1η Δημοσίευση: Ιανουάριος 2026
Συντάκτης Άρθρου: Βανέσα Γκεοργκίεβα τμ. Γ’2.
__________________________________________
Στην τοποθεσία όπου σήμερα υπάρχει ο Ναός του Αγίου Νικολάου των Κάτω Πατησίων (οδού Αχαρνών), ήταν χτισμένο ιδιωτικό ναΐδριο αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο Μύρων Λυκίας. Με την ανοικοδόμηση της περιοχής, οι κάτοικοι θέλησαν να κάνουν ενοριακό το μικρό ναό και για τον σκοπό αυτό, ίδρυσαν σύλλογο με την επωνυμία «Άγιος Νικόλαος Κάτω Πατησίων». Ο σύλλογος αγόρασε τμηματικά από τους ιδιοκτήτες το οικόπεδο, εντός του οποίου ήταν χτισμένο το εκκλησάκι, ως το 1926, ενώ το 1932 ετέθη από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Χρυσόστομο Α’ ο θεμέλιος λίθος του ναού. Μέχρι το έτος 1945-46, δεν είχε γίνει καμία ενέργεια για την ανοικοδόμηση του ναού. Το 1946, ανατέθηκε στον αρχιτέκτονα Γεώργιο Νομικό, η εκπόνηση σχεδίων, τα οποία και εγκρίθηκαν από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων.
Το 1958, το ενδιαφέρον στράφηκε στο εσωτερικό του ναού. Πολλές δυσκολίες έπρεπε να αντιμετωπιστούν έως ότου γίνει η έναρξη των εργασιών αγιογράφησης των φορητών εικόνων του Ναού και ακόμη μεγαλύτερες για την ιστόρηση των τοιχογραφιών όπως η έλλειψη των αναγκαίων πόρων, αλλά και αντιρρήσεις για την τεχνοτροπία που θα ακολουθούσε ο αγιογράφος. Τελικά με την παρέμβαση της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών και του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, με εκπρόσωπο τον καθηγητή Αναστάσιο Ορλάνδο, η Διεύθυνση της Εκκλησιαστικής Αρχιτεκτονικής εγκρίνει τον Φώτη Κόντογλου για την κατασκευή των φορητών εικόνων, οι οποίες αποτέλεσαν δωρεά των αδελφών Σοφιανόπουλου από τα Καλάβρυτα.
Ο καθηγητής Νικόλαος Ζίας, στο βιβλίο του «Φώτης Κόντογλου, ζωγράφος», μας πληροφορεί ότι η ιστόρηση του ναού του Αγίου Νικολάου, ξεκίνησε λίγο νωρίτερα από το 1960. Το 1947, ο Φώτης Κόντογλου, είχε αρχίσει την αγιογράφηση των φορητών εικόνων του τέμπλου. Οι εικόνες αυτές αποτελούν ίσως το επιβλητικότερο σύνολο φορητών εικόνων του Κόντογλου και από τα πιο ολοκληρωμένα σύνολα εικόνων για τέμπλο. Ήδη στα 1957 ζωγράφισε την Πλατυτέρα και συνέχισε με τον Παντοκράτορα. Για την παράσταση αυτή μάλιστα, που τη δούλεψε με τους μαθητές και συνεργάτες του, ήταν ιδιαίτερα υπερήφανος.
Όπως αναφέρει ο καθηγητής Νικόλαος Ζίας, οι τοιχογραφίες του Αγίου Νικολάου είναι το τελευταίο μεγάλο σύνολο μνημειακής εκκλησιαστικής ζωγραφικής του Κόντογλου. Συγκεντρώνει όλη την εικονογραφική πείρα του, αλλά εμφανίζει και τα γνωρίσματα της συλλογικής εργασίας, όπως είναι μια σχηματοποίηση και ένα είδος καλλιγραφίας στο γράψιμο των μορφών και τυπικότητας στην χρήση των χρωμάτων.
Ο ναός είναι τρισυπόστατος, τα δύο παρεκκλήσια είναι αφιερωμένα στον Άγιο Γεώργιο, και στους Αγίους Κοσμά και Δαμιανό τους Αναργύρους. Το έτος 1995 εγκαινιάσθηκε στο γυναικωνίτη παρεκκλήσιο αφιερωμένο στους Αγίους Ραφαήλ, Νικόλαο και Ειρήνη. Το 2004 κατόπιν μελέτης του κ. Πουρσινού, το Υπουργείο Πολιτισμού ανακηρύσσει τον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου ως «Νεότερο Μνημείο».
