Της Χρυσοβαλάντως Παρασκευοπούλου…
Τα κάλαντα είναι ένα πασίγνωστο έθιμο παραδοσιακών ύμνων- τραγουδιών που απαγγέλλονται συνήθως από παιδιά δημοτικού αλλά και γυμνασίου κατά την διάρκεια των γιορτινών ημερών. Τραγουδούνται τρεις φορές τον χρόνο και πάντα τις παραμονές πριν τις μεγάλες γιορτές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων. Τα άτομα πηγαίνουν σε δυάδες η και παραπάνω μελών σε σπίτια ξένων ανθρώπων κρατώντας ένα σιδερένιο τρίγωνο στο χέρι η πιο ιδιαίτερα μουσικά όργανα όπως τύμπανο, φλογέρα, φυσαρμόνικα και άλλα. Οι ερμηνευτές και ερμηνεύτριες χτυπάνε την πόρτα ρωτώντας « Να τα πούμε ;» έπειτα περιμένουν την έγκριση «Να τα πείτε » και τέλος αρχίζουν να απαγγέλουν. Κύριος σκοπός τους αφού ευχηθούν τα αποδιδόμενα «Χρόνια πολλά» είναι η επιβράβευση τους είτε σε μορφή χρημάτων (την σημερινή εποχή) , είτε σε κάποιο είδος κεράσματος (παλιότερα χρόνια).
Συνήθως οι νοικοκυρές του σπιτιού έδιναν στα παιδιά φρούτα, ξηρούς καρπούς , σταφίδες, αυγά, βούτυρο, καβουρμά και πληγούρι. Όσοι επιθυμούσαν όμωςκαι είχαν την οικονομική δυνατότητα, έδιναν και μερικές δεκάρες ή δραχμές.
Ποικιλία καλάντων και ο λόγος πίσω από αυτήν
Λόγω του μεγάλου αριθμού διάφορων παραλλαγών, τα κάλαντα αναγκάστηκαν να διακριθούν σε εθνικά, αστικά και παραδοσιακά σύμφωνα με κάθε περιοχή. Στα χριστουγεννιάτικα κάλαντα έχουν εντοπιστεί παραπάνω από τριάντα παραλλαγές μόνο στον Ελλαδικό χώρο. Στην σημερινή εποχή εκτός από τα παραπάνω έχουν προστεθεί και αρκετά ξενόγλωσσα χριστουγεννιάτικα τραγούδια μερικά από τα οποία έχουν μεταγλωττιστεί στα Ελληνικά και χρησιμοποιούνται μερικές φορές μαζί με τα παραδοσιακά.
Επιπλέον διαφέρουν και οι ονομασίες τους. Η ημέρα που ψάλλονται τα κάλαντα σε ορισμένα μέρη ονομάζονται (Κόλιντα, Κόλεντας, Κόλιαντας) κάνοντας τα να ακούγονται περίεργα και μοναδικά.
Τι συνέβαινε όμως όταν δεν έπαιρναν τα παιδιά φιλοδώρημα στην παλαιότερη εποχή;
Πολλές φορές στην περίπτωση που δεν δινόταν στα παιδιά φιλοδώρημα ή δεν ήταν αρκετό αυτά συνέχιζαν να τραγουδάνε δυνατά έξω από τα σπίτια λέγοντας ξανά και ξανά χωρίς σταματημό «Αφέντη μου στη κάπα σου χίλιες χιλιάδες ψείρες, άλλες γεννούν, άλλες κλωσούν κι άλλες αυγά μαζώνουν!»
Αυτές οι απειλητικές ατάκες προήλθαν από τα κάλαντα της αρχαιότητας. Εκείνη την εποχή, αφού το παιδιά είχαν τελειώσει να απαγγέλουν το άγγελμα της πρωτοχρονιάς αλλά και τις ευχές τους, χωρίς να κάνουν θρησκευτικές αναφορές εξέφραζαν τις απαιτήσεις τους για φιλοδώρημα και στη συνέχεια απειλούσαν τις νοικοκυρές με τις παρακάτω ατάκες.
“…αν όμως δεν μας δώσεις, δεν θα περάσει έτσι, την αυλόπορτά σου σηκώνουμε ή το στέγαστρό της, …”
Το ίδιο ακριβώς συνέβαινε και στα Κόλιντα δηλαδή τα κάλαντα της Βισαλτίας στη Μακεδονία οπού χτυπούσαν τις πόρτες με ραβδιά και σφαιρικές απολήξεις για να τους ανοίξουν. Με άλλα λόγια, τα κάλαντα δεν ήταν πάντα «αγγελικά» και ήσυχα τραγούδια, αλλά μια ζωντανή, λαϊκή εκδήλωση που περιλάμβανε το πείραγμα, τη διεκδίκηση και την κοινοτική συνοχή.
