;» Λοιπόν, και αυτό τους δημιουργεί μια συναισθηματική ευχαρίστηση και ένα παραξένισμα, που τους βοηθάει να καταλάβουν τα νοήματα του έργου. Επίσης, όσο πιο πολλές παραστάσεις βλέπεις, τόσο μπορείς να γίνεις και ένας καλύτερος θεατής. Δηλαδή, να γίνεσαι ένας θεατής, ο οποίος θα βλέπει μια παράσταση και θα την ευχαριστιέται, αλλά και θα την αξιολογεί κριτικά. Δηλαδή, πόσο καλή ήταν, τι μου έδωσε, πού νομίζω ότι δεν ήταν σωστά αυτά που έλεγε, τι έχω εγώ να πω σε σχέση με αυτό που βλέπω, πέρα από το «μ” αρέσει, δεν μ” αρέσει». Ο ήρωας αυτός ήταν σωστός, ήταν λάθος, είχε δίκιο ή είχε άδικο; Όλα αυτά.
- Ποια συμβουλή θα δίνατε σε έναν νέο που θέλει να ασχοληθεί με το θέατρο;
- Πρώτα πρώτα θέλω να του πω, αν μιλάμε για ερασιτεχνική ομάδα, να μην φοβηθεί, να μην φοβηθεί την έκθεση. Έκθεση ξέρετε τι σημαίνει έτσι, ότι κάθεσαι εκεί και σε βλέπουνε. Να μην το φοβηθεί καθόλου αυτό το πράγμα. Θα κερδίσει πάρα πολύ. Κι εσείς οι μαθητές, θα κερδίσετε πάρα πολύ, γιατί δεν είναι εύκολο, είναι λίγο δύσκολο να βγεις και να σε κοιτάζουν και να σε σχολιάζουνε. Μπορεί αυτό το πράγμα να σε κάνει να κλειστείς. Αλλά όταν το καταφέρεις, τότε θα είσαι και πολύ άνετος και στην παρέα σου και στις σχέσεις σου, θα μπορείς να εκφραστείς, να μιλήσεις, χωρίς να φοβηθείς ότι θα σε κρίνουν ή θα σε παρεξηγήσουν. Επίσης, να μην φοβηθεί κάτι που φοβούνται συνήθως πάρα πολλοί, ότι δεν θα μάθουν τα λόγια. Δεν είναι δύσκολο, γιατί με την επανάληψη τα μαθαίνεις τα λόγια. Αν όμως είναι κάποιος ο οποίος θέλει να γίνει ηθοποιός θέλω να του πω το εξής, που το έλεγα πάντα στα παιδιά, ότι σε αυτή την ηλικία βλέπετε συνήθως την γκλαμουριά των πράγματος. Ξέρεις τι σημαίνει γκλαμουριά; Ότι θα γίνεις διάσημος. Να τους πω ότι το επάγγελμα αυτό είναι πολύ δύσκολο. Είναι πολύ ανταγωνιστικό και είναι δύσκολο. Δηλαδή το να μπορέσεις, τέλος πάντων, με κάποιο τρόπο να διατηρηθείς, αν όχι να επικρατήσεις, σε τόσους πολλούς οι οποίοι θέλουν να γίνουν επαγγελματίες του θεάτρου. Είναι δύσκολο. Αν όμως το πιστεύεις και το θέλεις πολύ, τότε ακολούθησέ το. Εγώ θα σου πω είναι δύσκολο και σκέψου το.
- Υπάρχει ενδιαφέρον από το κοινό της Σάμου για το θέατρο;
- Ναι, σίγουρα υπάρχει. Σε αυτή τη συνάντηση που κάναμε με τις τριάντα τόσες παραστάσεις, βρισκόμασταν στην πολύ δύσκολη θέση να μένουν κάποιοι απ” έξω και να αντιμετωπίζουμε παράπονα πολλές φορές άδικα, γιατί τι να κάνουμε τώρα; Υπάρχουν θέατρα που χωρούσαν 250 άτομα, εδώ και εκεί και παρακεί, και κάποιοι μέναν απ’ έξω. Υπάρχει σίγουρα, υπάρχει ενδιαφέρον. Και σε αυτό το ενδιαφέρον θεωρούμε ότι η Θεατρική Ομάδα Σάμου έπαιξε σημαντικό ρόλο. Έμαθε το κοινό να βλέπει θέατρο σε αυτά τα 40 χρόνια.
- Πόσο έχει αλλάξει το κοινό κατά τη διάρκεια αυτών των σαράντα ετών της Θεατρικής Ομάδας Σάμου;
- Κοίταξε, καταρχήν το κοινό να πούμε ότι δεν είναι και ομοιόμορφο. Άλλος σκέφτεται έτσι, άλλος αλλιώς, άλλος παραλλιώς. Υπάρχει ένα πρόβλημα, βάλ’ το μέσα σε εισαγωγικά, με ένα κοινό που έχει εθιστεί, έχει συνηθίσει την τηλεόραση, που δεν είναι πάντα το καλύτερο θέαμα. Και τώρα βέβαια υπάρχει και το κοινό, αυτό που είστε εσείς και οι μεγαλύτεροι ίσως κάπως, το κοινό που συνηθίζει να βλέπει ένα βιντεάκι που κρατάει στο TikTok -ξέρω εγώ ή που αλλού αν βλέπετε- που κρατάει ας πούμε κάποια δευτερόλεπτα και δεν έχει την προσήλωση που πρέπει να έχει ένας θεατής που θα δει μια παράσταση μιάμιση ώρας.
- Το βλέπετε δηλαδή να έχει μειωθεί η δυνατότητα παρακολούθησης;
- Ναι, σε ένα κοινό έχει. Όπως έκανα εγώ το λάθος και σήκωσα το τηλέφωνο, που δεν έπρεπε, ενόσω κάναμε αυτό το πράγμα, αυτό να το βλέπεις σε μια παράσταση και να είναι αρκετοί οι οποίοι σε κάποια στιγμή θα απαντήσουν σε μήνυμα. Αυτό μειώνει την προσήλωση, που πρέπει να έχεις για να δεις μια παράσταση, αλλά να μη μιλάμε για παράσταση, για να διαβάσεις ένα μεγάλο κείμενο. Υπάρχει πάλι μια συνήθεια: είναι το κείμενο πάνω από δέκα γραμμές; Πολλοί δεν το διαβάζουνε. Αλλά έτσι πως θα αναπτυχθεί η κριτική σου η δυνατότητα, η δυνατότητα να αξιολογήσεις ένα κείμενο, μια παράσταση, θέλει μια προσήλωση. Και αυτό είναι μια πρόκληση. Και για εμάς που θα παίξουμε και για το κοινό που θα δει.
- Πώς εξελίχθηκε το φεστιβάλ – αφιέρωμα που διοργανώσατε για το συγγραφέα Θανάση Τριαρίδη;
- Λοιπόν, πήγε πάρα πολύ καλά και ο λόγος ήταν ότι και τα τρία έργα αφορούσαν έναν θεατρικό συγγραφέα, τον Θανάση Τριαρίδη. Από ένα έργο, μπορεί να μην καταλάβεις ακριβώς τι είναι αυτός ο συγγραφέας και πώς γράφει. Από τρία έργα όμως του ίδιου, μπορείς πολύ περισσότερο να καταλάβεις ποιες είναι οι ιδέες του, ποιες είναι οι απόψεις του, ποιος είναι ο τρόπος που γράφει. Εντάξει; Ένα αυτό λοιπόν. Το δεύτερο ήταν ότι ήταν η παρουσία του ίδιου του συγγραφέα, ο οποίος στο τέλος έκανε συζήτηση με το κοινό όπως κάνουμε εμείς τώρα εδώ πέρα. Οπότε τον καταλάβαινες πιο ολόπλευρα και με βάση τα γραπτά του και με βάση αυτά που υποτίθεται ότι πιστεύει, ποιες είναι οι απόψεις του και πώς αυτές οι απόψεις περνάνε μέσα στα θεατρικά του έργα.
- Υπάρχει κάποιο νέο σχέδιο ή παράσταση που ετοιμάζετε και μπορείτε να μοιραστείτε μαζί μας;
- Ναι, υπάρχει. Είστε οι πρώτοι που το μαθαίνετε. Είναι ένα έργο το οποίο θα είναι αρχές Απριλίου έτοιμο και λέγεται Book Story. Είναι ένα έργο το οποίο έχει ιστορίες διαφόρων ανθρώπων, ξεχωριστές λίγο πολύ, αλλά αυτές όλες τις ιστορίες τις συνδέει ένα πολύ σημαντικό λογοτεχνικό έργο της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Είναι η Άννα Καρένινα του Τολστόι. Ενός Ρώσου μεγάλου συγγραφέα γενικώς. Λογοτεχνικό έργο είναι αυτό. Έχει παιχτεί και στον κινηματογράφο πολλές φορές. Είναι πάρα πολύ σημαντικό έργο. Λοιπόν, αυτές οι ξεχωριστές ιστορίες των διαφόρων ανθρώπων κάποιας κοινωνίας -ισπανικό είναι το έργο- συνδέονται με κομμάτια αυτού του λογοτεχνικού έργου της Άννα Καρένινα. Γι” αυτό και λέγεται το έργο Book Story. Είναι μια ενδιαφέρουσα ιδέα. Επίσης, κάτι θα ανεβάσουμε στην Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου, δεν το έχουμε ακόμα ξεκαθαρίσει, κάτι πιο απλό, η οποία Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου γιορτάζεται στις 27 Μαρτίου.
- Αυτό το έργο, το Book Story, είναι και για παιδιά ή μόνο για ενηλίκους;
- Για όλους είναι. Δε νομίζω ότι είναι ακατάλληλο.
- Αν μπορούσατε να ξαναζήσετε μια στιγμή από την πορεία σας, ποια θα ήταν;
- Έχουμε ανεβάσει ένα έργο «Το τέλος της μικρής μας πόλης», όπου η πρωταγωνίστρια πεθαίνει, αλλά ευρισκόμενη σε μια μετάβαση, στο ενδιάμεσο ανάμεσα στη ζωή και στη θάνατο, της δίνεται η δυνατότητα να ξαναζήσει μια στιγμή, μια μέρα από τη ζωή της και ξαναγυρνάει μια μέρα που έχει ξαναζήσει. Και εκεί καταλαβαίνει ότι όταν τη ζούσε αυτή τη στιγμή, αυτή τη μέρα -ήταν μια μέρα γενεθλίων της είχε γενέθλια αυτή τη μέρα- δεν την είχε ζήσει πραγματικά. Δεν την είχε ζήσει σαν μια μοναδική και ανεπανάληπτη στιγμή που δεν θα ξαναϋπάρξει. Λοιπόν, έδωσα μια απάντηση που μπορεί να μην ήταν στο στόχο, αλλά μπορεί να έχει περισσότερο ενδιαφέρον.
- Ποια φράση ή αξία σάς συνοδεύει όταν δουλεύετε με τους ηθοποιούς σας;
- Η αξία της συνεργασίας είναι ίσως το πιο σημαντικό.
- Ποια είναι η αγαπημένη σας ατάκα από τα έργα που έχετε ανεβάσει;
- Λοιπόν, αυτή η ατάκα δεν λέει τίποτα σπουδαίο. Αλλά αυτό που θυμάμαι, που είναι χαρακτηριστικό, είναι η πρώτη φράση από το πρώτο έργο που παίξαμε. Αυτή μου έρχεται αυτή τη στιγμή. Από το έργο που παίξαμε πριν 40 χρόνια, το οποίο είπα ότι γιορτάζοντας τα 40 χρόνια, άξιζε να το ξαναπαίξουμε. Και το ξαναπαίξαμε, οι «Δάφνες και Πικροδάφνες», αλλά με εντελώς καινούριους συντελεστές: ηθοποιούς, σκηνογράφους, σκηνοθέτες κλπ. Λοιπόν, τη φράση αυτή την έλεγε ένας αγαπημένος συνάδελφος από τον Πύργο, ο Κώστας ο Φώτεινας, η οποία έλεγε «Μυστήριο πράγμα μ’ αυτά τα καρυδάκια. Άμα αρχίσεις να τρως, δε σταματάς.» Αυτή η φράση έχει και μια άλλη αξία για μένα, ενώ και είναι απλή, γιατί σε κάποια παράστασή μας, αυτός που την έλεγε, είχε πιεί κι ήταν μεθυσμένος. Και όταν είσαι μεθυσμένος, τα λόγια βγαίνουν πολύ πιο αργά. Και άρχισε να λέει, «Μυστήριο… πράγμα μ’ αυτά… τα καρυδάκια… Άμα… αρχίσεις να τρως… δεν σταματάς». Και εγώ που έπαιζα δίπλα του, ήμουν συμπαίκτης, «Αχ Παναγία μου, τώρα; Χαθήκαμε! Πώς θα τελειώσει αυτό το έργο, πώς θα τελειώσει;». Στο διάλειμμα ήπιε έναν σκέτο δυνατό καφέ και συνήλθε.
- Ποια είναι η μεγαλύτερη διάκριση που είχατε σε όλα αυτά τα χρόνια;
- Ο Καμπανέλλης είναι ο μεγαλύτερος θεατρικός νεοέλληνας συγγραφέας. Τουλάχιστον από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά. Επίσης είναι μια φοβερή προσωπικότητα. Διασώθηκε από στρατόπεδο εξόντωσης χιτλερικό. Τα ξέρετε αυτά. Το Mauthauzen. Πνευματικός άνθρωπος εξαιρετικά σημαντικός γενικώς. Τραγούδια του έχουν μελοποιηθεί πάρα πολύ από τον Θεοδωράκη κτλ. Λοιπόν, αυτός όταν του ζητήσαμε την άδεια να παίξουμε το «Μια συνάντηση κάπου αλλού», το 2002, μας απάντησε με ένα γράμμα πολύ ευγενικό -εδώ είναι και η φωτοτυπία από το γράμμα του, εξαιρετικός γραφικός χαρακτήρας αλλά επειδή είχε μεγαλώσει πια ήταν λίγο τρεμάμενος. Λοιπόν, λέει, ανάμεσα στα άλλα, «Αγαπητέ φίλε κύριε Μάρκου, έχω ακουστά πως η θεατρική σας ομάδα είναι πολύ καλή και το διαπιστώνω με φιλόδοξους στόχους. Χαίρομαι γι” αυτό και σας συγχαίρω. Πλην όμως το έργο «Μια συνάντηση κάπου αλλού», δεν είναι απλώς δύσκολα εγχείρημα, αλλά δύσκολο ιδιαίτερα. Βασάνισε και τον Κουγιουμτζή», που είναι σκηνοθέτης επαγγελματίας «και εμένα για να το ανεβάσουμε στο Θέατρο Τέχνης». Το Θέατρο Τέχνης, για πάρα πολλά χρόνια, ήταν το διασημότερο θέατρο της Ελλάδας με τον Κάρολο Κουν. «Επιπλέον προϋποθέτει τεχνική επάρκεια σε φωτισμούς κλπ. Ευχαριστώ για την εκτίμηση, αλλά πρέπει να σας πω το ίδιο που είπα και σε άλλες θεατρικές ομάδες. Είναι ένα ρίσκο που μπορεί να βλάψει το έργο. Ελπίζω να σεβαστείτε τη συμβουλή μου». Δηλαδή ήταν σαν να μας έλεγε, «μην τον ανεβάσετε». «Έχω νομίζω αρκετή πείρα από παρόμοια φιλόδοξα εγχειρήματα, ώστε να μπορώ να προβλέπω το αποτέλεσμα. Πιστέψτε με δεν υποτιμώ καθόλου την ικανότητα και την αξία της προσπάθειας των ερασιτεχνών. Το αντίθετο. Είναι ίδια η στάση μου και προς τους επαγγελματικούς θιάσους, όταν πιστεύω πως επιδιώκουν κάτι που είναι πάνω από τις δυνατότητές τους. Φιλικά, Ιάκωβος Καμπανέλλης». Όταν το πήραμε αυτό το γράμμα, πάθαμε κουλούμπρα γιατί το είχαμε προχωρήσει στις πρόβες. Βάλαμε κάποια μεγάλα μέσα για να τον πείσουμε να μας αφήσει τελικά και είπε «εντάξει σας αφήνω, αλλά προς Θεού μην το φέρετε στην Αθήνα». Και μετά του στείλαμε μια βιντεοκασέτα με την παράσταση. Ξέρετε, η βιντεοκασέτα είναι λίγο πιο παλιό μέσο καταγραφής. Άργησε να απαντήσει και τελικά ήρθε ένας φάκελος με την απάντηση. Εγώ πριν τον ανοίξω έλεγα, «τώρα τι κατσάδιασμα θα φάμε». Και έρχεται η εξής απάντηση. «Αγαπητέ φίλε Στυλιανέ Μάρκου, σας συγχαίρω όλους και σας ευχαριστώ που με διαψεύσατε. Υπέροχη η δουλειά όλων σας, η ικανότητα, η φαντασία, η ευαισθησία σας. Δικός σας, Ιάκωβος Καμπανέλλης». Αυτό ήταν η μεγαλύτερη ευχαρίστηση που έχω πάρει από το θέατρο. Η απάντηση αυτού του ανθρώπου, που σας είπα ότι είναι ο μεγαλύτερος θεατρικός συγγραφέας και ένας από τους μεγαλύτερους πνευματικούς γενικά ανθρώπους της Ελλάδας, η απάντηση σε σχέση με την πρώτη επιστολή, που έλεγε «μην το ανεβάσετε».
- Δεδομένου ότι στην κασέτα χάνει πάρα πολύ το θέατρο.
- Πραγματικά η κασέτα έχανε, γιατί είχε μια τηλεοπτική λογική αυτός που το έκανε γιατί έπαιρνε κυρίως πρόσωπα, δεν έπαιρνε τόσο το όλο που ήταν φοβερές εικόνες. Αλλά ως υστερόγραφο έγραφα «δεν ξέρω η κασέτα πόσο αποδίδει». Το υστερόγραφο (του Καμπανέλλη) ήταν «η βιντεοσκόπηση ήταν υπερεπαρκής για να λάβω όσα προσδοκούσα».
- Σας ευχαριστούμε πολύ.
- Λοιπόν, παιδιά, εγώ σας ευχαριστώ. Ήταν μεγάλη ευχαρίστηση και χαρά. Ελπίζω κάτι να κερδίσατε.
