Συντάκτες : Τρίμμη Μαρία, Τσακουμάκη Νεφέλη-Δήμητρα, Ψήττα Παναγιώτα
Η εργογραφία του Μάνου Χατζιδάκι
Ο Μάνος Χατζιδάκις υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες μουσικοσυνθέτες. Επιπρόσθετα, αξίζει να αναφέρεται και ως ένας δεινός σχολιαστής της ελληνικής κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής, μέσα από τη θητεία του στο Ελληνικό Ίδρυμα Ραδιοφώνου (ΕΙΡ) και το ραδιοφωνικό πρόγραμμα «Τα σχόλια του Τρίτου», αλλά και με την έκδοση του πολιτιστικού περιοδικού «Το Τέταρτο». Το έργο του συνθέτη είναι πολύ μεγάλο για να χωρέσει σε ένα κείμενο, γι’ αυτό ενδεικτικά αναφέρουμε κάποια σημεία, ενώ παραθέτουμε στο τέλος έναν κατάλογο των έργων του.
Στην εργογραφία του, καταγεγραμμένη από τον ίδιο τον συνθέτη και έπειτα ανασυνταγμένη με την επιμέλεια του Β. Αγγελόπουλου και της Ρ. Δαλιανούδη, περιλαμβάνονται 61 θεατρικά έργα , 10 έργα για αρχαία δράματα, 77 κινηματογραφικά έργα, 11 οργανικά έργα, 36 κύκλοι τραγουδιών και αρκετά έργα για φωνή. Τέλος, έχει συνθέσει μουσική για 6 μπαλέτα και 3 όπερες.
Ο Μ. Χατζιδάκις είναι ο πρώτος, κατά την μεταπολεμική περίοδο, συνθέτης που είχε την ικανότητα να συνδυάσει το λαϊκό είδος μουσικής με το λόγιο. Αρκετά από τα εκατοντάδες έργα του θεωρούνται σήμερα κλασικά. Έγραψε μουσική για θεατρικές παραστάσεις, μεταξύ των οποίων και πολλές αρχαίου δράματος, όπως: “Μήδεια” (1956), “Κύκλωψ” (1959), “Βάκχες” (1962), “Εκκλησιάζουσες” (1956), “Λυσιστράτη” (1957), “Όρνιθες” (1959). Η παράσταση, μάλιστα, των Ορνίθων, σε σκηνοθεσία Κάρολου Κουν, άφησε ιδιαίτερες εντυπώσεις διότι, κατά γενική ομολογία, η φανταστική εκτέλεση του μουσικοθεατρικού έργου ταξίδεψε το κοινό σε έναν κόσμο γεμάτο αρμονία και μελωδία.
Έγραψε επίσης μουσική και για τον κινηματογράφο, για ταινίες που πλέον θεωρούνται κλασικές, ενώ το 1961 κέρδισε το βραβείο Όσκαρ πρωτότυπου τραγουδιού για «Τα παιδιά του Πειραιά» στην ταινία του Ζυλ Ντασέν «Ποτέ την Κυριακή», με πρωταγωνίστρια τη Μελίνα Μερκούρη που τραγουδά το τραγούδι της ταινίας. Ωστόσο ο Μάνος Χατζιδάκις δεν παραβρέθηκε στην απονομή για να παραλάβει το βραβείο αλλά ούτε και κάποιος άλλος για εκείνον. Το βραβείο αποστάλθηκε λίγες μέρες μετά, όμως χάθηκε στον δρόμο.
Ο Μάνος Χατζιδάκις εξέδωσε δύο πολύτιμες ποιητικές συλλογές, με τους τίτλους “Μυθολογία” και “Μυθολογία δεύτερη” και μία σημαντικότατη επιλογή από τα σχόλια στο Τρίτο Πρόγραμμα με τίτλο “Τα σχόλια του Τρίτου”, όπως και μια συλλογή από ενδιαφέρουσες συναντήσεις και άρθρα με τίτλο “Ο καθρέφτης και το μαχαίρι”.
Στις 31/1/1949 χρονολογείται η πασίγνωστη διάλεξη του Χατζιδάκι για το “ρεμπέτικο”. Έχοντας ανακαλύψει, αναλύσει και μελετήσει το ρεμπέτικο, μόλις 24 χρονών τότε, δικαίωσε το ρεμπέτικο τραγούδι ως «μια τέχνη γνησίως και μοναδικά ελληνική», σε μια εποχή που η μουσική αυτή διωκόταν από τη Δεξιά και περιφρονούνταν από τα αστικά σαλόνια της μεταπολεμικής Αθήνας. Ο συνθέτης εντόπισε ως βασική πηγή της την «αυστηρή και απέριττη εκκλησιαστική υμνωδία» και ανέδειξε την αξία της με όρους της δυτικής μουσικής.
Η δισκογραφία του Μάνου Χατζιδάκι είναι ιδιαίτερα πλούσια σε όλες τις περιόδους της δουλειάς του. Ηχογραφήσεις από το θέατρο, τον κινηματογράφο, ορχηστρικές συνθέσεις και κύκλοι τραγουδιών. Δίσκοι – ορόσημα. Ενδεικτικά μόνο αναφέρουμε: Το χαμόγελο της Τζοκόντα, Ο μεγάλος Ερωτικός, Αθανασία, Η εποχή της Μελισσάνθης, Οι μπαλάντες της οδού Αθηνάς, και τόσα και τόσα σπουδαία ακόμη.
Συνοψίζοντας, μπορούμε να επισημάνουμε ότι λείπει σε όλους μας η αισθαντική, τρυφερή και η παρηγορητική μουσική του που έχει την ικανότητα να μας ταξιδεύει σε κόσμους μελωδίας και ξεγνοιασιάς. Ελπίζουμε πως ποτέ δεν θα ξεχαστούν τα τόσο ευθύβολα και καυστικά σχόλια που εξέφραζε εύστοχα όσο και διπλωματικά, ώστε να καταδείξει την κατάντια μας και να μας αφυπνίσει.
Επιλεγμένη εργογραφία
πηγή διαδίκτυο: https://el.wikipedia.org/wiki/Μάνος_Χατζιδάκις
Αναφέρονται οι τίτλοι και η ημερομηνία σύνθεσης του έργου (όχι η ημερομηνία έκδοσης). Στα έργα που δουλεύτηκαν σε διαφορετικές φάσεις αναφέρεται η ημερομηνία της τελικής φάσης. Όπου σημειώνεται ο αριθμός του έργου (ερ.), αυτός αναφέρεται στην αρίθμηση του ιδίου του Μάνου Χατζιδάκι (βλ. link).
Για μια μικρή λευκή αχιβάδα, ερ. 1 (σουίτα για πιάνο) 1947
Γυάλινος κόσμος (Θέατρο Τέχνης «Κάρολος Κουν») 1947
Ματωμένος Γάμος, ερ. 3 (θέατρο) 1948
Λεωφορείον ο πόθος (θέατρο, τργδ: «χάρτινο το φεγγαράκι») 1949
Έξι λαϊκές ζωγραφιές, ερ. 5 (μπαλέτο) 1950
Καταραμένο Φίδι, ερ. 6 (σουίτα μπαλέτου) 1950
Ιονική σουίτα, ερ. 7 (έργο για πιάνο) 1952
Ο κύκλος του C.N.S. ερ. 8 (κύκλος τραγουδιών για βαρύτονο) 1953
Μαγική πόλις (κινηματογράφος, τργδ «Μια πόλη μαγική») 1954
Σουίτα για βιολί και πιάνο, ερ. 7α 1954
Στέλλα (κινηματογράφος), 1955
Ο κύκλος με την κιμωλία, ερ. 13 (θέατρο) 1957
Παραμύθι χωρίς όνομα, ερ. 11 (θέατρο) 1959
Όρνιθες, ερ. 14 (Αρχαία κωμωδία) 1959
Το νησί των γενναίων (κινηματογράφος) 1959
Ευρυδίκη (θέατρο, εκδόθηκε το ομώνυμο τργδ) 1960
Το ποτάμι (κινηματογράφος) 1960
Ελλάς, η χώρα των ονείρων (ντοκυμαντέρ) 1960
Πασχαλιές μέσα απ’ τη νεκρή γη (διασκευή 12 παλιών λαϊκών για ορχήστρα) 1961
Η κλέφτρα του Λονδίνου (θέατρο) 1961
The 300 Spartans (κινηματογράφος), 1961
Καίσαρ και Κλεοπάτρα, ερ 21 (θέατρο) 1962
Οδός ονείρων, ερ. 20 (θέατρο) 1962
Μαγική πόλις (θέατρο, σε συνεργασία με τον Μ. Θεοδωράκη) 1963
America – America (κινηματογράφος) 1963
Το χαμόγελο της Τζοκόντας, ερ. 22 (για ορχήστρα) 1964
Δεκαπέντε Εσπερινοί (διασκευή τραγουδιών για ορχήστρα) 1964
Μυθολογία, ερ. 23 (κύκλος τραγουδιών) 1965
Καπετάν Μιχάλης, ερ. 24 (θέατρο) 1966
Blue (κινηματογράφος) 1967
Reflections, ερ. 27 (10 τραγούδια με το New York Rock ‘n’ Roll Ensemble) 1968
Ρυθμολογία, ερ. 26 (έργο για πιάνο) 1971
Ο Μεγάλος Ερωτικός, ερ. 30 (κύκλος τραγουδιών) 1972
Ο οδοιπόρος, το μεθυσμένο κορίτσι κι ο Αλκιβιάδης, ερ. 32 (κύκλος τραγουδιών σε θεατρική μορφή) 1973
Sweet movie (κινηματογράφος) 1974
Αθανασία ερ. 31α (κύκλος τραγουδιών) 1975
Τα παράλογα, ερ. 32 (κύκλος τραγουδιών) 1976
A la recherché de l’ Atlantide I & II (ντοκυμαντέρ) 1977
Η Εποχή της Μελισσάνθης, ερ. 37 (καντάτα) 1980
Για την Ελένη, ερ. 38 (κύκλος τραγουδιών) 1980
Πορνογραφία, ερ. 43 (μουσικό θέαμα), 1982
Χειμωνιάτικος Ήλιος, ερ. 44 (κύκλος τραγουδιών) 1983
Οι μπαλάντες της οδού Αθηνάς, ερ. 42 (κύκλος τραγουδιών) 1984
Σκοτεινή Μητέρα, ερ. 45 (κύκλος τραγουδιών) 1986
Ήσυχες μέρες του Αυγούστου (κινηματογράφος) 1992
Αντικατοπτρισμοί 1993
Αμοργός, ερ. 46 (καντάτα, ανολοκλήρωτο, εκδόθηκε μετά τον θάνατο του συνθέτη) 1997
Τα τραγούδια της αμαρτίας, ερ. 50 (κύκλος τραγουδιών, ανολοκλήρωτο, εκδόθηκε μετά τον θάνατο του συνθέτη) 1994
Πηγές
https://tvxs.gr/politismos/mousiki/i-agnosti-opera-gia-pente-toy-manoy-chatzidaki/
https://www.metarithmisi.gr/content/manos-khatzidakis
https://el.wikipedia.org/wiki/Μάνος_Χατζιδάκις
