Δημιούργησαν σχετικό ενημερωτικό ψηφιακό υλικό και ενημερώθηκαν εκτενώς, καταθέτοντας απορίες και ερωτήσεις: σε έναν κατεξοχήν ειδικό, ερευνητή του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και καθηγητή Περιβαλλοντικής Χημείας του Πανεπιστημίου Κρήτης, κ. Μιχαλόπουλο Ν. Μέρος των πολύ σημαντικών πληροφοριών παρουσιάζονται υπό μορφή άρθρου στο παρόν τεύχος.

Ερωτήσεις σχετικές με την κλιματική αλλαγή αλλά και τη σημασία και τον ρόλο ενός Μουσείου Φυσικής Ιστορίας, στη διατήρηση και διάδοση της περιβαλλοντικής και πολιτιστικής κληρονομιάς υποβλήθηκαν και στο Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας, με αφορμή την  διαδραστική του έκθεση » Κλιματική αλλαγή και εμείς», οι υπεύθυνοι/ες του οποίου μας έδωσαν πολύ ενδιαφέρουσες απαντήσεις, που παρουσιάζονται και αυτές σε σχετικό άρθρο.

 Το ζήτημα της κλιματικής κρίσης μας αφορά όλους και όλες, οι ανησυχίες, τα ερωτήματα, οι επιπτώσεις αλλά και οι τρόποι αντιμετώπισης. Με συνεργασία, ενημέρωση και περιβαλλοντική συνείδηση.

This article of the school electronic environmental magazine of the L.T. Gymnasium. Paranestiou, is dedicated to the issue of the climate crisis. The students of the editorial team of the 3rd High School, in the Informatics course, collaborated with students of the Socrates Academy school (North Carolina, USA) to exchange opinions on the environmental issue of the climate crisis.

 They created relevant informative digital material and were updated extensively, submitting queries and questions: to an eminent expert, researcher of the Institute for Environmental Research and Sustainable Development of the National Observatory of Athens and professor of Environmental Chemistry at the University of Crete, Mr. Michalopoulos N. Part of the very important information are presented in the form of an article in this issue.

 Questions related to climate change as well as the importance and role of a Natural History Museum, in the preservation and dissemination of environmental and cultural heritage, were also submitted to the Goulandris Museum of Natural History, on the occasion of its interactive exhibition «Climate change and us», the principals of which gave us very interesting answers, which are also presented in a related article.

 The issue of the climate crisis concerns us all, the questions, the effects but also the ways of dealing with them. With cooperation, information and environmental awareness.

Παρουσίνας Αλέξανδρος, ΠΕ86 – Γ/σιο Λ.Τ. Παρανεστίου (Parousinas Alexandros, PE86 -. L.T. Paranestiou)

Ξυλά Ελένη, ΠΕ02 – Socrates Academy, N.Carolina (Xyla Eleni, PE02 – Socrates Academy, N.Carolina)

Η συντακτική ομάδα των μαθητών και μαθητριών  – The editorial team of students 

Τα κυριότερα σημεία, με την υποστήριξη μέρους λίγων σχετικών εικόνων παρουσιάζονται ενδεικτικά παρακάτω, υπό μορφή ερωτήσεων και απαντήσεων.

Κλιματική αλλαγή, μύθος ή πραγματικότητα;

Η κλιματική κρίση είναι εδώ. Έχει ως συνέπειες μεγάλες φυσικές καταστροφές συνδεδεμένες με το κλίμα. Στην Ελλάδα έχουν συμβεί αρκετά. Είναι ένα θέμα που μας αφορά όλους και ειδικότερα τη νέα γενιά.

Τι συνέπειες έχει η κλιματική κρίση;

Οι κυριότερες συνέπειες αφορούν τόσο ανθρώπινες απώλειες (που με τα υπάρχοντα τεχνολογικά εργαλεία ευτυχώς έχουν μειωθεί αρκετά), όσο περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, υπολογίζονται σε περίπου 1 τρισεκατομμύριο $ τη δεκαετία 2005-2014, σε παγκόσμιο επίπεδο.

Έχει επηρεάσει ο άνθρωπος το κλίμα και πόσο;

Ο ήλιος είναι πηγή ζωής για τον πλανήτη μας. Η ακτινοβολία του σε συνδυασμό με την σύσταση της ατμόσφαιρας της γης είναι υπεύθυνες για το φυσικό φαινόμενο του φαινομένου του θερμοκηπίου και τη διατήρηση της ζωής στον πλανήτη μας, καθώς η υπέρυθρη ακτινοβολία που εκπέμπεται από τη Γη λόγω θέρμανσης της από τον ήλιο, απορροφάται στην ατμόσφαιρα από μερικά αέρια, τα λεγόμενα θερμοκηπικά αέρια. Τα αέρια (H2O, CO2, CH4) αυτά θέρμαναν με φυσικό τρόπο την ατμόσφαιρα της, δημιουργώντας την κατάλληλη μέση θερμοκρασία (15⁰C)κατά μέσο όρο αντί για -18⁰C, δηλαδή θέρμανση κατά 33⁰C.

φυσικό φαινόμενο θερμοκηπίου

Εντούτοις η συγκέντρωση αυτών των αερίων στην ατμόσφαιρα έχει δραματικά αυξηθεί από την βιομηχανική επανάσταση, με αποτέλεσμα να δεσμεύουν ολοένα και περισσότερη θερμότητα, έτσι αναφερόμαστε πλέον και στο ανθρωπογενές φαινόμενο του θερμοκηπίου που έχει αυξήσει ήδη και συνεχίζει, τη μέση θερμοκρασία της Γης (αυτή τη στιγμή κατά 1,1⁰C παγκοσμίως) .

Τα θερμοκηπικά αυτά αέρια έχουν την ιδιότητα να παραμένουν πολλά χρόνια στην ατμόσφαιρα της Γης (περίπου 50-100 χρόνια το CO2) προτού απομακρυνθούν. Άρα η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης αφορά όχι μόνο το σήμερα, αλλά και τις επόμενες γενιές κυρίως.

αέρια θερμοκηπίου

Ποιες οι κυριότερες περιβαλλοντικές συνέπειες από την κλιματική κρίση;

Καταρχήν η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας, η μείωση των βροχοπτώσεων κυρίως στην περιοχή μας, η αυξημένη ξηρασία, αυξημένος κίνδυνος πυρκαγιών, μεταφορά ασθενειών από κουνούπια ή παράσιτα, λιώσιμο των πάγων, αύξηση της στάθμης της θάλασσας κλπ.

Έχει επηρεαστεί η Μεσόγειος από την κλιματική κρίση;

Η Μεσόγειος είναι περιοχή «Hot Spot«. Τα τελευταία 40 χρόνια η θερμοκρασία στην περιοχή αυτή έχει αυξηθεί σημαντικά. Αν δεν αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα της κλιματικής κρίσης, στο μέλλον η θερμοκρασία στη Μεσόγειο θα μπορούσε να αυξηθεί ως και 5 βαθμούς κελσίου.

Μεσόγειος- διακύμανση θερμοκρασιών

Στην Ελλάδα, ιδιαίτερα στην Αθήνα, από τη δεκαετία του ’80 μέχρι σήμερα η θερμοκρασία έχει αυξηθεί τουλάχιστον 2 βαθμούς κελσίου, σύμφωνα με τις συνεχείς επιστημονικές μετρήσεις του αντίστοιχου κέντρου του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, που αποτελεί το αρχαιότερο ερευνητικό κέντρο της Ελλάδος (1842).

Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών

Αν δεν αντιμετωπίσουμε την κλιματική κρίση υπάρχει μια εκτίμηση, του πως θα μπορούσε να επηρεαστεί η Ελλάδα τα επόμενα χρόνια;

Σύμφωνα με σχετικά ερευνητικά και επιστημονικά μοντέλα αν δεν αντιμετωπιστεί η κλιματική κρίση, η μέγιστη καλοκαιρινή θερμοκρασία θα αυξάνεται κυρίως στην ενδοχώρα μέχρι και 2.5 βαθμούς C το 2021-2050 και μέχρι και 5 βαθμούς C το 2071-2100. Μικρότερες μεταβολές στις νησιωτικές και παραθαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Ελλάδας κυρίως. Αύξηση της περιόδου με καύσωνες για πάνω από ένα μήνα (40 ημέρες) με αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς και ιδιαίτερες υψηλές ενεργειακές απαιτήσεις σε ψύξη, για τις περιόδους ως το 2050 αρχικά και 2071-2100, με μείωση των βροχοπτώσεων στον Ελλαδικό χώρο. Για αυτό είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι η κλιματική κρίση είναι θέμα των επόμενων γενεών.

Ευθύνονται όλοι το ίδιο για το φαινόμενο της κλιματικής κρίσης;

Όχι, οι μεγάλες βιομηχανικές χώρες έχουν το σημαντικά μεγαλύτερο μερίδιο. Αλλά οι επιπτώσεις αφορούν όλα τα μέρη της Γης.

Πως μπορούμε να συμβάλλουμε για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης;

Ενδεικτικά, μπορούμε να αναφέρουμε διάφορους τρόπους. Καταρχήν το να μειώσουμε την χρήση των ορυκτών καυσίμων και να αυξήσουμε την χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Να σκεφτούμε το καταναλωτικό μοντέλο που ταιριάζει καλύτερα σε αυτή την περίσταση. Να χρησιμοποιούμε όπου μπορούμε φιλικά προς το περιβάλλον μέσα μεταφοράς. Να κάνουμε μικρές αλλά έξυπνες αλλαγές εξοικονόμησης ενέργειας (π.χ. χρήση LED λαμπτήρων). Να είμαστε περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένοι και ενημερωμένοι. Να έχουμε αλληλεγγύη μπροστά στο συλλογικό μας συμφέρον.

 Για πρώτη φορά στην ιστορία του πλανήτη ο άνθρωπος παίζει σημαντικό ρόλο στην αλλαγή του κλίματος. Η κλιματική αλλαγή είναι το μεγαλύτερο περιβαλλοντικό πρόβλημα που απασχολεί την παγκόσμια κοινότητα καθώς απειλεί άμεσα πολλές και σημαντικές πτυχές της ζωής μας.

Το Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας είναι μια συναρπαστική κιβωτός της ελληνικής φύσης και μαζί ένας οργανισμός με ένα τεράστιο εκπαιδευτικό και ερευνητικό έργο, πρωτοπόρο στα θέματα του περιβάλλοντος ενώ έθεσε πρώτο τα θεμέλια της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης το 1974. Το 2001 δημιουργήθηκε το Κέντρο ΓΑΙΑ όπου στεγάστηκε η πρώτη μόνιμη έκθεση στην Ελλάδα για το περιβάλλον και το 2022 αντικαταστάθηκε με την νέα μόνιμη έκθεση για την Κλιματική Αλλαγή.  

Στόχος του είναι, μέσω της Έκθεσης «Κλιματική Αλλαγή κι Εμείς», οι επισκέπτες να αντιληφθούν τις συνέπειές της, τον βαθμό που μας επηρεάζουν αλλά και τον τρόπο που ο καθένας μπορεί να βοηθήσει.

Η ενημέρωση της νέας γενιάς που θα υποστεί αυτές τις επιπτώσεις, ώστε να προετοιμαστεί και να τις αντιμετωπίσει έγκαιρα και αποτελεσματικότερα, είναι η μεγάλη πρόκληση.

β. Ποιος είναι ο κύριος σκοπός αυτών των εκθέσεων; 

Σκοπός του Κέντρου ΓΑΙΑ του Μουσείου Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας είναι η εξειδικευμένη Περιβαλλοντική Έρευνα και Εκπαίδευση για μια νέα Παιδεία, με βασικούς πυλώνες την ανάπτυξη της αυτογνωσίας και την αναθεώρηση της σχέσης ανθρώπου και φύσης, έτσι όπως την οραματίστηκαν οι ιδρυτές του Μουσείου, Άγγελος και Νίκη Γουλανδρή.

γ. Ποιο το περιεχόμενο της έκθεσης και πώς προσεγγίζει το θέμα της κλιματικής κρίσης;

Η νέα διαδραστική έκθεση του κέντρου ΓΑΙΑ “Κλιματική Αλλαγή και Εμείς” αποτελείται από 18 εκθέματα με διάφορες θεματικές που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, τόσο σε παγκόσμια όσο και σε προσωπική κλίμακα.

Οι άξονες γύρω από τους οποίους είναι στημένη η έκθεση είναι: Ενέργεια, Μεταφορές, Παραγωγή Τροφίμων, Χρήση Νερού, Απορρίμματα, Επιστημονική Έρευνα, Επιπτώσεις, Προσωπική Ευθύνη και Παγκοσμιότητα.

Στον επισκέπτη της έκθεσης δίνεται η δυνατότητα να προβληματιστεί και να συνειδητοποιήσει πως όλοι μας, σε ατομικό αλλά και συλλογικό επίπεδο, έχουμε την ευθύνη να αλλάξουμε την καθημερινότητα και τις συνήθειές μας και να συμβάλλουμε όσο μπορούμε στην επίλυση αυτού του παγκόσμιου προβλήματος.

δ. Θεωρείτε ότι η ενημέρωση και η εκπαίδευση των μαθητών/τριών στο θέμα της κλιματικής αλλαγής, είναι ένα κομβικό ζήτημα, ως προς τους τρόπους αντιμετώπισης της;

 Όπως όλα τα σοβαρά ζητήματα που έχουν κατά καιρούς ταλανίσει τον πλανήτη έτσι και η κλιματική αλλαγή “πέφτει” στους ώμους των επόμενων γενεών. Αλλά εκεί έγκειται και η ελπίδα για κάτι νέο, κάτι διαφορετικό που θα σπάσει την ανακύκλωση επιβλαβών πρακτικών που κληρονομήσαμε. Άλλωστε τα λεγόμενα “πράσινα επαγγέλματα” είναι τα επαγγέλματα του μέλλοντος όπου ο στόχος τους θα είναι μια πιο βιώσιμη και κυκλική οικονομία, που ελπίζουμε να οδηγήσει στην ανάσχεση της κλιματικής κρίση μεταξύ άλλων. Αν λοιπόν ευαισθητοποιηθούν οι μαθητές/τριες μέσω μιας τέτοιας έκθεσης και αποφασίσουν να ενημερώσουν και την οικογένεια και το ευρύτερο περιβάλλον τους ώστε να αλλάξουν συνήθειες, τότε θα έχουμε βάλει ένα λιθαράκι προς τη σωστή κατεύθυνση. Μόνο αν ο καθένας μας αναλάβει την ευθύνη που του αναλογεί μπορούμε να διεκδικήσουμε ως ενεργοί πολίτες το μέλλον που μας αξίζει.

ε. Ποια η σημασία του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας για τη διάδοση της περιβαλλοντικής και πολιτιστικής κληρονομιάς και της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος;

Η ICOM (International Council of Museums) περιγράφει τα μουσεία ως: «…μη κερδοσκοπικό ίδρυμα στην υπηρεσία της κοινωνίας που ερευνά, συλλέγει, συντηρεί, ερμηνεύει και εκθέτει υλική και άυλη κληρονομιά…». Σύμφωνα με τον ορισμό αυτόν το βασικότερο στοιχείο των Μουσείων είναι οι συλλογές τους.

Από την ίδρυσή του το Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας, είχε και εξακολουθεί να έχει ως κύριο σκοπό του, την καταγραφή και μελέτη του φυσικού πλούτου της χώρας μας μέσω της έρευνας που σχετίζεται με τις συλλογές του, οι οποίες αποτελούν μία πηγή σπάνιων δειγμάτων που αποτελούν αρχείο πληροφοριών και ένα εργαλείο για τις ποικίλες μουσειακές δραστηριότητες. Οι συλλογές του Μουσείου αποτελούν τη βάση για τη γνώση μας όσον αφορά στο φυσικό περιβάλλον, για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Συμβάλουν στη γνώση της βιοποικιλότητας της Ελλάδας, αλλά και άλλων χωρών. Αποτελούν τη γέφυρα που ενώνει την επιστημονική γνώση με το ευρύ κοινό, και υφίστανται με σκοπό την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού, ώστε μέσα από τη γνώση να προέλθει η προστασία του περιβάλλοντος.

ζ. Τι θα προτείνατε επιγραμματικά ως καλές πρακτικές αντιμετώπισης του ζητήματος της κλιματικής κρίσης;

 Αρχικά πρέπει όλοι να αναλάβουμε την ευθύνη που μας αναλογεί. Από το τι επιλέγουμε να φάμε, αν κάνουμε ανακύκλωση, μέχρι τα ρούχα που φοράμε και τα καλλυντικά που χρησιμοποιούμε. Πλέον το να κλείνουμε τα μάτια στο πώς οι πράξεις μας επηρεάζουν τον πλανήτη είναι εγκληματικό!

Όσο πιο ενήμεροι είμαστε για τα περιβαλλοντικά ζητήματα και κατανοούμε τί δράσεις γίνονται τοπικά αλλά και σε επίπεδο χώρας, τόσο πιο πολύ μπορούμε να διεκδικούμε την αλλαγή στα πράγματα. Ο ενεργός πολίτης είναι ο κατ’ αρχάς ενήμερος πολίτης ο οποίος κατανοεί ότι είναι μέρος ενός μεγαλύτερου συστήματος που συνδέει όλους μας με τον μοναδικό πλανήτη που έχουμε.

Σκοπός του περιοδικού  Ορεινά Μονοπάτια, είναι η προβολή των  φυσικών τοπίων της περιοχής και η ευαισθητοποίηση μας, ως προς την προστασία του τοπικού περιβάλλοντός μας.