γράφει η Μαρίλια Χατζηλάρη, μαθήτρια της Β΄ τάξης
«Ο Καραγκιόζης υπάρχει παντού στη ζωή μας και στην ψυχή μας. Είναι ο αήττητος Έλληνας»
Ο Ευγένιος Σπαθάρης, ο συνεχιστής μιας παράδοσης που είχε ξεκινήσει ο πατέρας του, ο καραγκιοζοπαίχτης Σωτήρης Σπαθάρης (1892-1974) ήταν κορυφαίος εκπρόσωπος του Θεάτρου Σκιών στην Ελλάδα. Ήταν ένας γνήσιος λαϊκός καλλιτέχνης, που κράτησε ζωντανή την παράδοση του Καραγκιόζη και προσπάθησε να τη μεταδώσει αναλλοίωτη στους νεότερους. Η καριέρα του ως καραγκιοζοπαίχτη ξεκίνησε από το Μαρούσι το 1942 και από τότε άρχισε να περιοδεύει, δίνοντας παραστάσεις σε θέατρα και κινηματογράφους. Τιμήθηκε με αναμνηστικές πλακέτες για τη σημαντική και πολύχρονη προσφορά του στο θέατρο σκιών. Το 2009 ένα απρόσμενο ατύχημα κατά τη διάρκεια εκδήλωσης έκοψε το νήμα της ζωής στα 85 του έτη. Έφυγε όρθιος, κρατώντας “τα παιδιά του” στο χέρι, όπως αποκαλούσε τις φιγούρες του. “Ο Καραγκιόζης θα μείνει για πάντα ζωντανός ακόμα κι όταν εγώ θα έχω φύγει” έλεγε ο ίδιος.
Τον Ιούνιο του 1995 ο Δήμος Αμαρουσίου εξασφάλισε μία μόνιμη στέγη για τον Καραγκιόζη και τους υπόλοιπους φίλους του. Με ιδιαίτερη χαρά συναντήσαμε και συνομιλήσαμε με την κόρη του Μένια Σπαθάρη, η οποία μέχρι και σήμερα διευθύνει το Σπαθάρειο Μουσείο Θεάτρου Σκιών. Κάθε χρόνο, δέχεται εκατοντάδες επισκέπτες που μπορούν να θαυμάσουν σκαλιστές φιγούρες, αξεσουάρ για την κατασκευή τους, φιγούρες από ξένα θέατρα Σκιών καθώς και λαϊκά μουσικά όργανα που συνόδευαν τις παραστάσεις.
Πώς αισθάνεστε που η Συλλογή του Σπαθάρειου Μουσείου πρόσφατα αναγνωρίστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού ως Νεότερο Μνημείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς;
Υπήρξε πρωτοβουλία του αδελφού μου και δική μου με σκοπό να εξασφαλίσουμε τη δωρεά του πατέρα μας και με την ψηφιοποίηση των εκθεμάτων που έγινε στα πλαίσια επιδοτούμενου έργου, «εκμεταλλεύτηκα» εντός εισαγωγικών το γεγονός , δημιούργησα τις ηλεκτρονικές καρτέλες των εκθεμάτων που διασφαλίζουν επίσης τη συντήρησή τους στο χρόνο και έτσι αναγνωρίστηκε η Συλλογή ως Νεότερο Μνημείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Το σημαντικότερο είναι ότι το Υπουργείο Πολιτισμού αμέσως ενδιαφέρθηκε και επικοινώνησε με το Δήμαρχο και τη Γενική Γραμματέα οι οποίοι επίσης αποδέχτηκαν με χαρά και σεβασμό τις ενέργειες.
Πώς ήταν ως γονέας ο Ευγένιος Σπαθάρης και ποιο χαρακτηριστικό του θαυμάζατε όντας παιδί του;
Θα απαντήσω απόλυτα πως ήταν απίστευτος οικογενειάρχης, τόσο ως σύζυγος όσο και σαν πατέρας και το χαρακτηριστικό του ήταν πως όσες δυσκολίες και να αντιμετώπισε για να μας μεγαλώσει, δεν μας έλειψε ποτέ τίποτα ενώ το χαμόγελο δεν έφευγε ποτέ από τα χείλη του. Όταν έπρεπε, βέβαια, ασφαλώς και υπήρξε με το δίκιο του αυστηρός.
Έκανε πρόβες στο σπίτι τα έργα που έγραφε; Εσείς συμμετείχατε με κάποιο τρόπο σε αυτά;
Το θέατρο σκιών βασίζεται στον αυτοσχεδιασμό, δεν υπάρχει ούτε σενάριο ούτε πρόβα, μόνο ο τίτλος και η περιληπτική υπόθεση του έργου. Ο πατέρας δεν έκανε ποτέ πρόβες όπως και άλλοι καλλιτέχνες του είδους. Πρόβες μόνο σε ειδικές παραστάσεις που είχαν κείμενο σε συνεργασία με μουσικούς και σεναριογράφους όπως η Ιφιγένεια στην Αυλίδα, Οι Βάτραχοι ή η Οδύσσεια. Εκεί πάντα συμμετείχα ως βοηθός του χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όποτε μπορούσα δεν τον ακολουθούσα ως βοηθός του και διερμηνέας στο εξωτερικό ή σε παραστάσεις στην επαρχία.
Υπάρχει κάτι στην ιστορία του Καραγκιόζη που δεν γνωρίζει ο κόσμος και θα θέλατε να το μοιραστείτε;
Απλά θα ήθελα να τονίσω κάτι που πολλοί δεν έχουν καταλάβει για τον Καραγκιόζη: πως ο Καραγκιόζης και το θέατρό του είναι ο καθρέφτης της ελληνικής κοινωνίας. Κάθε φιγούρα εκπροσωπεί έναν ανθρώπινο χαρακτήρα με τα προτερήματα και τα ελαττώματά του, ότι αντιπροσωπεύει ο κάθε χαρακτήρας μια περιοχή της Ελλάδας αλλά και τους ξένους που έχουν εγκατασταθεί στην πατρίδα μας και φυσικά την ελληνική παραδοσιακή μουσική που συνοδεύει τον κάθε ήρωα που εμφανίζεται στο μπερντέ (κρητική μουσική, ζακυνθινή καντάδα, καλαματιανό κλπ). Είναι ένα γνήσιο ελληνικό λαϊκό θέατρο ο Καραγκιόζης.
Ποια από τις κύριες φιγούρες, εκτός από τον Καραγκιόζη, ξεχώριζε και αγαπούσε ο Ευγένιος Σπαθάρης και γιατί;
Αν ήταν στη ζωή ο πατέρας μου θα επαναλάμβανε πως όλοι οι χαρακτήρες, οι φιγούρες, είναι παιδιά του. Καμία φιγ
ούρα δεν ξεχώριζε όπως και ο παππούς μου ο Σωτήρης. Τώρα …πώς εγώ λατρεύω τον Μέγα Αλέξανδρο και την παράσταση με το καταραμένο φίδι, δεν ξέρω. Ίσως επειδή το έργο το αγαπούν πολύ στο εξωτερικό και γιατί ο μπαμπάς, τους έκανε επίδειξη της τεχνικής του, πώς μπορούσε να χειρίζεται σχεδόν δέκα αντικείμενα μόνος του πίσω από τη σκηνή.
Ποια η γνώμη σας για τους νέους καραγκιοζοπαίκτες;
Βρίσκομαι σε πολύ ευχάριστη θέση να πω πως οι περισσότεροι νέοι καραγκιοζοπαίχτες είναι εξαιρετικά ταλέντα ζωγραφικής, κατασκευής φιγούρων και σκηνικών και αγαπούν πολύ την τέχνη και τεχνική του θεατρικού αυτού είδους. Όσοι έρχονται στο ετήσιο φεστιβάλ θεάτρου σκιών κάθε Σεπτέμβρη όπου συμμετέχουν εξαιρετικοί καλλιτέχνες το διαπιστώνουν επί 27 ολόκληρα χρόνια με την παρουσία τους στις έξι παραστάσεις. Και όχι μόνο: κάθε χρόνο, την ημέρα εορτασμού της Διεθνούς Ημέρας των Μουσείων, προβάλλονται νέα παιδιά που συνεχίζουν και αγαπούν τον Καραγκιόζη μας, Γυμνασιόπαιδα και Λυκειόπαιδα που εισπράττουν θερμά χειροκροτήματα από τους θεατές τους. Ωστόσο, θα πω και κάτι που με κάνει να λυπάμαι και που προσπάθησα να το περάσω σαν μήνυμα στο περσινό φεστιβάλ και φοβάμαι πως δεν έπιασε τόπο: ο ανταγωνισμός και ώρες ώρες έχθρα ανάμεσα σε μερικούς που σίγουρα είναι χαρακτηριστικό και σε άλλα επαγγέλματα. Δεν έχουν καταλάβει πως στόχος μας είναι να είμαστε ενωμένοι και να διατηρούμε με κάθε τρόπο την ελληνική αυτή παραδοσιακή κληρονομιά που όπως όλοι παραδέχονται… χάρη στον Ευγένιο τρώνε όλοι ψωμάκι.
Αν ζούσε σήμερα ο Ευγένιος Σπαθάρης ποιο θέμα της επικαιρότητας πιστεύετε ότι θα επέλεγε να θίξει μέσα από κάποιο νέο έργο του;
Η επικαιρότητα σήμερα στις μέρες μας έχει πολλά θέματα. Δεν θα έθιγε ποτέ πολιτικούς όπως πάντα αλλά θα προσπαθούσε να μεταδώσει σημαντικά μηνύματα αγάπης, αλληλεγγύης και γενικότερα ομόνοιας.
Ο Ευγένιος Σπαθάρης υπήρξε σκηνοθέτης, σκηνογράφος, ηθοποιός, τραγουδιστής, δάσκαλος θεάτρου σκιών και φυσικά καραγκιοζοπαίκτης. Ποιά από όλες αυτές τις ιδιότητες θεωρούσε πιο σημαντική και γιατί;
Όποια ιδιότητα κι αν εξασκούσε καθότι πολύπλευρο ταλέντο, το έκανε για να εξυψώσει την τέχνη του Καραγκιόζη. Να δείξει πως ο Καραγκιόζης υπάρχει παντού στη ζωή μας και στην ψυχή μας. Είναι ο αήττητος Έλληνας. Κι ας μην έχουν καταλάβει δυστυχώς πως η λέξη Καραγκιόζης που χρησιμοποιούν σαν μαστίχα ακόμα και στην τηλεόραση αντί για την έκφραση ας πούμε «Άντε ρε Καραγκιόζη αντί άντε ρε μ..καλά..» δεν είναι προσβολή, είναι τιμή.
Ο Ευγένιος Σπαθάρης
ΠΗΓΗ: https://karagiozismuseum.gr/
Σκίτσο της Μελίτας Ευαγγελάτου, μαθήτριας της Γ΄ τάξης
