Στις ανασκαφές που έχουν γίνει σε τούμπες της περιοχής (όπως στη Νέα Ραιδεστό και την Αγία Τετράδα στη Γαλάτιστα), οι αρχαιολόγοι έχουν εντοπίσει οστά άγριων ζώων.

Στις θέσεις της Εποχής του Χαλκού και του Σιδήρου στην Κεντρική Μακεδονία, η αλεπού (Vulpes vulpes) εμφανίζεται συστηματικά ως το πιο κοινό σαρκοφάγο μικρού/μεσαίου μεγέθους.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η αλεπού δεν κυνηγιόταν κυρίως για το κρέας της, αλλά για τη γούνα της και για την προστασία των οικόσιτων πτηνών.

Το διεπιστημονικό πρόγραμμα Anthemous Valley Archaeological Project (συνεργασία ΑΠΘ και Πανεπιστημίου Poznan) έχει δώσει σημαντικά στοιχεία για το πώς ήταν η κοιλάδα πριν από 3.000-4.000 χρόνια:

Η ανάλυση γύρης και ιζημάτων έδειξε ότι η κοιλάδα είχε πλούσια παρόχθια δάση και ελώδεις εκτάσεις κοντά στις εκβολές του ποταμού.

Αυτό το περιβάλλον είναι το ιδανικό «σπίτι» για την αλεπού. Η παρουσία της ήταν εγγυημένη λόγω της αφθονίας των μικροθηλαστικών (ποντίκια, λαγοί) που ευδοκιμούσαν στις παρυφές αυτών των δασών και στις πρώτες ανθρώπινες καλλιέργειες.

Ο Αριστοτέλης, που καταγόταν από τη γειτονική Χαλκιδική (Στάγειρα) και γνώριζε καλά τη μακεδονική ύπαιθρο, αναφέρεται εκτενώς στην αλεπού στο έργο του «Περί τα ζώα ιστορίαι»:

Περιγράφει τη διατροφή της και τη συμπεριφορά της, επιβεβαιώνοντας ότι ήταν ένα από τα πιο διαδεδομένα ζώα της περιοχής.

Αναφέρει τη συνεργασία ή τον ανταγωνισμό της με άλλα είδη, δίνοντας μια επιστημονική βάση στην παρουσία της που ξεπερνά τους μύθους.

Αν και πρόκειται για σύγχρονη ονομασία, το Μονοπάτι της αλεπούς στην περιοχή του Τριαδίου ακολουθεί αρχαία περάσματα. Η επιβίωση του ονόματος και η συνεχιζόμενη παρουσία του ζώου εκεί (όπως μαρτυρούν και σύγχρονες καταγραφές σε κάμερες παρακολούθησης της άγριας ζωής) αποδεικνύουν τη βιολογική συνέχεια του είδους στην κοιλάδα για χιλιάδες χρόνια.

Η κόκκινη αλεπού κοντά στο χωριό Περιστερά

πηγή φωτογραφίας https://www.inaturalist.org/observations/190916096

άλλες πηγές https://www.researchgate.net/publication/358595585_Landscapes_of_prehistoric_settlement_in_the_Anthemous_Valley_Central_Macedonia_Greece_in_the_light_of_archaeological_and_palaeoecological_data

https://www.researchgate.net/publication/335527883_Uncovering_tell_formation_processes_in_the_Anthemous_Valley_Northern_Greece_Geoarchaeological_studies_of_Nea_Raedestos_Toumba

https://anemi.lib.uoc.gr/

http://www.aemth.gr/

https://www.callisto.gr/

Η κοιλάδα του Ανθεμούντα 2015- 2016

Η κοιλάδα του Ανθεμούντα 1945 -1960

Ο Ανθεμούντας δεν είναι απλώς ένα ποτάμι, είναι ο ιστορικός και γεωγραφικός «σπόνδυλος» μιας ολόκληρης περιοχής που συνδέει τον ορεινό όγκο του Χολομώντα με τον Θερμαϊκό Κόλπο. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, το ποτάμι αυτό καθόρισε την οικονομία, τη στρατηγική σημασία και τη ζωή των κατοίκων της κοιλάδας που φέρει το όνομά του.

Το όνομα Ανθεμούς προέρχεται από τη λέξη «άνθος», γεγονός που μαρτυρά από την προϊστορία ακόμα την ευφορία της γης που διέσχιζε. Το ποτάμι πηγάζει από τα όρη της Βόρειας Χαλκιδικής (Χολομώντας) και, ακολουθώντας μια διαδρομή περίπου 40 χιλιομέτρων, περνά από τη Γαλάτιστα, τα Βασιλικά και τη Θέρμη, για να εκβάλει στο ύψος του αεροδρομίου «Μακεδονία».

Στους αρχαίους χρόνους, η περιοχή του Ανθεμούντα ήταν ιδιαίτερα εύφορη και πλούσια σε βοσκοτόπια, γεγονός που την καθιστούσε μήλον της έριδος μεταξύ των δυνάμεων της εποχής.

• Το δώρο στον Ιππία: Το 505 π.Χ., ο βασιλιάς της Μακεδονίας Αμύντας Α” πρόσφερε την περιοχή του Ανθεμούντα στον εξόριστο τύραννο των Αθηνών, Ιππία.
• Μακεδονικό Βασίλειο: Αργότερα, η κοιλάδα ενσωματώθηκε πλήρως στο Μακεδονικό Βασίλειο. Ο Φίλιππος Β” αξιοποίησε την περιοχή για την εκτροφή του φημισμένου μακεδονικού ιππικού, καθώς οι πεδιάδες γύρω από το ποτάμι ήταν ιδανικές για τα άλογα των Εταίρων.
• Πόλεις και Οικισμοί: Στις όχθες του ή κοντά σε αυτόν αναπτύχθηκαν σημαντικές αρχαίες πόλεις, όπως η αρχαία Ανθεμούς, η θέση της οποίας τοποθετείται κοντά στη σημερινή Γαλάτιστα ή τα Βασιλικά.

Κατά τη βυζαντινή περίοδο, ο Ανθεμούντας συνέχισε να αποτελεί πηγή ζωής. Το νερό του χρησιμοποιήθηκε για τη λειτουργία πολυάριθμων νερόμυλων, ίχνη των οποίων σώζονται μέχρι σήμερα στην περιοχή της Γαλάτιστας και των Βασιλικών. Η κοιλάδα αποτελούσε τον κύριο τροφοδότη της Θεσσαλονίκης σε σιτηρά, οπωροκηπευτικά και κρέας.

Με το πέρασμα των αιώνων, η φυσιολογία του ποταμού άλλαξε. Από ορμητικό ποτάμι, μετατράπηκε σταδιακά σε έναν χείμαρρο με εποχιακή κυρίως ροή.

Στη σύγχρονη εποχή, ο Ανθεμούντας υπήρξε η ραχοκοκαλιά της αγροτικής παραγωγής των Βασιλικών και της Θέρμης. Η εντατική άρδευση, ωστόσο, οδήγησε στην εξάντληση του υδροφόρου ορίζοντα και στον περιορισμό της επιφανειακής ροής του νερού.

Σήμερα, ο Ανθεμούντας αντιμετωπίζει σημαντικά ζητήματα:

• Πλημμυρικά Φαινόμενα: Λόγω της άναρχης δόμησης και των μπαζωμάτων σε παραπόταμους, το ποτάμι συχνά «θυμάται» την παλιά του κοίτη, προκαλώντας πλημμύρες σε έντονες βροχοπτώσεις.
• Ρύπανση: Η γειτνίαση με βιομηχανικές ζώνες και η αστική ανάπτυξη της ανατολικής Θεσσαλονίκης έχουν επιβαρύνει το οικοσύστημα.

Παρά τις προκλήσεις, ο Ανθεμούντας παραμένει ένας ζωτικός πράσινος διάδρομος. Για τους κατοίκους περιοχών όπως ο Τρίλοφος, το Πλαγιάρι, τα Βασιλικά και η Θέρμη, το ποτάμι αποτελεί ένα τοπόσημο που συνδέει το ορεινό τοπίο με τη θάλασσα.

Από την εποχή που ο Φίλιππος Β’ έβλεπε στις όχθες του το μέλλον της μακεδονικής ισχύος, μέχρι σήμερα που αποτελεί ένα κρίσιμο στοιχείο της περιβαλλοντικής ισορροπίας της Θεσσαλονίκης, ο Ανθεμούντας παραμένει αέναος. Είναι μια υπενθύμιση ότι η ιστορία ενός τόπου κυλάει πάντα παράλληλα με το νερό του.

φωτογραφίες : https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/macedonia/cities/page_012.html

https://maps.gov.gr/

Πηγές:http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D5%3Achapter%3D94

https://www.google.com/search?q=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text%3Fdoc%3DPerseus%253Atext%253A1999.01.0200%253Abook%253D2%253Achapter%253D99

https://www.google.com/search?q=http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp%3Fobj_id%3D5373

https://www.google.com/search?q=https://www.academia.edu/search%3Fq%3DAnthemous

https://www.google.com/search?q=https://search.lib.auth.gr/Search/Results%3Flookfor%3D%25CE%2591%25CE%25BD%25CE%25B8%25CE%25B5%25CE%25BC%25CE%25BF%25CF%258D%25CE%25BD%25CF%2584%25CE%25B1%25CF%2582%26type%3DAllFields

https://www.google.com/search?q=http://www.igme.gr/

https://www.thermi.gov.gr/

https://natura2000.eea.europa.eu/

Είδος: Κόκκινη Αλεπού (Vulpes vulpes).

Καθεστώς Προστασίας: Στην Ελλάδα δεν θεωρείται απειλούμενο είδος (Κατηγορία «LC – Μειωμένου Ενδιαφέροντος» στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας).

Πυκνότητα στον Ανθεμούντα: Η περιοχή χαρακτηρίζεται από υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα. Αυτό οφείλεται στο «μωσαϊκό» τοπίου (εναλλαγή καλλιεργειών, θάμνων και οικισμών), το οποίο προσφέρει άφθονη τροφή και κάλυψη.

2. Οικολογικά Δεδομένα της Κοιλάδας

Η Κοιλάδα του Ανθεμούντα λειτουργεί ως βιολογικός διάδρομος. Οι αλεπούδες χρησιμοποιούν την κοίτη του ποταμού και τους παραποτάμους του για να μετακινούνται από τον Χορτιάτη προς τον Χολομώντα και αντίστροφα.

Διατροφική Μελέτη: Επίσημες αναλύσεις σε παρόμοια οικοσυστήματα δείχνουν ότι το 60-70% της διατροφής τους στην κοιλάδα αποτελείται από μικρά τρωκτικά, συμβάλλοντας καθοριστικά στον έλεγχο των πληθυσμών που καταστρέφουν τα σιτηρά.

Ανταγωνισμός ειδών: Στον Ανθεμούντα καταγράφεται τα τελευταία χρόνια αύξηση του Χρυσού Τσακαλιού. Επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι όπου αυξάνεται το τσακάλι, οι αλεπούδες τείνουν να μετακινούνται πιο κοντά στις παρυφές των οικισμών (Τρίλοφος, Βασιλικά, Νέα Ραιδεστός) για να αποφύγουν τον ανταγωνισμό.

3. Υγειονομικά Στοιχεία (Πρόγραμμα Εμβολιασμού)

Η αλεπού είναι το κύριο είδος-στόχος του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμού κατά της Λύσσας.

Επίσημη Δράση: Κάθε χρόνο (συνήθως άνοιξη και φινόπωρο), η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας σε συνεργασία με την Κτηνιατρική Υπηρεσία πραγματοποιεί ρίψεις εμβολίων-δολωμάτων από αέρος στην ευρύτερη περιοχή του Ανθεμούντα.

Σκοπός: Η διατήρηση της περιοχής «ελεύθερης λύσσας», καθώς η τελευταία εμφάνιση κρούσματος στην Κεντρική Μακεδονία ήταν πριν από αρκετά χρόνια, χάρη σε αυτούς τους εμβολιασμούς.

4. Καταγραφή Απειλών στην Περιοχή

Σύμφωνα με στοιχεία από το ΕΚΠΑΖ (Ελληνικό Κέντρο Περίθαλψης Άγριων Ζώων) και την Action για την Άγρια Ζωή (που εδρεύει κοντά, στο Καλοχώρι):

Τροχαία ατυχήματα: Η Εθνική Οδός Θεσσαλονίκης – Πολυγύρου και η οδός προς Τρίλοφο καταγράφονται ως «θερμά σημεία» θνησιμότητας αλεπούδων.

Δηλητηριάσεις: Αν και η χρήση παράνομων δολωμάτων (φόλες) έχει μειωθεί, οι δευτερογενείς δηλητηριάσεις από νόμιμα τρωκτικοκτόνα στις αγροτικές αποθήκες παραμένουν σοβαρή απειλή για τον τοπικό πληθυσμό.

Πηγές: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων (ΥΠAΑΤ), Δασαρχείο Θεσσαλονίκης, Κτηνιατρική Υπηρεσία Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονία, Το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας,Επιστημονικές δημοσιεύσεις για το Χρυσό Τσακάλι, Action για την Άγρια Ζωή (Θεσσαλονίκη), ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ)