Τα Χριστούγεννα αποτελούν μια από τις πιο αγαπημένες γιορτές του χρόνου, γεμάτη φως, ελπίδα και παράδοση. Σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, τα έθιμα και οι συνήθειες που τα συνοδεύουν διατηρούν ζωντανή την πολιτιστική μας κληρονομιά και συνδέουν το παρελθόν με το παρόν. Από τα κάλαντα και τα γιορτινά φαγητά έως τις τοπικές γιορτές και τα έθιμα, κάθε τόπος έχει τον δικό του ξεχωριστό τρόπο να γιορτάζει.
Στο άρθρο αυτό παρουσιάζονται ήθη και έθιμα των Χριστουγέννων, όπως τα κατέγραψαν μαθητές του σχολείου μας, αντλώντας πληροφορίες από τα χωριά καταγωγής τους. Μέσα από αφηγήσεις παππούδων και γιαγιάδων, οικογενειακές μνήμες και τοπικές παραδόσεις, οι μαθητές συγκέντρωσαν πολύτιμο υλικό που αναδεικνύει τη σημασία της παράδοσης και τη δύναμη της συλλογικής μνήμης. Οι μαρτυρίες που ακολουθούν είναι ένα μικρό ταξίδι στα χριστουγεννιάτικα χωριά του δήμου Μαλεβιζίου, όπως τη ζουν και τη θυμούνται οι άνθρωποί της.
ΡΟΔΙΑ
Λίγες μέρες πριν τα Χριστούγεννα, η Ρογδιά γεμίζει χρώματα και φως. Τα σπίτια στολίζονται με φωτάκια, γιρλάντες και μικρά χριστουγεννιάτικα δέντρα. Στην πλατεία βάζουν μεγάλο δέντρο και διάφορα στολίδια για να το βλέπουν όλοι οι κάτοικοι και οι επισκέπτες. Τα παιδιά βοηθάμε στο στόλισμα και μας αρέσει πολύ να βλέπουμε όλο το χωριό να γίνεται πιο γιορτινό.
Στις κουζίνες οι μαμάδες και οι γιαγιάδες ετοιμάζουν τα παραδοσιακά γλυκά. Φτιάχνουν μελομακάρονα, ξεροτήγανα και κουραμπιέδες με πολύ άχνη ζάχαρη επάνω. Όλη η οικογένεια συμμετέχει: μικροί και μεγάλοι ανακατεύουμε τη ζύμη, πλάθουμε τα γλυκά και μετά τα μοιράζουμε στους γείτονες ή τα αποθηκεύουμε για τις γιορτές.
Τα κάλαντα είναι από τα πιο αγαπημένα έθιμα των παιδιών. Πηγαίνουμε από σπίτι σε σπίτι και τραγουδάμε τα παραδοσιακά κάλαντα. Οι μεγάλοι μας δίνουν γλυκά ή λίγα χρήματα και πάντα μας χαμογελούν. Είναι πολύ όμορφο να βλέπεις όλο το χωριό να συμμετέχει σε αυτή τη γιορτινή ατμόσφαιρα.
Την ημέρα των Χριστουγέννων, οι κάτοικοι πηγαίνουν στην εκκλησία και μετά τρώνε όλοι μαζί με την οικογένεια παραδοσιακά φαγητά. Στη Ρογδιά συνήθως σερβίρονται γεμιστά, χοιρινό φούρνου, πίτες με τυρί και σαλάτες. Οι μεγαλύτεροι θυμούνται ότι παλιά οι οικογένειες μαζεύονταν μαζί σε κάθε σπίτι και γιόρταζαν όλοι.
Την Πρωτοχρονιά φτιάχνουμε βασιλόπιτα. Όποιος βρει το φλουρί λένε ότι θα έχει καλή τύχη όλη τη χρονιά. Επίσης, οι οικογένειες κάνουν ποδαρικό για να μπει η καλή τύχη στο σπίτι.
Στα Φώτα γίνεται ο αγιασμός των σπιτιών και των αυλών. Οι ραντισμοί με αγιασμό συμβολίζουν την καθαρότητα και την προστασία όλου του σπιτιού για τη νέα χρονιά.
Οι παππούδες μας λένε ότι παλιά τα Χριστούγεννα στη Ρογδιά ήταν πιο ήσυχα και λιγότερο εμπορικά. Τα παιδιά έφτιαχναν μόνα τους στολίδια, τα σπίτια δεν είχαν τόσα φωτάκια και όλοι οι κάτοικοι μαζεύονταν γύρω από το τζάκι για να πουν ιστορίες. Τώρα τα Χριστούγεννα είναι πιο φωτεινά και γεμάτα στολίδια αλλά η αγάπη και η χαρά της οικογένειας παραμένουν ίδια.
Τα Χριστούγεννα στη Ρογδιά μας θυμίζουν πόσο σημαντική είναι η οικογένεια, η φιλία και η αγάπη. Οι παραδόσεις ενώνουν τους ανθρώπους του χωριού και κρατούν ζωντανή την ιστορία μας. Οι γιορτές είναι μέρες γεμάτες χαρά, μοίρασμα και αγάπη, και μας μαθαίνουν να νοιαζόμαστε για τους άλλους.
ΣΤΑΤΑΝΤΩΝΑΚΗ ΣΟΦΙΑ Β3
ΤΥΛΙΣΟΣ
Οι κάτοικοι της Τυλίσου προετοιμάζονται για τον ερχομό των Χριστουγέννων με διάφορους τρόπους:
Συνήθως οι περισσότερες οικογένειες μεγάλωναν ένα γουρουνάκι και το έσφαζαν πριν τα Χριστούγεννα. Από αυτό έφτιαχναν πολλά φαγώσιμα, όπως λουκάνικα, απάκια, τα οποία τα κάπνιζαν με αρωματικά βότανα, όπως φασκόμηλο, θυμάρι, δεντρολίβανο και μοσχομύριζε όλος ο τόπος. Έπειτα έπαιρναν το λίπος από το χοιρινό και έφτιαχναν τη γλίνα και με αυτή έκαναν τους κουραμπιέδες. Επίσης, ζύμωναν και έκαναν προζύμι. Το χρησιμοποιούσαν για να φτιάξουν Χριστόψωμα και τσουρέκια.
Την παραμονή των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων τα παιδιά έλεγαν τα κάλαντα. Μαζί τους είχαν ένα δοχείο για να βάζουν το λάδι που τους έδιναν ή ένα καλάθι για να βάζουν είτε αυγά είτε διάφορα χριστουγεννιάτικα κεράσματα. Οι περισσότεροι δεν έδιναν χρήματα.
Επίσης, την παραμονή των Χριστουγέννων κατά τις 11:00 το βράδυ παρακολουθούσαν τη θεία Λειτουργία. Οι άνθρωποι που είχαν χάσει τους δικούς τους έφερναν συνήθως πανέρια στολισμένα με λευκά κεντητά τα οποία είχαν μέσα κουλούρια, συκώτι , τυρί, κρέας, κρασί ή οτιδήποτε είχε ο καθένας. Τα κουλούρια ήταν τρία για να συμβολίσουν την Αγία Τριάδα. Μετά το τέλος της Θείας Λειτουργίας τα φαγώσιμα μοιράζονται στους πιστούς για να συγχωρεθούν οι ψυχές των νεκρών.
Την Πρωτοχρονιά οι νοικοκυρές έφτιαχναν την Βασιλόπιτα. Μέσα έβαζαν ένα φλουρί για τύχη. Το βράδυ έστρωναν το τραπέζι και μαζευόταν όλη οι οικογένεια για να γιορτάσουν το νέο έτος.
Την παραμονή των Φώτων νήστευαν το λάδι. Το σπίτι ήταν πεντακάθαρο γιατί θα περνούσε ο παπάς για τον αγιασμό του κάθε σπιτιού. Την ημέρα των Θεοφανίων όλοι πηγαίνουν στην εκκλησία για να πάρουν αγιασμό και αντίδωρο.
ΝΟΥΚΑΚΗ ΕΛΕΝΗ Γ3- ΜΠΛΕΔΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ Γ3
ΜΑΚΑΚΗ ΕΛΕΑΝΝΑ Α1 – ΓΑΡΓΕΡΑΚΗ ΕΙΡΗΝΗ Α1
ΚΑΛΕΣΑ
Ένα από τα ξεχωριστά έθιμα που ακολουθείται στο χωριό μας την ημέρα των Χριστουγέννων είναι το «Μνημόνευμα των κουλουριών» . Το έθιμο αυτό διατηρείται πάρα πολλά χρόνια.
Τα Χριστούγεννα είναι μια γιορτή γεμάτη χαρά. Και για αυτό το λόγο γίνεται πιο αισθητή η απουσία αγαπημένων προσώπων που έχουν φύγει πια από τη ζωή. Έτσι οι κάτοικοι των Καλεσών δεν παραλείπουν να τους θυμούνται. Ανήμερα , λοιπόν, των Χριστουγέννων οι πιστοί προσέρχονται στη Θεία Λειτουργία κρατώντας ένα πανέρι με κουλούρια, ένα πιάτο συκώτι τηγανιτό και ένα μπουκάλι κρασί. Τοποθετούν στο πάτωμα της εκκλησίας το πανέρι και πάνω στα κουλούρια βάζουν ένα αναμμένο κερί. Επιπλέον, οι πιστοί έχουν γράψει τα ονόματα των νεκρών που θέλουν να μνημονεύσουν σε ένα χαρτί. Μετά το τέλος της Λειτουργίας βγάζουν τα πανέρια έξω στο προαύλιο και μοιράζουν στους παρευρισκόμενους τα φαγώσιμα και το κρασί για να συγχωρέσουν τους νεκρούς. Η στιγμή αυτή είναι πολύ συγκινητική και γεμίζει έντονα συναισθήματα για τους πιστούς.
ΚΟΥΤΕΝΤΑΚΗ ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑ Γ3
ΛΟΥΓΙΑΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Γ3
ΦΟΔΕΛΕ
Λίγες μέρες πριν τα Χριστούγεννα οι κάτοικοι έκοβαν μεγάλα κλαδιά από κυπαρίσσια ή από κέδρους και τα στόλιζαν στο σπίτι τους ως Χριστουγεννιάτικα δέντρα. Επίσης, οι οικογένειες καθώς περνούσαν δύσκολα τα παλιά τα χρόνια δεν είχαν τη δυνατότητα να τρώνε συχνά κρέας. Τα Χριστούγεννα , λοιπόν, ήταν ευκαιρία να φτιάξουν διάφορα φαγητά από χοιρινό κυρίως κρέας, το οποίο συντηρούσαν για να το έχουν και μετά τις γιορτές. Από το χοιρινό κρέας έφτιαχναν διάφορα φαγητά όπως λουκάνικα, τσιλαδιές, αμαθιές, τσιγαρίδες, απάκι, πηχτή κ.α. Ειδικά το απάκι και τα λουκάνικα τα κάπνιζαν με διάφορα αρωματικά βότανα. Επίσης, με το λίπος από το χοιρινό (γλίνα) συντηρούσαν το κρέας καθώς δεν υπήρχαν ψυγεία. Επιπλέον, η γλίνα αντικαθιστούσε το βούτυρο σε διάφορα γλυκά όπως τους κουραμπιέδες.
Την ημέρα των Χριστουγέννων η καμπάνα χτυπούσε ξημερώματα, γύρω στις 4 και οι πιστοί πήγαιναν στην εκκλησία. Μετά τη λειτουργία οι νοικοκυρές είχαν μαγειρέψει κοτόσουπα για να φάει η οικογένεια μετά τη νηστεία.
Την παραμονή των Χριστουγέννων , της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων τα παιδιά έλεγαν τα κάλαντα. Κρατούσαν ένα πανιέρι (καλάθι) που μέσα έβαζαν ότι είχε κάθε οικογένεια: αβγά, καρύδια, φυστίκια, αμύγδαλα, γλυκά κ.α.
Την ημέρα της Πρωτοχρονιάς το ποδαρικό συνήθως έκανε μία εικόνα Αγίου μαζί με ένα βολβό που μάζευαν οι χωριανοί , την ασκελετούρα. Επίσης, η προγιαγιά μου, μάζευε πέτρες από το ποτάμι του χωριού που είχαν πάνω βρύα. Τις τοποθετούσε σε γωνίες του σπιτιού ή πίσω από πόρτες καθώς έφερναν τύχη, όπως έλεγε.
Για να διασκεδάσουν τα μικρά παιδιά την ημέρα της πρωτοχρονιάς ντυνόταν κάποιος χωριανός Άγιος Βασίλης, ανέβαινε πάνω σε ένα γαϊδουράκι και γυρνούσε το χωριό μοιράζοντας καραμέλες και δωράκια στα παιδιά.
Τέλος, οι παλιοί κάτοικοι του χωριού έλεγαν και ιστορίες για τους Καλικάντζαρους. Εμφανίζονταν τα Χριστούγεννα. Πριονίζανε το δέντρο της γης και είχαν την τάση να κάνουν ζαβολιές στα σπίτια (π.χ. ανακάτευαν το λάδι με το ξύδι). Οι οικοδέσποινες για να τα διώχνουν από τα σπίτια είχαν πάντα αναμμένες τις παρασιές που μαγείρευαν. Οι καλικάντζαροι εξαφανίζονταν τα Φώτα.
ΦΘΕΝΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Β4
