Η μουσική στην Κρήτη είχε ξεχωριστή θέση από την αρχαιότητα. Αναπαραστάσεις σε γλυπτά, σε κεραμικά και στην ζωγραφική, απεικονίζουν μουσικούς και χορευτές, που μας παραπέμπουν στην σημερινή εποχή, όπου ο λυράρης παίζει και γύρω του χορεύουν οι χορευτές. Από αναπαραστάσεις σε τοιχογραφίες και γραφές, φαίνεται πώς στην Κρήτη παιζόταν η αρχαία λύρα. Αλλού απεικονίζονται βούκινα, σάλπιγγες, δίαυλοι και αυλοί.
Σε ολόκληρη την Κρήτη συναντάται το ποιητικό είδος τραγουδιού, οι μαντινάδες. Είναι τραγούδια δίστιχα, που αποτελούνται από δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους. Η μαντινάδα επί αιώνες συνοδεύει τους Κρητικούς σε όλες τις στιγμές τους και τις εκδηλώσεις τους, είτε ως παράπονο, είτε ως ερωτικές, είτε ως φιλοσοφία.
Τα ριζίτικα τραγούδια συναντώνται στα χωριά που βρίσκονται στους πρόποδες των βουνών. Την ονομασία τους την πήραν από τις ρίζες των βουνών, από τον Ψηλορείτη, τα Λευκά Όρη και τη Δίκτη. Τα τραγούδια αυτά καλύπτουν πολλούς τομείς της έκφρασης του λαού, όπως τα τραγούδια της τάβλας(του τραπεζιού) και της στράτας. Τραγουδιούνται σε γάμους, βαπτίσεις, σε γλέντια και σε γιορτές. Η μουσική τους είναι σοβαρή και έχει στοιχεία πόνου.
Τα ιστορικά-αφηγηματικά πολύστιχα τραγούδια είναι ρίμες, που αναφέρονται σε πρόσωπα ή γεγονότα της κρητικής ιστορίας. Είναι γραμμένα με ομοιοκατάληκτο δεκαπεντασύλλαβο στίχο. Το « Τραγούδι του Δασκαλογιάννη» είναι ένα αντιπροσωπευτικό τραγούδι ρίμας.
Μουσικά όργανα της Κρητικής Μουσικής είναι η Κρητική λύρα, το Λαούτο, το Μαντολίνο, η Ασκομαντούρα, η Κιθάρα, το Βιολί.
Σημαντικοί παλιότεροι και νεότεροι καλλιτέχνες της Κρητικής μουσικής είναι ο Ξυλούρης, ο Σκορδαλός, ο Σκουλάς, ο Μουντάκης, ο Αβυσσινός, ο Ψαραντώνης, ο Βρέντζος, ο Αεράκης, ο Κουνάλης, ο Δραμουντάνης, ο Στρατάκης, ο Σαριδάκης, ο Ανωγειανάκης, ο Μαρτσάκης, ο Χαρούλης και πολλοί άλλοι.
«Τη λευτεριά ρωτήσανε ποιάς μάνας είναι γέννα και είπε πως την γέννησε το Κρητικό το αίμα.»
ΧΑΤΖΙΔΑΚΗ ΜΑΡΙΑ Α4
