Στο πλαίσιο του προγράμματος ανάπτυξης φιλαναγνωσίας διαβάσαμε το βιβλίο που το Υπουργείο Παιδείας διένειμε στους/στις μαθητές/τριες της Στ τάξης σε όλα τα σχολεία της Ελλάδας «Ο Γύρος του Κόσμου σε 80 Μέρες».
Το ακούσαμε σε μορφή audio book και το παρακολουθήσαμε σε μορφή animation.
Περιγράψαμε τα συναισθήματά μας μετά και την παρακολούθηση των ταινιών και συμπληρώσαμε ένα φύλλο ερωτήσεων κατανόησης.
Στη συνέχεια χωρίσαμε το έργο σε σκηνές που μας έκαναν εντύπωση και αυτοσχεδιάσαμε παίζοντας αυτές τις σκηνές.
Μετά από συζήτηση παρατηρήσαμε όμως πολλά στερεότυπα και προκαταλήψεις που υπάρχουν στο έργο και αποφασίσαμε να το ξαναπαίξουμε αλλάζοντας το κείμενο και μετατρέποντας στερεοτυπικές εικόνες σε εικόνες ισότητας, αλληλοσεβασμού και αποδοχής του άλλου.
Κάποια από τα στερεότυπα και προκαταλήψεις που συναντήσαμε ήταν:
Πίνακας Στερεοτύπων-Προκαταλήψεων
|
Κατηγορία στερεότυπου |
Σκηνή / Απόσπασμα |
Σχόλιο |
| Έμφυλα | Η Αούντα οδηγείται στη «σατί» για να καεί μαζί με τον νεκρό σύζυγο. | Η γυναίκα παρουσιάζεται ως παθητικό θύμα, χωρίς φωνή ή δικαίωμα επιλογής. Χρειάζεται τον άντρα-σωτήρα. |
| Ο γάμος της Αούντα με τον Φογκ στο τέλος. | Η αξία της γυναίκας «ολοκληρώνεται» μόνο μέσω του γάμου και της συζυγικής ιδιότητας. | |
| Όλοι οι πρωταγωνιστές (Φογκ, Πασπαρτού, Φιξ) είναι άντρες που δρουν. | Η περιπέτεια και η δράση θεωρούνται κατεξοχήν «ανδρικό πεδίο». | |
| Φυλετικά | Στην Ινδία, η τελετή θυσίας παρουσιάζεται ως «βάρβαρη» και εξωτική. | Αναπαράγεται η αποικιοκρατική ματιά: οι Ευρωπαίοι εμφανίζονται πολιτισμένοι και λυτρωτές, οι Ινδοί ως άγριοι. |
| Επίθεση Ινδιάνων στο τρένο στις ΗΠΑ. | Οι Ινδιάνοι παρουσιάζονται αποκλειστικά ως βίαιοι, άγριοι και απειλητικοί, χωρίς φωνή ή υπόβαθρο. | |
| Αναφορές σε Κινέζους και Ιάπωνες εμπόρους ως γραφικούς και περίεργους. | Στερεοτυπική γενίκευση, χωρίς βάθος χαρακτήρων· η Ανατολή παρουσιάζεται ως «σκηνικό». | |
| Κοινωνικά | Ο Φιλέας Φογκ ως Βρετανός τζέντλεμαν: ψυχρός, ακριβής, αλάνθαστος. | Προβάλλεται το στερεότυπο του Άγγλου της ελίτ ως πρότυπο τιμής και αξιοπιστίας. |
| Ο Πασπαρτού: πιστός, αφελής, παρορμητικός υπηρέτης. | Αναπαράγει το στερεότυπο του «καλού αλλά κατώτερου» υπηρέτη, που δεν στέκεται ποτέ στο ίδιο επίπεδο με τον κύριό του. | |
| Ο Ντετέκτιβ Φιξ: κυνηγά τον Φογκ με εμμονή, παρά τα αδύναμα στοιχεία. | Στερεότυπο της αυστηρής αλλά άδικης εξουσίας, που λειτουργεί με προκατάληψη. | |
| Οικονομικής θέσης | Ο Φογκ μπορεί να γυρίσει τον κόσμο χάρη στην περιουσία του. | Η περιπέτεια παρουσιάζεται ως προνόμιο της πλούσιας τάξης. |
| Ο Πασπαρτού ακολουθεί τον αφέντη του χωρίς δική του επιλογή. | Δείχνει τις κοινωνικές ανισότητες: ο υπηρέτης ζει στη σκιά του πλούσιου κυρίου. | |
| Η Αούντα, αν και από αριστοκρατική κάστα, χάνει κάθε αξία μόλις μείνει χήρα. | Φανερώνει την εξάρτηση της γυναίκας από τον άντρα και τη σύνδεση κοινωνικής θέσης με το φύλο και την οικογενειακή κατάσταση. |
1. Έμφυλα στερεότυπα
Η Αούντα
Η μοναδική γυναικεία παρουσία στην ιστορία είναι η Αούντα, η Ινδή χήρα που σώζει ο Φιλέας Φογκ από την τελετή «σατί» (καύση χήρας).
Παρουσιάζεται αρχικά ως παθητικό θύμα που χρειάζεται έναν άντρα-σωτήρα.
Στη συνέχεια, η αξία της εστιάζεται κυρίως στην ομορφιά, την ευγένεια και την τρυφερότητά της.
Η ίδια δεν έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην πλοκή· λειτουργεί περισσότερο ως «έπαθλο» ή συμβολή στη συναισθηματική εξέλιξη του Φογκ.
Ενισχύεται το στερεότυπο ότι η γυναίκα «ολοκληρώνεται» μέσω του γάμου.
Άντρες πρωταγωνιστές
Όλοι οι ενεργητικοί ήρωες (Φογκ, Πασπαρτού, Ντετέκτιβ Φιξ) είναι άντρες, που δρουν, αποφασίζουν, ταξιδεύουν. Η περιπέτεια και η κινητικότητα θεωρούνται κατεξοχήν «ανδρικό πεδίο».
2. Φυλετικά στερεότυπα
Ινδία
Η Ινδία παρουσιάζεται με μια «εξωτική» οπτική της Δύσης: μυστήριο, θρησκευτικές τελετές, επικίνδυνα έθιμα. Η σκηνή της θυσίας της Αούντα δείχνει την αποικιοκρατική οπτική: οι Ευρωπαίοι εμφανίζονται ως «πολιτισμένοι σωτήρες», οι ντόπιοι ως «άγριοι».
Ηνωμένες Πολιτείες
Οι Ινδιάνοι παρουσιάζονται ως άγριοι και βίαιοι επιδρομείς, στερεοτυπικά απεικονισμένοι χωρίς φωνή ή πολιτισμό. Στο ίδιο πλαίσιο, οι Αμερικανοί περιγράφονται συχνά με υπερβολική φιλοδοξία και τάση για τυχοδιωκτισμό.
Αποικιοκρατική λογική
Σε πολλά σημεία, οι λαοί εκτός Ευρώπης παρουσιάζονται είτε ως επικίνδυνοι, είτε ως γραφικοί, είτε ως «ανάγκη να καθοδηγηθούν». Ο Βερν –όπως και πολλοί συγγραφείς του 19ου αιώνα– αντανακλά την ευρωπαϊκή αίσθηση ανωτερότητας.
3. Κοινωνικά στερεότυπα
Ο Άγγλος Τζέντλεμαν (Φογκ)
Ο Φογκ ενσαρκώνει το στερεότυπο του ψύχραιμου, λογικού, τιμημένου Άγγλου της βικτωριανής εποχής:
αυστηρός, οργανωτικός, πάντα ακριβής
δεν δείχνει συναίσθημα, παρά μόνο στο τέλος με την Αούντα
η κοινωνική του αξία μετριέται από τη φήμη, την οικονομική ευρωστία και την αξιοπιστία του.
Ο υπηρέτης (Πασπαρτού)
Ο Πασπαρτού ενσαρκώνει το στερεότυπο του πιστού, αφελούς και κάπως αδέξιου υπηρέτη. Η ταυτότητά του ορίζεται σε σχέση με τον κύριό του. Έχει καλή καρδιά αλλά όχι ιδιαίτερη ανεξαρτησία.
Ο Ντετέκτιβ Φιξ
Παρουσιάζει την αμφίθυμη εικόνα της εξουσίας: τυπικά υπερασπιστής του νόμου, στην πραγματικότητα παγιδευμένος από εμμονές και στερεοτυπική καχυποψία.
4. Διακρίσεις λόγω οικονομικής θέσης
Φογκ – ανώτερη τάξη
Η οικονομική του δύναμη καθιστά δυνατή την πρόκληση. Η ίδια η υπόθεση (να γυρίσει τον κόσμο με ταχύτητα) είναι εφικτή μόνο επειδή διαθέτει χρήματα. Η περιπέτεια παρουσιάζεται ως «προνόμιο» της ανώτερης τάξης.
Πασπαρτού – κατώτερη τάξη
Η ταξική του θέση φαίνεται ξεκάθαρα: είναι πάντα σε θέση υπηρέτη, οι αποφάσεις του Φογκ καθορίζουν τη μοίρα του. Συχνά γελοιοποιείται για την αφέλειά του.
Η Αούντα
Ανήκει σε υψηλή ινδική τάξη, αλλά ως χήρα κινδυνεύει να χάσει κάθε κοινωνικό της κύρος και την ίδια της τη ζωή. Ο ρόλος της δείχνει πως οι γυναίκες εξαρτώνταν κοινωνικά και οικονομικά από τον άντρα
Γενικό μήνυμα
Το μυθιστόρημα αντικατοπτρίζει τη βικτωριανή κοινωνία: οι κοινωνικές ανισότητες θεωρούνται φυσικό δεδομένο, δεν αμφισβητούνται ουσιαστικά.
Συμπέρασμα:
Το έργο του Ιουλίου Βερν είναι μια συναρπαστική περιπέτεια, αλλά πίσω από την περιγραφή του ταξιδιού κρύβονται σαφή στερεότυπα φύλου, φυλής, κοινωνικής τάξης και οικονομικής θέσης. Αυτά δεν είναι τυχαία –αντανακλούν την ιδεολογία και την οπτική της Ευρώπης του 19ου αιώνα, όπου ο άντρας, ο Ευρωπαίος και ο πλούσιος θεωρούνταν οι φορείς πολιτισμού και προόδου.
Άρα, τα στερεότυπα υπάρχουν διάχυτα στο έργο. Δεν είναι «κακή πρόθεση» του Βερν αλλά αντανάκλαση της κοινωνικής πραγματικότητας του 19ου αιώνα:
- οι άντρες δρουν, οι γυναίκες περιμένουν,
- οι Ευρωπαίοι «σώζουν» τους άλλους λαούς,
- οι φτωχοί ακολουθούν τους πλούσιους,
- η εξουσία είναι αυστηρή αλλά όχι πάντα δίκαιη.
Ως σκεπτόμενοι/ες σημερινοί αναγνώστες και αναγνώστριες είναι σημαντικό να μην διαβάζουμε άκριτα ο,τιδήποτε, ισορροπώντας, στο βαθμό που αυτό είναι εφικτό, ανάμεσα στην κριτική σκέψη και στη χαρά της ανάλαφρης ανάγνωσης.
Κείμενα σαν αυτά του Ιούλιου Βερν έχουν εξαιρετικά μεγάλη σημασία ως λογοτεχνικά έργα, ιστορικά και επιστημονικά, αλλά θα είναι καλό να αξιολογούνται και σύμφωνα με τις αξίες που επιθυμούμε να διατρέχουν τη ζωή μας στη σύγχρονη εποχή.
Τέλος, στο μάθημα της Γεωγραφίας είχαμε την ευκαιρία να μάθουμε πολλά για την ιστορία, τα ήθη, έθιμα, παραδόσεις των λαών κάθε τόπου και να δημιουργήσουμε αφίσες κολάζ για κάθε ήπειρο.
Εκπαιδευτικό Υλικό
1.Animation
2.Audio Book 3.Περίληψη έργου https://schoolpress.sch.gr/1dimnioniaatt/files/2026/05/Περίληψη-ο-Γύρος-του-Κόσμου.pdf 4.Ερωτήσεις κατανόησης https://schoolpress.sch.gr/1dimnioniaatt/files/2026/05/Ο-Γύρος-του-Κόσμου-ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ.pdf
