ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΑΡΘΡΟ από Αυγέρο Δημήτριο και Κασπίρη Ιωάννη
Είναι γεγονός ότι η μάχη του Σαραβαλίου αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες ένοπλες συγκρούσεις ανάμεσα στους Έλληνες επαναστάτες και τους Τούρκους. Η κύρια έκβαση της μάχης διεξήχθει στις 9 Μαρτίου 1822 υπό τη γενική αρχηγία του Θεοδώρου Κολοκοτρώνη, κατά την πρώτη πολιορκία των Πατρών. Είναι εύλογο να αναζητήσουμε την προετοιμασία της μάχης, την εξέλιξη της αλλά και την τελική της έκβαση.
Αρχικά, ο μεγάλος οπλαργηγός που έλαβε μέρος στη μάχη, ο Θ. Κολοκοτρώνης, κατά τη διάρκεια της πολιορκίας των Πατρών το 1822, είχε αρχικά στρατοπεδεύσει στην Αχαγιά. Παρ’ όλα αυτά λόγω των πολιτικών και κοινωνικών ανωμαλιών που επικρατούσαν στην ευρύτερη περιοχή αλλά και στην περιοχή του Σαραβαλίου, όπου κυρίως μας απασχολεί, ανάγκασαν τον ως άνω οπλαρχηγό να μετεγκατασταθεί στο Σαραβάλι. Η θέα της περιοχής προς τον κάμπο των Πατρών και η οχυρή θέση, ήταν δύο από τις βασικές αιτίες της μετεγκατάστασης. Εκτός από τον ίδιο μετέφερε παράλληλα και το στρατηγείο του και το στράτευμά του, το οποίο εκτιμάται ότι αριθμούσε περί των 6.500 ανδρών.
Σε αντίθεση με τον ελληνικό στρατό, ο Οθωμανικός στόλος που είχε συγκεντρωθεί στα τείχη του κάστρου της Πάτρας αριθμούσε περί των 12.000 στρατιωτών, δηλαδή ποσοστό διπλάσιο με το αντίστοιχο των Ελλήνων. Οι καταπατήσεις, οι λεηλασίες και οι πολιορκίες ήταν συχνό φαινόμενο. Μια από τις σημαντικότερες λεηλασίες που έλαβε χώρα στις 25 Φεβρουαρίου ήταν αυτή της πόλης της Πάτρας από 5.000 Τούρκους αλλά και η πολιορκία της Ιεράς Μονής Γηροκομείου (η οποία εκείνη την περίοδο έχει λιγότερα οικονομικά έσοδα από τις γύρω Μονές με την Ιερά Μόνη Χρυσοποδαριτίσσης Νεζερών Αχαΐας να βρίσκεται σε πλήρη οικονομική άνθηση).
Η επανάσταση ξέσπασε στις 9 Μαρτίου όταν Τούρκοι χτύπησαν με αιφνιδιασμό τα ελληνικά στρατηγεία προς τα ανατολικά και νοτιοανατολικά του φρουρίου της Πάτρας. Ο Κολοκοτρώνης βλέποντας τα γεγονότα από το Σαραβάλι, στέλνει δυνάμεις στα πεδία μάχης που καταλάβαινε ότι υπήρχε ανάγκη. Οι Τούρκοι κυριαρχούσαν λόγω αριθμητικής ανωτερότητας έκτος από κάποια μέτωπα όπου το ελληνικό στοιχείο κυριαρχούσε. Με πρωτοβουλία του Κολοκοτρώνη ο οποίος κατευθύνθηκε στην τοποθεσία ‘’Παλαιόπυργος’’ έγινε εφικτή η κυριαρχία στη μάχη απέναντι στους Τούρκους κάτι που φάνταζε αδύνατο. Οι Τούρκοι τελικά από επιτιθέμενοι και συσπειρωμένοι κατέληξαν σταδιακά και μαζικά να τρέπονται σε άτακτη φυγή προς το κάστρο.
Θρύλοι της εποχής που επικρατούν μέχρι και σήμερα στην ομώνυμη περιοχή θέλουν τον Κολοκοτρώνη να εμψυχώνει του Έλληνες που αγωνίζονταν για την ελευθερία του τόπου να φωνάζει ‘’ Ετσάκισαν οι Τούρκοι ετσάκισαν, πάρ’τε τους Έλληνες , πάρ’τε τους’’ από το κάστρο του Σαραβαλίου και τον ακούν οι Οθωμανοί στο κάστρο της Πάτρας και να τρομοκρατούνται.
Η συγκεκριμένη μάχη είναι μία από τις ενδοξότερες του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα για την ανάκτηση της ελευθερίας των Ελλήνων. Ήταν καταλυτικής σημασίας για την έκβαση της επανάστασης και της εμψύχωσης των αγωνιζομένων κατά του τουρκικού ζυγού που επί τέσσερις αιώνες ταλάνιζε του Έλληνες ορθοδόξους.
