Έθιμα Χριστουγέννων
Τα Χριστούγεννα στην Ελλάδα είναι μια πολύ σημαντική αργία για τους κατοίκους της Ελλάδας, όπως και των περισσότερων χριστιανικών χωρών. Στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ο πρώτος εορτασμός των Χριστουγέννων έγινε το 336 μ.Χ., και ο εορτασμός των Χριστουγέννων στην Ελλάδα άρχισε να αναπτύσσεται σταδιακά από τότε, με τον σημερινό εορτασμό να αποτελεί συνδυασμό τόσο αυτοφυών παραδόσεων όσο και μεταγενέστερων πολιτιστικών επιρροών από άλλες χώρες.Είναι ένας από τους σημαντικότερους εορτασμούς για τους Έλληνες, και μια περίοδος ξεκούρασης.Την παραμονή των Χριστουγέννων τα παιδιά, συνήθως μέχρι ηλικίας 12-13 ετών, λένε τα κάλαντα στους κατοίκους και λαμβάνουν κάποιο γλύκισμα ή κάποιο μικρό χρηματικό αντίτιμο σαν δώρο από τους ιδιοκτήτες των σπιτιών. Η παράδοση αυτή φαίνεται να ανάγεται στην αρχαία ελληνική εποχή, ενώ το περιεχόμενο των καλάντων διαφέρει αρκετά ανάλογα με τη περιοχή.Όπως και σε άλλες χώρες, από τις 15 Νοεμβρίου ως τη μέρα των Χριστουγέννων υπάρχει περίοδος νηστείας, όπου επιτρέπονται τα ψάρια. Η περίοδος των Χριστουγέννων είναι επίσης μια περίοδος όπου οι άνθρωποι κάνουν αρκετές αγορές και δώρα, κυρίως στα μικρότερα μέλη της οικογένειας.
Έθιμα
- Το χριστουγεννιάτικο καράβι ήταν μια πρακτική που εισήχθη στην εποχή του Όθωνα και εφαρμόστηκε για πολλά χρόνια δεδομένου του ναυτικού χαρακτήρα των Ελλήνων. Η πρακτική αυτή αργότερα εγκαταλείφθηκε υπέρ του χριστουγεννιάτικου δένδρου.
- Σε όλη την Ελλάδα τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά εξέχουσα θέση στο Ελληνικό χριστουγεννιάτικο τραπέζι κατέχει το χοιρινό και όχι ή γαλοπούλα όπως έχει επικρατήσει πλέων καθώς είναι το κύριο φαγητό αυτές τις μέρες. Η σφαγή και η κατανάλωση του χοιρινού τα Χριστούγεννα είναι έθιμο το οποίο έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα, μιας και οι γεωργοί θυσίαζαν τα χοιρινά στον Κρόνο και στη θεά Δήμητρα για την προαγωγή της ευφορίας και της ευκαρπίας της γης και τον εξαγνισμό του ίδιου του σπιτικού από το κακό και τα δαιμόνια όλου του χρόνου.
- Το έθιμο του χριστόξυλου τηρείται στην βόρεια Ελλάδα, την παραμονή των Χριστουγέννων, όπου ο νοικοκύρης επιλέγει το πιο όμορφο και γερό ξύλο από πεύκο ή ελιά και το πάει σπίτι του. Η νοικοκυρά καθαρίζει πλήρως το σπίτι και κλείνει την καμινάδα για να μην περάσουν οι καλικάντζαροι. Ο νοικοκύρης ανάβει τη φωτιά το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, και η οικογένεια προσπαθεί να το κρατήσει αναμμένο μέχρι την ημέρα των Φώτων, συμβολίζοντας το γεγονός ότι ο Χριστός ζεσταίνεται όσο είναι στη φάτνη του.
- τη Μακεδονία υπάρχει το έθιμο «Κολίντα-Μπάμπω»(σφάζουν γιαγιά) που συνηθίζεται στους νομούς Πέλλας και Ημαθίας. Οι κάτοικοι ανάβουν φωτιές και φωνάζουν την φράση Κολίντα Μπάμπω για να ενημερώσουν τους ανθρώπους για τη σφαγή του Ηρώδη για να προστατεύσουν τους ανθρώπους. (23η Δεκεμβρίου)
- Στην Στερεά Ελλάδα υπάρχει ένα έθιμο που λαμβάνει χώρα τα ξημερώματα των Χριστουγέννων, στην λεγόμενη «ανοιχτή ώρα». Η νοικοκυρά βάζει στο τζάκι ένα μεγάλο ξύλο και το παιδί, όχι οι παντρεμένοι, εύχονται κάτι, το οποίο μπορεί να γίνει. Τηρείται ιδιαίτερα στην δυτική Φθιώτιδα και στην ορεινή Δωρίδα, αλλά και στην υπόλοιπη Στερεά Ελλάδα.
- Στην Θράκη, την παραμονή των Χριστουγέννων, ξεχύνονταν τα παιδιά με τους μπαμπάδες τους κρατώντας μακριά ξύλα, τις τζουμάκες (ή ζουπανίκες), τα οποία συμβολίζουν τους ποιμένες της Βίβλου. Με αυτά χτυπούσαν τις πόρτες. Επίσης η λαϊκή παράδοση των Ποντίων και της Ανατολικής Θράκης έχει επηρεάσει σημαντικά τα χριστουγεννιάτικα έθιμα στην Θράκη.
Έθιμα Φώτων
- Στη Γαλάτιστα Χαλκιδικής, αναβιώνει το έθιμο με την καμήλα και την απαγωγή, το οποίο έχει τις ρίζες του στον 19ο αι. Το έθιμο θέλει έναν ερωτευμένο, ο οποίος θέλοντας να «απαγάγει» την αγαπημένη του, αποσπώντας την προσοχή του Τούρκου επιτρόπου, στήνει ένα κόλπο. Κατά την εξέλιξη ενός γλεντιού, και αφού έχει ετοιμάσει το ομοίωμα μίας καμήλας, εκμεταλλεύεται την αναστάτωση και με τη βοήθεια φίλων του κρύβει μέσα στο ομοίωμα της καμήλας την αγαπημένη του και την φυγαδεύει. Στις μέρες μας, το έθιμο αναβιώνει με το ομοίωμα της καμήλας να γυρνά στο χωριό και με έξι άνδρες να κρύβονται από κάτω, χορεύοντας και τραγουδώντας.
- Οι πιστοί συγκεντρώνονται πλάι στη θάλασσα και ο ιερέας ρίχνει το σταυρό στο νερό, όπως συμβαίνει σε πολλές περιοχές της χώρας. Όμως, στη Λευκάδα, μαζί με το σταυρό, ρίχνουν στη θάλασσα και ένα μάτσο πορτοκάλια δεμένα μεταξύ τους με σκοινί. Στη συνέχεια, τα ευλογημένα αυτά πορτοκάλια κρεμιούνται πλάι στα εικονίσματα των εκκλησιών.
- Ανήμερα των Φώτων στην Καστοριά αναβιώνουν τα «Ραγκουτσάρια». Οι κάτοικοι φορούν τρομακτικές μάσκες για να ξορκίσουν το κακό από την περιοχή και ζητούν αμοιβή από τους περαστικούς για το καλό που κάνουν στην πόλη.
Ιωάννα Τσουμπού Γ΄4
Πηγές:
https://www.ekklisiaonline.gr/nea/agia-theofania-kala-fota-me-ethima-tis-elladas/
