Ο Frederic Chopin ήταν ρομαντικός συνθέτης με καταγωγή από την Πολωνία και τη Γαλλία. Γεννήθηκε στη Βαρσοβία το 1810, όπου και έζησε τα πρώτα χρόνια της ζωής του. Ο πατέρας του ήταν Γάλλος και δούλευε ως δάσκαλος σε αριστοκρατικές οικογένειες της Βαρσοβίας, ενώ η μητέρα του ήταν πιανίστρια και τον έφερε σε επαφή με το όργανο από μικρή ηλικία. Το ταλέντο του συνθέτη στη μουσική αναδείχθηκε νωρίς, αφού ήδη από τα 6 του χρόνια έπαιζε και συνέθετε. Μάλιστα, όταν έγινε 8 εκτελούσε τα κομμάτια του σε κομψά σαλόνια της πόλης. Το 1826, που πια έχει συνθέσει πολλά κομμάτια και σε διαφορετικά στυλ, σπουδάζει στο Ωδείο Μουσικής της Βαρσοβίας και από τότε αρχίζει τις περιοδείες του εκτός Πολωνίας. Εγκαθίσταται για ένα διάστημα στη Βιέννη, όπου κάνει μεγάλες συναυλίες και αργότερα στο Παρίσι. Τότε αρχίζει σταδιακά η φήμη του να εξαπλώνεται. Μάλιστα, οι άνθρωποι τον αποκαλούν “2ο Mozart”. Εκεί γνωρίζει την ερωμένη του Γεωργία Σάνδη, φημισμένη συγγραφέα της εποχής. Πέθανε το 1849 μετά από αρκετά χρόνια μάχης με την φυματίωση.
Η αρκετά άστατη, και με πολλές μελαγχολικές καταστάσεις, ζωή του Chopin είχε ως αποτέλεσμα να οδηγήσει σε ένα πλούσιο έργο. Πολωνέζες, Μαζούρκες, Βαλς, Νυχτερινά, Μπαλάντες… και πολλά ακόμη έργα, με το πιάνο να πρωταγωνιστεί. Τα έργα του χαρακτηρίζονται από υψηλό επίπεδο δεξιοτεχνίας, όμως αυτό που ενδιαφέρει τον Σοπέν είναι ο μελωδικός χαρακτήρας και η δομή των μουσικών φράσεων. Θέλει να εξωτερικεύσει κυρίως αισθήματα πόνου, έντονης μελαγχολίας και θρήνου. Ακόμα και οι σπουδές του, έργα που συνήθως χρησιμοποιούνται σαν «ασκήσεις» για τους επίδοξους μουσικούς, αποτελούν αξιόλογα μουσικά έργα που εκφράζουν και αυτά τον πόνο του, γεγονός που δεν συνέβαινε μέχρι τότε σε σπουδές άλλων συνθετών. Αν και φίλος των ελεύθερων φορμών σύνθεσης, έγραψε κάποιες σονάτες οι οποίες έως τότε ήταν έργα με αυστηρή δομή. Ωστόσο ο Chopin δεν ακολούθησε την δομή αυτή, κάνοντας πολλούς να πιστεύουν πως δεν την γνωρίζει καλά. Η αρμονία που χρησιμοποιούσε ήταν περίτεχνη, πρωτοποριακή και με πολλή φαντασία, με ξένους φθόγγους που προσδίδουν ένα όμορφο άκουσμα παρότι σχηματίζουν διάφωνα διαστήματα. Τα χαρακτηριστικά του συνθετικού και πιανιστικού του έργου συνέδραμαν καθοριστικά στην διαμόρφωση και εξέλιξη του ρομαντισμού και ο ίδιος πια ανήκει στους βασικότερους εκφραστές αυτού του μουσικού ρεύματος.
Όπως προαναφέρθηκε, τα έργα του Chopin κυριεύονται από το αίσθημα του πόνου. Είναι μια καταιγίδα από νότες. Κάθε κομμάτι σε ταξιδεύει σε άλλο κόσμο, άλλο πλανήτη. Κάθε νότα μοιάζει σαν να πέφτει βροχή αστεριών ή βροχή από διαμάντια όπως γίνεται σε κάποιους πλανήτες. Τα διαμάντια όμως αυτά, όσο όμορφα και μαγικά να φαίνονται, αν σταθείς από κάτω τους θα σε χτυπήσουν και μάλιστα μοιραία. Αυτό το συναίσθημα εκφράζει ο συνθέτης με τις διάφωνες και ελάσσονες συγχορδίες του και τις μελαγχολικές μελωδικές γραμμές του, σαν μαχαίρωμα στην καρδιά. Μάλιστα, σε ορισμένα κομμάτια του αναγράφεται από τον ίδιο να παιχτούν μόνο από όσους έχουν βιώσει τον θρήνο. Κι έπειτα, η στενάχωρη μελωδία που έχει γράψει ο συνθέτης φωτίζεται ανά διαστήματα και από λίγες μείζονες συγχορδίες, για να κάνει την μελαγχολία πιο γλυκιά, σαν λίγο φως στο σκοτάδι για να μην χάνεται εντελώς το αίσθημα της ελπίδας, όσο μεγάλη κι αν είναι η απαισιοδοξία. Τα αισθήματα αυτά ενισχύονται από τις πολλές φωνές, η καθεμία ανεξάρτητη με τον δικό της ρόλο, τεχνική όπου το κάθε δάχτυλο είναι ανεξάρτητο και παίζει γραμμές με διαφορετικό ύφος και πολλές χρωματικές κλίμακες στην μέση των κομματιών σαν την κατάπτωση της ψυχολογικής του/μας κατάστασης.
Τίποτα όμως στον Chopin δεν είναι άγριο. Ακόμα και στα πιο δυνατά μέρη του κομματιού, που κυριαρχεί η βαριά θλίψη και ο θυμός, απαγορεύεται αυστηρά το άγριο παίξιμο. Ο ίδιος δίνει την οδηγία να μην «κοπανάμε» (όπως χαρακτηριστικά έλεγε) ποτέ τα πλήκτρα του πιάνου, όσο φόρτε και να παίζουμε, αλλά να τα χαϊδεύουμε. Έτσι, όσο και να κυριαρχεί ο πόνος, αυτό που μας μένει από τον Σοπέν είναι η γλυκύτητα του ρομαντισμού.
Το τέμπο «κυλά σαν ρυάκι ή αέρας» λένε πολλοί. Είναι ασταθές, συνήθως γρήγορο και αλλάζει μαζί με τα διαφορετικά θέματα που παρουσιάζονται στη διάρκεια του κομματιού. Ακόμα και στο ίδιο θέμα το τέμπο είναι ελεύθερο κα τα ρυθμικά σχήματα δεν τηρούνται τόσο αυστηρά προκειμένου να ερμηνευτεί εύηχα και εκφραστικά η μουσική φράση, γιατί ο Σοπέν επικεντρώνεται κυρίως σε αυτό. Τα ρυθμικά σχήματα, απομονωμένα, είναι κι αυτά περίτεχνα, όπως π.χ. τρίηχα ογδόων στο ένα χέρι και δέκατα έκτα στο άλλο, δημιουργώντας ένα μπέρδεμα φωνών και κατά συνέπεια σύγχυση. Όλα αυτά τα στοιχεία συντελούν ένα όμορφο χάος.
Οι συνθέσεις του Chopin αποτελούν όχι απλώς μια πρόκληση για τους πιανίστες που τις εκτελούν λόγω της απαιτητικότητάς τους, αλλά είναι ίσως η αναζήτηση της κατανόησης του πόνου τους από κάποιον που τον βίωσε πριν από εκείνους και η δυνατότητα να τον εκφράσουν και οι ίδιοι. Γραμμένες στις παρτιτούρες του Σοπέν είναι σκέψεις, καταστάσεις, αισθήματα που ταλαιπωρούν κάθε άνθρωπο και έχει την ανάγκη να τα εξωτερικεύσει. Η μουσική γενικότερα μας δίνει αυτή την ευκαιρία, όμως το επίπονο συναίσθημα της μουσικής του Σοπέν είναι πολύ έντονο, και πολλοί αυτό το άκουσμα το έχουν ανάγκη.
Η καρδιά του, που τόσα είχε αντέξει, έχει κρατηθεί ζωντανή όχι μόνο μεταφορικά μέσω της μουσικής του, αλλά και κυριολεκτικά, αφού κατόπιν δικής του επιθυμίας αφαιρέθηκε από το σώμα του όταν πέθανε και παραδόθηκε στην αδερφή του. Σήμερα βρίσκεται σε ναό της Βαρσοβίας.
Επιμέλεια άρθρου: Εξάρχου Λυδία
(αναδημοσίευση από την έντυπη έκδοση της ομώνυμης εφημερίδας του σχολείου μας με υπεύθυνο εκπαιδευτικό τον κ, Πέτρο Τσολάκη)
