Ένα από τα πιο συνηθισμένα φαινόμενα που παρατηρούνται στους εφήβους μαθητές είναι το άγχος που προκύπτει από την κακή διαχείριση του χρόνου και του διαβάσματος. Το άγχος αυτό μπορεί να προκαλέσει κακή απόδοση στο σχολείο, καθυστερημένο ύπνο, περιορισμό των εξωσχολικών δραστηριοτήτων και μειωμένο χρόνο ξεκούρασης. Αυτό είναι ένα πρόβλημα που αγγίζει πολλούς μαθητές, έτσι πρέπει να επιλυθεί πολύ γρήγορα. Για αυτόν τον λόγο πήραμε την πρωτοβουλία να πάρουμε συνέντευξη από έναν παιδοψυχολόγο, για να μας κατευθύνει στην καλύτερη δυνατή λύση του προβλήματος και στην απάντηση ερωτημάτων που μπορεί να έχουν οι μαθητές και οι γονείς.
Συνέντευξη με την κα Ευγενία Κανελλακοπούλου, ψυχολόγο, γνωσιακή ψυχοθεραπεύτρια, με μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική Ψυχολογία.
-
Τι συμβουλές θα μπορούσατε να μας δώσετε για την αποτελεσματική διαχείριση του διαβάσματος;
Για την αποτελεσματική διαχείριση του διαβάσματος, το πιο σημαντικό στοιχείο είναι το σωστό πρόγραμμα. Δηλαδή, το πιο πρακτικό είναι να έχουμε ένα ημερολόγιο, στο οποίο γράφουμε τι ασκήσεις έχουμε για το σπίτι, αυτό που λέγεται σχολικό ή ακαδημαϊκό ημερολόγιο. Εκεί γράφουμε όλα αυτά που έχουμε να κάνουμε την ημέρα μας, ποιες εργασίες για το σπίτι έχουμε, και μετά κάνουμε έναν προγραμματισμό του χρόνου.
Δηλαδή, βλέπουμε κάθε μέρα ποιες είναι οι απαιτήσεις που έχουμε και πόσο χρόνο μπορούμε να αφιερώσουμε. Και δεν ξεχνάμε ποτέ, ανάμεσα στις υποχρεώσεις μας, να βάζουμε και ενδιάμεσο χρόνο ξεκούρασης. Δηλαδή, ένα δεκάλεπτο για να ξεκουραστούμε, να πάρουμε ένα σνακ ή να ξεκουραστεί το μυαλό μας, για να συνεχίσουμε.
Άρα, ο καλύτερος τρόπος για να μπορούμε να διαχειριστούμε τις εργασίες μας είναι να κάνουμε τον σωστό προγραμματισμό.
-
Πώς μπορούν να διαχειριστούν οι μαθητές σωστά τον χρόνο τους για να διαβάζουν ολοκληρωμένα και να τους απομένει ελεύθερος χρόνος για ξεκούραση ή για ενασχόληση με εξωσχολικές δραστηριότητες χωρίς να αισθάνονται καταπίεση;
Εκτός, λοιπόν, από το ότι έχουμε μία αξιολόγηση του τι έχουμε να κάνουμε, δηλαδή να κρατάμε πολύ καλές σημειώσεις από το σχολείο, ακριβώς τις εργασίες σημειωμένες στο ημερολόγιό μας, όπως είπαμε και πριν, αυτό που πρέπει να ξέρουν πολύ καλά οι μαθητές είναι να μην αναλαμβάνουν περισσότερα από αυτά που μπορούν να διεκπεραιώσουν.
Δηλαδή, καμιά φορά θα πρέπει να κάνουμε λιγότερα πράγματα, αλλά να τα κάνουμε πολύ σωστά. Δεν είναι ανάγκη για κάποιον να κάνει τρεις ή τέσσερις εξωσχολικές δραστηριότητες. Προτιμότερο είναι να κάνει μία εξωσχολική δραστηριότητα και μία ξένη γλώσσα, ώστε να μπορεί να έχει και τον ελεύθερο χρόνο του.
Και επίσης είναι πάρα πολύ σημαντικό η εξωσχολική δραστηριότητα που θα διαλέξει να είναι κάτι που αρέσει στον μαθητή, ώστε ταυτόχρονα να λειτουργεί σαν δραστηριότητα αποσυμπίεσης και εκτόνωσης. Κάτι δηλαδή που θα μας βοηθήσει να αποβάλουμε το άγχος μας και όχι να μας επιφέρει επιπρόσθετο άγχος.
Αν, δηλαδή, ένα παιδί προσπαθεί να μάθει ταυτόχρονα δύο ή τρεις ξένες γλώσσες, αυτό είναι μεγάλος γνωστικός φόρτος και φόρτος εργασίας, οπότε δημιουργεί περισσότερο άγχος. Άρα, λοιπόν, διαλέγουμε μία εξωσχολική δραστηριότητα που θα μπορεί να μας αποβάλει το άγχος, να μας προσφέρει μία σωματική εκτόνωση, για παράδειγμα ένα σπορ, ή κάτι που να προάγει την καλλιτεχνική μας φύση και να μας βοηθήσει να βγάλουμε αυτό το κομμάτι από τον εαυτό μας.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό, ώστε ένας μαθητής, στην παιδική, την προεφηβική ή την εφηβική ηλικία, να μην συσσωρεύει το άγχος του.
-
Ποια θέματα προκαλούν στους εφήβους άγχος και πως μπορούν να αντιμετωπιστούν;
Τα θέματα που προκαλούν στους εφήβους άγχος, όταν λέμε εφήβους και ξεκινάμε από την προεφηβική ηλικία, δηλαδή από τα 12–13 μέχρι το τέλος της σχολικής ζωής, είναι κυρίως η ακαδημαϊκή επίδοση. Άρα, είναι οι βαθμοί τους και η απόδοσή τους στο σχολείο.
Εκεί παίζει πολύ σημαντικό ρόλο ο σωστός προγραμματισμός, ένα σωστό και υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον, καθώς και η οργάνωση, ο σωστός ύπνος και η σωστή διατροφή. Επίσης, ένα κομμάτι που προκαλεί άγχος είναι οι αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα του εφήβου. Έχει να διαχειριστεί πάρα πολλές αλλαγές καθώς μεγαλώνει, από την παιδική στην εφηβική ηλικία.
Άρα, έχει να διαχειριστεί την αλλαγή του σώματός του και την εικόνα του σώματός του. Εδώ παίζουν πάρα πολύ μεγάλο ρόλο και οι σχέσεις με τους συνομηλίκους. Η κοινωνική αποδοχή είναι πάρα πολύ σημαντική για τους εφήβους και όλα αυτά τα θέματα μπορεί να αποτελούν πηγή άγχους.
Εάν ένα παιδί δεν μπορεί να διαχειριστεί τα συναισθήματά του ή αν βιώνει μπούλινγκ ή απόρριψη στο σχολείο, είναι θέματα που μπορούν να προκαλέσουν άγχος στην εφηβική ηλικία. Άρα, έχουμε την ακαδημαϊκή επίδοση ως πολύ σημαντικό παράγοντα, τις σχέσεις με τους συνομηλίκους και τις σχέσεις με τους γονείς, που αποτελούν επίσης έναν τρίτο σημαντικό παράγοντα.
Η εφηβεία φέρνει αλλαγές στη συμπεριφορά και αλλαγές στο συναίσθημα των εφήβων. Πολλές φορές έρχονται σε σύγκρουση με τους γονείς. Αυτό που χρειάζεται είναι η σωστή επικοινωνία, να μαθαίνω να αναγνωρίζω το συναίσθημά μου, να ρυθμίζω το συναίσθημά μου και να μπορώ να το μεταφέρω με έναν ωραίο τρόπο.
Ξεκινάμε, λοιπόν, από τα βασικά: σωστή διατροφή, καλός ύπνος, σωματική άσκηση, πρόγραμμα, ρουτίνα και στη συνέχεια σωστή επικοινωνία με τους σημαντικούς άλλους μας, δηλαδή με τους γονείς μας και τους φίλους μας.
4. Ποιες επιπτώσεις έχει το καθημερινό πιεστικό πρόγραμμα στους εφήβους ανεξάρτητα από το άγχος και σε τι μπορούν να οδηγήσει;
Καταρχήν, το άγχος δεν είναι μόνο ότι μας κάνει να νιώθουμε μία δυσφορία. Αυτό που λέμε άγχος έχει επίπτωση και στο σώμα μας. Άρα, λοιπόν, το πιεστικό πρόγραμμα μπορεί να μας δημιουργήσει άγχος και αυτό να μας δημιουργήσει ψυχοσωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους, πόνους στη κοιλιά, αϋπνίες, υπερένταση, ταχυκαρδίες, πάρα πολλά δηλαδή σωματικά προβλήματα.
Με ένα πιεστικό πρόγραμμα έχουμε κούραση, τα παιδιά μπορεί να αρρωσταίνουν πιο συχνά και να μην κοιμούνται καλά. Αυτό έχει επιπτώσεις και στην επίδοσή τους. Ένα παιδί το οποίο δεν ξεκουράζεται δεν μπορεί να συγκεντρωθεί την επόμενη μέρα και δεν μπορεί να αφομοιώσει με τον ίδιο τρόπο την ύλη του στο σχολείο. Άρα, λοιπόν, η επίδοσή του πέφτει.
Πολλές φορές, το πιεστικό πρόγραμμα έχει πολλά αποτελέσματα στο σώμα μας, όπως νεύρα, ευερεθιστότητα πιο εύκολα με τα μικρά πράγματα, συναισθηματική φόρτιση, κλάμα κτλ. Όλες αυτές είναι οι επιπτώσεις που μπορεί να έχει ένα πιεστικό πρόγραμμα για τα παιδιά στη σχολική ηλικία.
5. Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς για την άμεση αντιμετώπιση του άγχους ή της κατάθλιψης έτσι ώστε να αντιμετωπίσουν κάθε πρόβλημα το γρηγορότερο δυνατό;
Είναι πάρα πολύ σημαντικό οι γονείς να έχουν καθημερινή επικοινωνία με τα παιδιά τους, ώστε, αν παρατηρήσουν ότι ένα παιδί ξαφνικά χάνει το ενδιαφέρον του για πράγματα που πριν του άρεσαν, έχει απόσυρση, δεν θέλει να ασχολείται με κάποια θέματα, έχει απότομη πτώση στη σχολική του επίδοση, δηλαδή ενώ είχε 17–18 και ξαφνικά πέφτει στο 14–15, αρχίζει να μην κοιμάται σωστά, αρχίζει να έχει σωματικά συμπτώματα, όπως πόνο στο στομάχι, συχνούς πονοκεφάλους, να μη θέλει να επικοινωνήσει, να χάνει γενικότερα το ενδιαφέρον του, τότε οι γονείς πρέπει να χτυπήσουν αυτό το καμπανάκι και να δουν αν έχει συμβεί κάτι στο παιδί.
Οπωσδήποτε, θα πρέπει να ζητήσουν τη βοήθεια ενός ειδικού, είτε του σχολικού ψυχολόγου είτε κάποιου άλλου ειδικού εκτός σχολείου. Αυτό που είναι πάρα πολύ σημαντικό, και για τους γονείς και για τα παιδιά, είναι να μάθουμε ότι ό,τι δεν μπορούμε να το διαχειριστούμε μόνοι μας, πάντα ζητάμε βοήθεια. Αυτό είναι το πρώτο και βασικό βήμα.
Το να συμβεί κάτι μπορεί να ισχύσει για όλους. Αυτό που πρέπει να ξέρουμε είναι πού θα απευθυνθούμε, εάν δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε κάτι. Άρα, μιλάμε για τη βασική επικοινωνία γονέα-παιδιού και για την ανάγκη να απευθυνθούμε στον σωστό ειδικό, εάν παρατηρήσουμε ότι κάτι δεν πάει καλά.
6. Είναι σημαντική η τακτική επίσκεψη σε παιδοψυχολόγο και πότε κρίνεται απαραίτητη;
Η επίσκεψη σε έναν ψυχολόγο είναι σημαντική, όμως είναι πάρα πολύ βασικό να υπάρχει σχολικός ψυχολόγος στο σχολείο, ώστε τα παιδιά, αν έχουν κάποια συμπεριφορικά ή άλλα θέματα, να έχουν πρόσβαση και να μπορούν να κουβεντιάσουν.
Οπωσδήποτε είναι απαραίτητη η επίσκεψη σε έναν παιδοψυχολόγο, εάν οποιοδήποτε θέμα μας κάνει να μην είμαστε λειτουργικοί. Δηλαδή, να μην μπορούμε να διεκπεραιώσουμε την καθημερινότητά μας, να μην μπορούμε να πηγαίνουμε στο σχολείο, να μην είμαστε αποδοτικοί, να μην μπορούμε να κάνουμε αθλήματα ή να νιώθουμε έντονη μελαγχολία.
Όταν, λοιπόν, μας συμβαίνουν όλα αυτά, τότε είναι απαραίτητη η επίσκεψη σε έναν παιδοψυχολόγο. Οπωσδήποτε, όμως, ο σχολικός ψυχολόγος είναι απαραίτητος για το σχολείο και σε επίπεδο πρόληψης. Δηλαδή, να μιλήσει στα παιδιά για όλα αυτά τα θέματα που τα απασχολούν, να έχουν γνώση για το τι θα τους συμβεί στην εφηβεία, ποιες αλλαγές θα βιώσουν, για το μπούλινγκ και όλα αυτά τα θέματα, και να γνωρίζουν πού μπορούν να απευθυνθούν όταν θα χρειαστούν βοήθεια.
Είναι, δηλαδή, πολύ απαραίτητο τα παιδιά να έχουν μία πόρτα να χτυπήσουν, αν υπάρξει ανάγκη.
7.Με ποιες δραστηριότητες μπορούν να ασχοληθούν οι μαθητές για να αποβάλλουν το στρες;
Οπωσδήποτε, ο αθλητισμός είναι το νούμερο ένα. Ο αθλητισμός, λοιπόν, η κίνηση του σώματος, είναι πάρα πολύ βασική, ειδικά στην εφηβεία, όπου το σώμα αναπτύσσεται, και συμβάλλει στη καλή σωματική υγεία.
Και από εκεί και πέρα, το κάθε παιδί, ανάλογα με το τι του ταιριάζει και τα ενδιαφέροντά του, μπορεί να επιλέξει μία εξωσχολική δραστηριότητα, είτε καλλιτεχνικής φύσης, όπως για παράδειγμα ο χορός, είτε οτιδήποτε άλλο αρέσει σε ένα παιδί, πάντα ανάλογα με τα ενδιαφέροντά του και με αυτό που το ίδιο προτιμά.
8. Ποια μπορεί να είναι τα αποτελέσματα της λανθασμένης διαχείρισης του χρόνου στην εφηβική ζωή;
Δυστυχώς, η ζωή των παιδιών σήμερα είναι μία ζωή με μεγάλες απαιτήσεις. Τα παιδιά κάνουν πάρα πολλά πράγματα σε πάρα πολύ μικρή ηλικία και δεν έχουν χρόνο για τον εαυτό τους. Οπότε, όταν δεν διαχειριστούν σωστά τον χρόνο τους, αυτό μπορεί να γυρίσει ανάποδα.
Δηλαδή, πολλά παιδιά μπορεί στην παιδική ηλικία και την προεφηβεία να εμφανίσουν αγχώδεις διαταραχές και έντονο στρες. Μπορεί να οδηγηθούμε ακόμα και σε σχολική φοβία ή σε διάφορες μορφές φοβιών. Αν δεν διαχειριστούμε σωστά τον χρόνο μας και δεν έχουμε περιόδους αποσυμπίεσης και ελεύθερο χρόνο, τότε πράγματι μπορούμε να οδηγηθούμε και σε ψυχοπαθολογία, δηλαδή σε κάποιες αγχώδεις διαταραχές ήακόμη και σε καταστάσεις που μπορεί να συνεχιστούν και στην ενήλικη ζωή.
Είναι πολύ σημαντικό, όχι μόνο γενικά αλλά ειδικά για τα παιδιά, ο σωστός προγραμματισμός και η σωστή διαχείριση του χρόνου.
Ευχαριστούμε πολύ την κα Ευγενία Κανελακοπούλου για την βοήθεια που μας προσέφερε.
Ανδριανα Ζώντου
