Med Χημικός-Γεωλόγος, Διευθυντής 2^ου γυμνασίου Νεάπολης

Ο περιοδικός πίνακας των χημικών στοιχείων είναι ίσως η πλέον αναγνωρίσιμη εικόνα της επιστήμης της Χημείας. Βρίσκεται κρεμασμένος σε κάθε χημικό εργαστήριο του κόσμου, εμφανίζεται σε πολλές κινηματογραφικές ταινίες, ενώ υπάρχει πάντα στις πρώτες ή τις τελευταίες σελίδες κάθε βιβλίου χημείας.

Δημιουργός του σύγχρονου περιοδικού πίνακα θεωρείται ο Ρώσος χημικός Ντμίτρι Ιβάνοβιτς Μεντελέγιεφ (1834-1907), ο οποίος δημοσίευσε μια πρώιμη μορφή του το 1869 και από τότε ο πίνακας επεκτείνεται και βελτιώνεται μέχρι τις μέρες μας.

Υπήρξαν όμως προσπάθειες ταξινόμησης των χημικών στοιχείων πριν από τον Μεντελέγιεφ ; Και ποιες ήταν οι σημαντικότερες απ’ αυτές ;

Μία από τις πρώτες αναφορές κατάταξης των χημικών στοιχείων ήταν από το θεμελιωτή της σύγχρονης χημείας, Γάλλο χημικό Αντουάν Λωράν ντε Λαβουαζιέ (1743-1794) ο οποίος, στο βιβλίο του «Traité Élémentaire de Chimie» (1789), ταξινομεί τα στοιχεία σε Μέταλλα, Αμέταλλα, Αέρια και Γαίες.

Στις αρχές του 19ου αιώνα όταν άρχισαν και οι πρώτες προσπάθειες να μπουν όλα τα γνωστά στοιχεία σε μια τάξη με βάση κάποια κοινά τους γνωρίσματα ήταν γνωστά μόνο είκοσι οκτώ στοιχεία. Η έλλειψη όμως της γνώσης των ατομικών βαρών (σήμερα ονομάζονται Σχετικές Ατομικές Μάζες) με ακρίβεια, δυσκόλευε την οριζόντια ταξινόμηση των στοιχείων, ενώ και η απουσία εννοιών όπως «σθένος» ή «αριθμός οξείδωσης» δυσκόλευε και την κάθετη ταξινόμηση.

Εικόνα 1. Τα γνωστά χημικά στοιχεία το 1800 τοποθετημένα στη σύγχρονη μορφή του περιοδικού πίνακα

Πολλοί χημικοί αναζήτησαν μαθηματικές σχέσεις μεταξύ των ατομικών βαρών των στοιχείων συμπεριλαμβανομένου του Βαυαρού χημικού και υγιεινολόγου Μαξ Τζόζεφ Πεττενκόφερ (1818 – 1901), του Άγγλου Τζων Χολ Γκλάντστοουν (1827-1902), του Αμερικανού Τζόσουα Πάρσονς Κουκ (1827 -1894) και του Αμερικανού Μάθιου Κάρευ Λία (1823-1897).

Το 1812 ο Άγγλος χημικός Sir Χάμφρι Ντέιβι (1778 – 1829) παρατήρησε ομοιότητες στις χημικές ιδιότητες μεταξύ πλατίνας και χρυσού, αντιμονίου και τελλουρίου αλλά και μεταξύ καλίου, νατρίου και βαρίου.

Η πρώτη αξιόλογη προσπάθεια ταξινόμησης έγινε το 1817 και το 1829 όταν ο Γερμανός χημικός Γιόχαν Βόλφγκανγκ Ντομπεράινερ (1780-1849), προσπάθησε να κατατάξει μερικά από τα τότε γνωστά χημικά στοιχεία σε μικρές και απλές υποομάδες. Παρατήρησε ότι τρία στοιχεία μαζί όπως τα χλώριο-βρώμιο-ιώδιο ή ασβέστιο-στρόντιο-βάριο, μπορούσαν να ταξινομηθούν σε ομάδες τις οποίες ονόμασε Τριάδες. Σε κάθε τριάδα, το ατομικό βάρος του μεσαίου στοιχείου είναι κατά προσέγγιση ο μέσος όρος των ατομικών βαρών των δύο άλλων στοιχείων.

 Εικόνα 2. Το μοντέλο των τριάδων του Ντομπεράινερ

Παρόμοια σχέση βρήκε ο Ντομπεράινερ και για τους ατομικούς αριθμούς των στοιχείων αλλά και για τις πυκνότητες των στοιχείων των τριάδων. Επίσης, τα στοιχεία της ίδιας τριάδας είχαν παρόμοιες ιδιότητες όπως για παράδειγμα τα στοιχεία της τριάδας λίθιο-νάτριο-κάλιο αντιδρούν με το νερό σε θερμοκρασία δωματίου, σχηματίζουν χλωριούχα άλατα με παρόμοιο τύπο LiCl-NaCl-KCl, σχηματίζουν παρόμοια υδρίδια LiH-NaH-KH. Η ταξινόμηση του Ντομπεράινερ όμως δεν ήταν επιτυχημένη διότι υπήρχαν τριάδες στοιχείων με παρόμοιες ιδιότητες στις οποίες δεν ίσχυε η λογική του μέσου όρου των ατομικών βαρών, ενώ ανακαλύφθηκαν καινούργια χημικά στοιχεία που δεν ταίριαζαν στο μοντέλο των τριάδων. Επίσης, η επέκταση των τριάδων εμποδίζονταν από τη σύγχυση που υπήρχε μεταξύ «ισοδύναμου» και «ατομικού» βάρους.

Ο Γερμανός χημικός Λεοπόλντ Γκμέλιν (1788-1853) το 1827, το 1843 και το 1852 καθώς και  ο Γάλλος Ζαν-Μπαπτίστ Ντουμά (1800-1884) το 1851 και το 1859 προσπάθησαν να επεκτείνουν το μοντέλο των τριάδων. Ο Ντουμά μάλιστα έψαξε για ομόλογες σειρές ανάλογες με εκείνες της οργανικής χημείας, και σύγκρινε τη διαφορά στα ατομικά βάρη των γειτονικών μελών διαφορετικών τριάδες. Επίσης επέκτεινε το μοντέλο των τριάδων του Ντομπεράινερ σε ομάδες των τεσσάρων στοιχείων :  Φθόριο-Χλώριο-Βρώμιο-Ιώδιο ή Μαγνήσιο-Ασβέστιο-Στρόντιο-Βάριο.

Το 1862, ο Γάλλος ορυκτολόγος Αλεξάντρ-Εμίλ Μπεγκουβέ ντε Σανκουρτουά (1819-1886) πρότεινε για πρώτη φορά τη χρήση των ατομικών βαρών για ταξινόμηση των στοιχείων. Σχεδίασε μια ελικοειδή διάταξη με περιστροφή 45° γύρω από έναν κύλινδρο, και με υποδιαιρέσεις σε 16 τμήματα επειδή το ατομικό βάρος του οξυγόνου ήταν 16 και οι συγκρίσεις γίνονταν με αυτό. Τα στοιχεία με παρόμοιες ιδιότητες βρίσκονταν στην ίδια κάθετη γραμμή. Ονόμασε το σχέδιό του «Vis tellurique» επειδή το χημικό στοιχείο τελλούριο βρισκόταν στη μέση της περιέλιξης. Η αρχική ιδέα του Σανκουρτουά τοποθετούσε τα στοιχεία σε σωστές θέσεις και η έλικα ήταν μια σημαντική πρόοδος σε ότι αφορά στην έννοια της περιοδικότητας. Το έργο του Σανκουρτουά όμως γρήγορα αγνοήθηκε κυρίως επειδή ο ίδιος στην εργασία του δεν περιείχε διαγράμματα της έλικας. Η ελικοειδής αυτή διαμόρφωση ήρθε στην επιφάνεια ξανά το 1889, και από τότε έχει εμφανιστεί σε απλοποιημένη μορφή που υπογραμμίζει τις αρετές της και εξαλείφει τα μειονεκτήματά της.

 Εικόνα 3. Απεικόνιση της Έλικας του Τελλουρίου του Σανκουρτουά

Εικόνα 4. Σελίδα από το βιβλίο του Σανκουρτουά με το Vis Tellurique

 Ο Άγγλος χημικός Ουίλιαμ Όντλινγκ (1829-1921) το 1864 και το 1865 παρήγαγε πίνακες των στοιχείων, με βάση την αύξηση του ατομικού τους βάρους, αλλά έκανε και εξαιρέσεις όπου φαινόταν χημικά λογικό. Ο πίνακας του έχει ομοιότητες με το πρώτο πίνακα του Μεντελέγιεφ του 1869. Ο Όντλινγκ ήταν ο πρώτος που αντέστρεψε τη σειρά τελλουρίου (με ατομικό βάρος 129) και ιωδίου (με 127) και τοποθέτησε το τελλούριο μετά το σελήνιο και το ιώδιο μετά το βρώμιο.

Εικόνα 5. Ταξινόμηση των στοιχείων του  Όντλινγκ το 1864

 Το 1864, το 1865 και το 1866 ο Άγγλος Τζον Αλεξάντερ Ρέινα Νιούλαντς (1837-1898) σε μια προσπάθεια να επεκτείνει το έργο των Ντομπεράινερ και Ντουμάς και σε μια σειρά άρθρων του στα Χημικά Νέα, κατέταξε τα γνωστά στοιχεία κατά αυξανόμενο ατομικό βάρος σε επτά οριζόντιες γραμμές και οκτώ κάθετες στήλες. Κάθε στήλη αποτελούνταν από επτά στοιχεία και τα στοιχεία που βρίσκονταν σε κάθε οριζόντια γραμμή είχαν παρόμοιες ιδιότητες. Δηλαδή στην Εικόνα 6 παρόμοιες ιδιότητες είχαν μεταξύ τους, σύμφωνα με τον Νιούλαντς, τα στοιχεία Η, F, Cl και Li, Na, K αλλά υπήρχε πρόβλημα στα στοιχεία Co & Ni, Br αλλά και σε άλλα. Αποκάλεσε την κατάταξή του «Νόμο των Οκτάβων» αλλά διαπίστωσε ότι έπαιρνε ικανοποιητικά αποτελέσματα μόνο όταν χρησιμοποιούσε τα σωστά ατομικά βάρη των στοιχείων που είχε καθιερώσει ο Ιταλός χημικός Καννιτσάρο. Η ανακοίνωση του Νόμου των Οκτάβων το 1866 δεν έγινε δεκτή από την Αγγλική Χημική Εταιρεία η οποία δε δημοσίευσε την εργασία του Νιούλαντς. Ωστόσο, είκοσι τρία χρόνια αργότερα, το 1887, ο Νιούλαντς έλαβε το «Μετάλλιο Ντέιβι» από τη Βασιλική Βρετανική Εταιρεία για την εργασία του.

Εικόνα 6. Η ταξινόμηση των στοιχείων σύμφωνα με τον Νιούλαντς

 Εικόνα 7. Ο Νόμος των Οκτάβων του Νιούλαντς

 Το 1867 ο Γερμανός χημικός Γκουστάβους Χίνρις (1836 -1923) πρότεινε έναν κυκλικό περιοδικό πίνακα με τα στοιχεία στην ίδια ομάδα να διατάσσονται ακτινωτά από το κέντρο προς τα έξω.  Δύο χρόνια αργότερα, παρήγαγε μια πιο συμπαγή έκδοση του πίνακα.

 Εικόνα 8. Ο κυκλικός πίνακας του Χίνρις

 Το 1864, ο Γερμανός Λόταρ Μάγιερ (1830-1895) ήταν ο πρώτος που ασχολήθηκε με την κατάταξη των στοιχείων σε μια πρωταρχική μορφή «περιοδικού πίνακα», αλλά υπήρχαν και σημαντικά κενά σε πολλά σημεία του. Το 1868 δημιούργησε έναν πίνακα παρόμοιο με του Μεντελέγιεφ αλλά πριν τον δημοσιεύσει, ο Μεντελέγιεφ δημοσίευσε τη δική του εργασία βάσει της οποίας όλα τα τότε γνωστά στοιχεία είχαν τοποθετηθεί σε έναν πίνακα.

Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει όλες τις προσπάθειες ταξινόμησης χημικών στοιχείων που έγιναν από το 1789 έως το 1913, όταν ο Άγγλος Μόσλυ έδωσε τη σημερινή τελική μορφή του περιοδικού πίνακα, κατατάσσοντας τα χημικά στοιχεία με  βάση τον ατομικό τους αριθμό (αριθμός πρωτονίων του πυρήνα).

Ο Περιοδικός Πίνακας που πρότεινε το 1869 ο Μεντελέγιεφ ήταν σαφώς ανώτερος από τους άλλους

περιοδικούς πίνακες που είχαν προταθεί από πολλές απόψεις : Ήταν περισσότερο σαφής, πιο συνεκτικός, βασισμένος στις τότε γνωστές χημικές ιδιότητες των στοιχείων και με βάση αυτόν ο Μεντελέγιεφ έκανε διάφορες ελέγξιμες προβλέψεις.

Όμως στον περιοδικό πίνακα του Μεντελέγιεφ αλλά και στον μεγάλο αυτόν Ρώσο χημικό, θα επανέλθουμε σε άλλο άρθρο.

Βιβλιογραφία

Fergusson, J. (2010). The Periodic Table: A Historical Survey Early Classifications of the Elements. Chemistry Education in New Zealand May, (May), 31–32.

Oakes, E. H. (2007). Encyclopedia of World Scientists (Revised Ed., p. 869). Infobase Publishing.

Newlands, J. A. R. (1864). On Relations Among the Equivalents. Chemical News, 10, 74–75. Retrieved (26/03/2013) from http://web.lemoyne.edu/~giunta/EA/NEWLANDSann.HTML

Newlands, J. A. R. (1865). On the Law of Octaves. Chemical News, 12(83). Retrieved (26/03/2013) from http://web.lemoyne.edu/~giunta/EA/NEWLANDSann.HTML

Newlands, J. A. R. (1884). On the discovery of the periodic law and on relations among the atomic weights (p. 47).

Η συναισθησία (συν+αίσθηση) είναι η νευρολογική κατάσταση, κατά την οποία οι πληροφορίες που προορίζονται να διεγείρουν μία από τις αισθήσεις διεγείρουν τελικά περισσότερες από μία ,ταυτόχρονα και αυτόματα. Δηλαδή, συναισθησία είναι η ανάμιξη των αισθήσεων με τέτοιο τρόπο, ώστε με την εμφάνιση ενός ερεθίσματος να δημιουργούνται εντυπώσεις που κανονικά θα προέκυπταν από την πρόκληση άλλων (αισθήσεων). Οι άνθρωποι που έχουν συναισθησία ονομάζονται συναισθητικοί και μπορούν να “μυρίσουν” τους ήχους, να “ακούσουν” οσμές, να “δουν” ήχους, να “γευτούν” λέξεις  κτλ.

Ποιες μορφές υπάρχουν ;

Η συναισθησία μπορεί να συμβεί μεταξύ σχεδόν οποιουδήποτε συνδυασμού αισθήσεων ή γνωστικών οδών. Όταν μια αίσθηση είναι ενεργοποιημένη, μια άλλη ενεργοποιείται ταυτόχρονα και απροσδόκητα. Αυτό μπορεί, για παράδειγμα, να έχει τη μορφή της ακοής μουσικής και ταυτόχρονα της ανίχνευσης του ήχου ως στροβιλισμού ή μοτίβου χρώματος. Σχεδόν οποιοσδήποτε συνδυασμός είναι δυνατός στη  -συμπληρώνοντας ένα σύνολο με πάνω από 80 διαφορετικούς- ο πιο συνήθης είναι αυτός γραμμάτων/ψηφίων με χρώματα. Καταληκτικά, οι μορφές της είναι τόσο ποικίλες όσο και οι ίδιοι οι άνθρωποι που τις αντιλαμβάνονται.

Εδώ είναι μερικοί από τους πιο γνωστούς τρόπους που εκδηλώνεται:

• Ακουστική συναισθησία: εμφανίζεται όταν ένας ήχος προκαλεί μια συγκεκριμένη αίσθηση σε κάποιο μέρος του σώματος, όπως μυρμήγκιασμα στο πίσω μέρος του λαιμού.

• Συναισθησία χρώματος – γραφήματος: εμφανίζεται όταν τα γράμματα και οι αριθμοί σχετίζονται με συγκεκριμένα χρώματα.

• Χρωματική συναισθησία: συμβαίνει όταν ορισμένοι ήχοι όπως ένα χτύπημα αυτοκινήτου μπορούν να προκαλέσουν κάποιον να δει χρώματα.

• Λεξική-γευστική συναισθησία: συμβαίνει όταν η ακρόαση ορισμένων λέξεων προκαλεί διαφορετικές γεύσεις.

• Συναισθησία αφή-καθρέφτη: περιγράφεται ως ένα είδος έντονης ενσυναίσθησης: Ένα άτομο αισθάνεται σαν να αγγίζεται το ίδιο, ενώ βλέπει να αγγίζεται κάποιο άλλο.

• Συναισθησία με μορφή αριθμού: εμφανίζεται όταν ένας διανοητικός χάρτης αριθμών εμφανίζεται ακούσια κάθε φορά που κάποιος σκέφτεται αριθμούς.

• Η συνηθισμένη γλωσσική προσωποποίηση: είναι ένα είδος συναισθησίας όπου οι ταξινομημένες ακολουθίες (π.χ., οι ημέρες της εβδομάδας) σχετίζονται με προσωπικότητες ή φύλα.

• Λεξική – Γευστική συναισθησία: είναι μία ακόμη ενδιαφέρουσα νευρολογική κατάσταση στην οποία τα άτομα νιώθουν γεύσεις όταν ακούνε, προφέρουν, διαβάζουν ή σκέφτονται λέξεις

Οι αυθαίρετες αυτές συνδέσεις συνεχίζουν να υπάρχουν ακόμα και αν χαθεί μια αίσθηση. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος με συναισθησία μπορεί να συνεχίσει να “ακούει” τις οσμές ακόμα και αν σε κάποιο στάδιο της ζωής του χάσει την ακοή του.

Πόσο συχνά συναντάται και ποια είναι τα χαρακτηριστικά της ;

Ένα στα 2.000 άτομα εμφανίζει κάποια μορφή συναισθησίας. Βέβαια, επειδή πολλοί συναισθητικοί δεν καταλαβαίνουν την διαφορετικότητά τους, τα ποσοστά δεν είναι ακριβή. Άλλες έρευνες αναφέρουν άλλες αναλογίες από 1/25.000 άτομα έως και 1/1.000.000. Για παράδειγμα, η Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ υποστηρίζει πως το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει συναισθησία, ενώ παράλληλα η Julia Simner (ερευνήτρια και ειδικός στην συναισθησία) θεωρεί ότι το 4,4% του πληθυσμού είναι συναισθητικοί. Ωστόσο έχει παρατηρηθεί το γεγονός ότι αυτή είναι συχνότερη στον γυναικείο παρά στον ανδρικό πληθυσμό.

Οι άνθρωποι που έχουν οποιοδήποτε είδος συναισθησίας τείνουν να έχουν αυτά τα κοινά γνωρίσματα:

• Υψηλή νοημοσύνη: Πολλοί άνθρωποι με συναισθησία έχουν υψηλή νοημοσύνη, ωστόσο συνήθως αντιμετωπίζουν προβλήματα στα μαθηματικά επειδή ,όπως λένε και οι ίδιοι, δεν μπορούν να βλέπουν τον συνδυασμό συγκεκριμένων αριθμών.

• Δυνατή μνήμη: Τα άτομα με αυτήν συνδυάζουν περισσότερες πληροφορίες μεταξύ τους, όπως λέξεις με χρώματα ή ήχους ή σχήματα, και για αυτό μπορεί να θυμούνται καλύτερα από τον μέσο άνθρωπο.

• Πιθανότητα να είναι αριστερόχειρες ή αμφιδέξιοι: Οι συναισθητικοί είναι πιθανό να μπερδεύουν και το αριστερό με το δεξί.

• Μοναχικότητα: Πολλοί συναισθητικοί περιγράφουν τον εαυτό τους ως ιδιαίτερα μοναχικό, παρόλο που αυτή δεν επηρεάζει την κοινωνικότητα ενός ατόμου

• Υπερευαισθησία στο φως, στους ήχους, τις οσμές κλπ: Οι συναισθητικοί μπορεί να είναι πιο ευαίσθητοι από τους υπόλοιπους ανθρώπους και περισσότερο επιρρεπείς στις ημικρανίες.

• Δημιουργικότητα: Οι άνθρωποι με συναισθησία συχνά έχουν ταλέντο στις τέχνες, την ποίηση και τη μουσική κτλ.

Αυτά τα συμπτώματα παρουσιάζονται σε διάφορους βαθμούς και μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο του κάθε ατόμου.

Ποιοι ήταν/είναι κάποιοι σπουδαίοι άνθρωποι με συναισθησία ;

Ο Βασίλης Καντίνσκι, Ρώσος ζωγράφος – που θεωρείται πατέρας της αφηρημένης τέχνης – στα έργα του αντικατόπτριζε την εμπειρία του, το να βλέπει τη μουσική με χρώματα. Ταυτόχρονα ο Ρώσος συγγραφέας Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ και η τραγουδίστρια, Lorde  έχουν/είχαν παρόμοιό είδος με τον Βασίλη Κ. Επίσης είναι πιθανό και ο Vincent Van Gogh να είχε ίδιο τύπο συναισθησίας.

Ο Ντουκ Έλινγκτον, Αμερικανός συνθέτης και τραγουδιστής της τζαζ, σύνθετε μουσική που αντιστοιχούσε σε χρώματα, βλέποντας τα χρώματα των νοτών. Ακόμη, μουσικοί/ράπερ όπως ο Kanye West, ο Pharrell Williams και ο Stevie Wonder εκφράζουν μια ιδιαίτερη συναισθησία, βλέποντας την μουσική σε σχήματα. Επιπλέον τα έργα των συνθετών Αλεξάντερ Σκριάμπιν και Ολιβιέ Μεσιάν, είναι βασισμένα στη σχέση μεταξύ χρώματος και μουσικής. Τέλος η Μέριλιν Μονρόε, η Αμερικανίδα ηθοποιός,  μπορούσε να γευτεί χρώματα.

Που οφείλεται η συναισθησία ;

Υπάρχουν διάφορες θεωρίες που εξηγούν την προέλευση της:

Από γενετικής πλευράς, πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι ορισμένες σχέσεις μεταξύ γονιδίων, προκαλούν σε ένα πρόσωπο αυτό το φαινόμενο. Αποδεικνύοντας έτσι, ότι η συναισθησία μπορεί να είναι κληρονομική, εφόσον, αυτή είναι συχνότερη σε ορισμένες οικογένειες, υποδηλώνοντας μια γενετική αιτία σε ορισμένες περιπτώσεις.

Ωστόσο, η συναισθησία μπορεί επίσης να αποκτηθεί σε νεαρή ηλικία, όπως παρατηρείται σε περιπτώσεις χρήσης ορισμένων ουσιών ή βλάβης του κεντρικού νευρικού συστήματος. Για παράδειγμα, αυτή μπορεί να προκληθεί ως παρενέργεια παραισθησιογόνων ουσιών, όπως το LSD, τη μεσκαλίνη κ.α.

Επίσης μια από τις κύριες θεωρίες εξηγεί ότι μπορεί να προκληθεί από ανωμαλίες στις συνδέσεις των νευρώνων στον εγκέφαλο. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, σε ανθρώπους με συναισθησία, ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου εκτός από το να ενεργοποιούν μία αίσθηση, ταυτόχρονα ενεργοποιούν και μία από τις άλλες. Αυτή η αυξημένη διασύνδεση μπορεί να οδηγήσει στην αυτόματη ενεργοποίηση μιας αισθητηριακής εμπειρίας όταν διεγείρονται συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου.

Συνεπώς, η συναισθησία μπορεί να οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, ωστόσο οι ακριβείς αιτίες της παραμένουν ακόμη άγνωστες. Η έρευνα συνεχίζει να εξερευνά το φαινόμενο για να κατανοήσει καλύτερα τη λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου και την προέλευση της.

Ποιο είναι το τελικό συμπέρασμα ;

Καταληκτικά, η συναισθησία είναι όταν οι αισθήσεις σου μπερδεύονται με τέτοιο τρόπο ώστε να  καταλήγεις να ‘ακούς’ τα χρώματα κτλ. Αυτή μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους και μεγάλα ονόματα στον κόσμο της τέχνης ήταν συναισθητικοί. Αν και είμαστε όλοι διαφορετικοί, είμαστε ταυτόχρονα και ίσοι, οπότε οφείλουμε να σεβόμαστε και να καταλαβαίνουμε τις διαφορετικές εμπειρίες των ανθρώπων αυτών.

Πηγές:

Synaesthesia: When I meet someone, I immediately see their colour, number, letter and day | IMAGE.ie

The surprising world of synaesthesia | BPS

Synesthesia | Psychology Today

What is synesthesia? 

Τι είναι η συναισθησία και πώς μας επηρεάζει – Worktime

Συναισθησία: Ποια είναι τα συμπτώματα; | Life is

Συναισθησία: Ένα συνονθύλευμα των πέντε αισθήσεων – psychoedu.gr

Συναισθησία: Μια πολύχρωμη πραγματικότητα | Ψυχολογία (maxmag.gr)

Συναισθησία – Βικιπαίδεια (wikipedia.org)

Synesthesia Facts for Kids (kiddle.co)

Ανάμεικτες αισθήσεις: κατανοώντας τη συναισθησία – Science in School

Lorde Opens Up About How Synesthesia Helps Her Make Music | Teen Vogue

Duke Ellington and Synethesia – In Arte Matt

Was Marilyn Monroe a Synesthete? | Psychology Today

Vincent Van Gogh Was Likely a Synesthete | Psychology Today

Εικόνες:

Homo Universalis: ΒΑΣΙΛΙ ΚΑΝΤΙΝΣΚΙ ( 16 Δεκεμβρίου 1866 – 13 Δεκεμβρίου 1944) (homouniversalisgr.blogspot.com)

Movement I, 1935 – Wassily Kandinsky – WikiArt.org

Synaesthesia in Art – Palatinate

(τα λινκ ανοίχτηκαν τελευταία φορά στις 31/03/2024 στις 19:14)

Υποσημείωση: οι εικόνες έχουν ζωγραφιστεί από άτομα με συναισθησία

   Αστρολογία ονομάζεται το σύνολο των πεποιθήσεων που ισχυρίζονται πως η θέση διάφορων ουράνιων σωμάτων επηρεάζει τη ζωή των ανθρώπων.

Δεν είναι γνωστοί οι ακριβείς λόγοι που ευνόησαν την ανάπτυξη της αστρολογίας. Πιθανό να οφείλεται στο ότι οι αρχαίοι λαοί γνώριζαν πως ο Ήλιος, και λιγότερο η Σελήνη, επηρεάζουν τα γεγονότα στη Γη: την εναλλαγή της μέρας και της νύχτας, την εναλλαγή των εποχών, τις παλίρροιες κ.τ.λ. Οι άνθρωποι προσπάθησαν να βγάλουν κάποιο νόημα από τον ουρανό και να τον συσχετίσουν με τις ζωές τους.
Στην αρχή η διαφορά μεταξύ αστρονομίας και αστρολογίας ήταν μικρή. Μάλιστα, μερικοί γνωστοί αστρονόμοι του μεσαίωνα κέρδιζαν χρήματα γράφοντας ωροσκόπια για βασιλιάδες και βασίλισσες. Η αστρονομία και η αστρολογία διαχωρίστηκαν κατά το διάστημα μεταξύ του 16ου και 17ου αιώνα και ως αφετηρία αυτού του γεγονότος πολλοί θεωρούν το έργο του Νικόλαου Κοπέρνικου για τη μετάβαση του κέντρου του πλανητικό συστήματος μας από τη Γη στον Ήλιο.

Ο Ζωδιακός Κύκλος στην Αστρονομία

Τι είναι τα ζώδια;

Η Διεθνής Αστρονομική Ένωση έχει κατατάξει όλα τα αστέρια που μπορεί να δει κάποιος στον ουρανό είτε με γυμνό μάτι, είτε με άλλα μέσα σε 88 αστερισμούς, φτιάχνοντας έτσι έναν χάρτη της ουράνιας σφαίρας. Ακόμη και ένας αστέρας που μπορεί να ανακαλυφθεί σήμερα θα ομαδοποιηθεί στον κοντινότερο αστερισμό του.

Η ομαδοποίηση των αστεριών έγινε εντελώς αυθαίρετα από τους ανθρώπους. Οι 88 αστερισμοί θα μπορούσαν να είναι 108, 58 ή οποιοδήποτε άλλο νούμερο! Οι αστέρες που ανήκουν σε έναν αστερισμό στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους αφού απέχουν τεράστιες αποστάσεις ο ένας από τον άλλον.

Ο Ζωδιακός Κύκλος είναι η ζώνη του ουρανού που περικλείει τους 13 αστερισμούς που βρίσκονται επί της εκλειπτικής. Η εκλειπτική είναι η διαδρομή που φαίνεται να διαγράφει ο Ήλιος σε σχέση με τη σχεδόν ακίνητη θέση των άστρων κατά τη διάρκεια του χρόνου. Την ίδια διαδρομή, με μικρές βέβαια αποκλίσεις, φαίνεται να ακολουθούν και όλοι οι πλανήτες και η Σελήνη. Άρα τα ζώδια είναι οι 13 αστερισμοί από τους οποίους φαίνεται να περνά ο Ήλιος κατά τη διάρκεια ενός έτους, εάν η κίνησή του παρατηρηθεί από τη Γη.

Το μέγεθος του κάθε ζωδιακού αστερισμού όμως είναι διαφορετικό, γι’ αυτό και το χρονικό διάστημα που ο Ήλιος μένει σε ένα ζώδιο είναι διαφορετικό για το καθένα και σίγουρα δεν είναι για όλα ίσο με ένα μήνα. Σήμερα, οι αστερισμοί του Ζωδιακού είναι οι εξής:

1. Κριός   2. Ταύρος   3. Δίδυμοι   4. Καρκίνος  5. Λέων   6. Παρθένος   7. Ζυγός

8. Σκορπιός   9. Οφιούχος   10. Τοξότης   11. Αιγόκερως   12. Υδροχόος   13. Ιχθύες

Ο Ζωδιακός Κύκλος στην αστρολογία

Στην αστρολογία, ο Ζωδιακός Κύκλος χωρίζεται σε 12 ίσα περίπου τμήματα, στα γνωστά ως ζώδια. Από τον αστρολογικό Ζωδιακό Κύκλο απουσιάζει ο αστερισμός του Οφιούχου, που βρίσκεται κάπου μεταξύ Σκορπιού και Τοξότη. Η διαίρεση σε 12 και όχι σε 13 τμήματα αντιστοιχεί στους 12 ημερολογιακούς μήνες, ώστε κάθε μήνα η διαδρομή του Ήλιου να καλύπτει διαφορετικό ζώδιο. Οι άνθρωποι θεωρούν ότι ανήκουν σε κάποιο ζώδιο, όταν γεννιούνται τον μήνα ενός συγκεκριμένου ζωδίου, δηλαδή τον μήνα που ο Ήλιος φαίνεται να περνάει μέσα από έναν ζωδιακό αστερισμό στον ουρανό. Ο Ζωδιακός κύκλος για τους αστρολόγους θεωρείται ότι ξεκινάει την πρώτη μέρα της Άνοιξης στις 21 Μαρτίου.

Αστρολογία ή…αστρομαντεία;

Η αστρολογία είναι ένα απομεινάρι του γεωκεντρικού συστήματος και γέννημα της ανθρωποκεντρικής νοοτροπίας. Αναπτύχθηκε σε μια εποχή που οι άνθρωποι πίστευαν πως ο Ήλιος και τα αστέρια περιφέρονται γύρω από τη Γη, άρα η Γη πρέπει να έχει μια εξέχουσα θέση μέσα στο σύμπαν και η ζωή των ανθρώπων κάποια ιδιαίτερη κοσμική σημασία.
Η επιστήμη και η τεχνολογία έχουν εξελιχθεί αρκετά ώστε να είναι γνωστή πια η θέση της Γης στο σύμπαν, ο τρόπος σκέψης των ανθρώπων όμως φαίνεται να μην μπορεί να ακολουθήσει με τον ίδιο ρυθμό. Παρά τις προσπάθειες αρκετών αστρολόγων να πείσουν το ευρύ κοινό πως η αστρολογία είναι επιστήμη, η αστρολογία είναι ένας είδος πνευματικής δραστηριότητας που δεν ακολουθεί τις επιστημονικές διαδικασίες. Μεταξύ άλλων μια καλή επιστημονική θεωρία μπορεί να κάνει προβλέψεις. Όχι προβλέψεις με την έννοια της πρόγνωσης του μέλλοντος, αλλά όπως αυτές που οδηγούν στην ανακάλυψη ενός νέου ουράνιου σώματος.
Ένας λόγος αυτής της παρανόησης είναι και η ίδια η ονομασία της – η αστρολογία παραπέμπει σε άλλες επιστήμες όπως η βιολογία και η ψυχολογία. Το σωστό όνομα θα ήταν αστρομαντεία και θα δήλωνε ακριβώς αυτό που συμβαίνει: Παρατηρούμε τα άστρα και μαντεύουμε το μέλλον μας.

 «Καμιά φορά βγαίνουν!»

Είναι γεγονός πως είναι σχεδόν αδύνατο να θυμάται κάποιος όλες τις φορές που το ωροσκόπιό του έπεσε έξω, αλλά είναι σίγουρο πως όταν και αν κάποια πρόβλεψη βγει αληθινή, προκαλεί τόσο μεγάλη εντύπωση που θα το θυμάται για πολύ καιρό. Ο περισσότερος κόσμος δεν τα πιστεύει στα σοβαρά, απλά τα συζητά για την πλάκα του θεωρώντας ότι δεν πρόκειται για κάτι κακό.

Ακόμα κι έτσι, η αστρολογία προάγει και ενισχύει την άκριτη σκέψη. Όσο περισσότερο διαδίδονται ψευδοεπιστημονικοί ισχυρισμοί, φήμες και μη έγκυρες ειδήσεις, τόσο πιο δύσκολο είναι να σκεφτόμαστε καθαρά. Η άκριτη σκέψη είναι και θα είναι εχθρός της προόδου και ενώ η αστρολογία δεν είναι η μοναδική που την τροφοδοτεί, σίγουρα παίζει τον ρόλο της.

Πηγές:

Ζωδιακός κύκλος – Βικιπαίδεια (wikipedia.org)

Τι είναι τα ζώδια; | ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΦΥΣΙΚΗ (kathimerinifysiki.gr)

Οι σχέσεις του Οπενχάιμερ με τον Αϊνστάιν, με τον Μπορ και με το βραβείο Νόμπελ στην πραγματικότητα και στην ταινία “Oppenheimer”.

Γιώργος Πασχαλίδης

Med Χημικός-Γεωλόγος, Διευθυντής 2^ου γυμνασίου Νεάπολης

Τον Αύγουστο του 2023 έκανε παγκόσμια πρεμιέρα η νέα ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν “Oppenheimer”, βασισμένη στο βιβλίο που εκδόθηκε το 2005, των Κάι Μπερντ και Μάρτιν Σέργουιν «American Prometheus: The Triumph and Tragedy of J. Robert Oppenheimer». Το βιβλίο βραβεύθηκε με το Πούλιτζερ για Βιογραφία, ενώ η ελληνική του μετάφραση κυκλοφόρησε το 2008 από τις εκδόσεις «Τραυλός».

Το βιβλίο έχει θέμα τη ζωή και το επιστημονικό έργο του Τζούλιους Ρόμπερτ Οπενχάιμερ (ναι, με ένα π αναγράφεται το όνομα στο βιβλίο), γνωστού ως «Πατέρα της Ατομικής Βόμβας» παρόλο που ήταν μόνο ο συντονιστής των επιστημονικών ομάδων που κατασκεύασαν τη βόμβα (Σχέδιο Μανχάταν) και όχι ο κύριος εφευρέτης της.

Μετά τον πόλεμο, για τη συνεισφορά του στη νίκη, ο Πρόεδρος Τρούμαν τον τίμησε με το «Μετάλλιο της Τιμής», τη σπουδαιότερη διάκριση που απονέμει ο αρχηγός του αμερικανικού κράτους. Ο Οπενχάιμερ δοξάστηκε, δέχθηκε συγχαρητήρια από πολλούς ηγέτες κρατών, έγινε εξώφυλλο στο περιοδικό TIME και για κάποια περίοδο υπήρξε το πλέον αναγνωρίσιμο πρόσωπο στον πλανήτη. Τα πράγματα όμως άλλαξαν δραματικά όταν ο Οπενχάιμερ άρχισε να νοιώθει ενοχές για τα θύματά της βόμβας στις ιαπωνικές πόλεις. Τόλμησε μάλιστα να  πει κατάμουτρα στον Τρούμαν, όταν προσκλήθηκε στο Λευκό Οίκο, ότι «ένοιωθε πως είχε βάψει τα χέρια του με αίμα». Έτσι, αντιτάχθηκε σθεναρά στην Αμερικανική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας και στον ίδιο τον Πρόεδρο για τη δημιουργία μιας νέας ακόμα πιο ισχυρής βόμβας, βόμβας σύντηξης αυτή τη φορά και όχι σχάσης, της υδρογονοβόμβας. Την εποχή λοιπόν του Μακαρθισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, στα 1954, ο Οπενχάιμερ κατηγορήθηκε από την Επιτροπή Ασφαλείας των Η.Π.Α. ως «εθνικά επικίνδυνος», έπεσε σε δυσμένεια, ανακρίθηκε, του αφαιρέθηκε η άδεια πρόσβασης σε απόρρητο υλικό, παραγκωνίσθηκε, λοιδορήθηκε, κατηγορήθηκε ότι είχε σχέσεις με το Κομμουνιστικό Κόμμα, αυτός ο μεγάλος θεωρητικός φυσικός που έφερε τη «Νέα Φυσική» δηλαδή την κβαντομηχανική στην Αμερική και που ουσιαστικά τελείωσε τον πόλεμο με την Ιαπωνία με τις δύο ατομικές βόμβες.

Τελικά, μανιώδης καπνιστής, πέθανε από καρκίνο του λάρυγγα στον ύπνο του στις 10.40μμ το Σάββατο, 18 Φεβρουαρίου 1967. Ήταν μόνο εξήντα δύο ετών.

Η ταινία, με φόντο τις ανακρίσεις, κάνει μια αναδρομή στη ζωή του Οπενχάιμερ από την ηλικία των είκοσι περίπου χρονών, στα μέσα της δεκαετίας του ’20, μέχρι την ηθική του δικαίωση και την απονομή του βραβείου «Ενρίκο Φέρμι» το 1963 από τον Πρόεδρο Κέννεντι (το βραβείο παρέδωσε ο Πρόεδρος  Τζόνσον αφού εν τω μεταξύ ο Κέννεντι είχε δολοφονηθεί). Στην ταινία δεν αναφέρεται καθόλου η παιδική και εφηβική ηλικία του Οπενχάιμερ, ούτε και ο θάνατός του, κάτι που ήταν αναμενόμενο αφού ο σκηνοθέτης ήθελε να επικεντρώσει στο Σχέδιο Μανχάταν και στην αποκαθήλωση του επιστήμονα.

Στην ταινία εμφανίζονται σχεδόν όλοι οι μεγάλοι επιστήμονες που επηρέασαν με τον ένα ή άλλο τρόπο την επιστημονική πορεία του Όπγι ή Όπι, όπως ήταν γνωστός ο Οπενχάιμερ στους φίλους του : Μπλάκετ, Μπορ, Αϊνστάιν, Ράμπι, Χάιζενμπεργκ, Λόρενς, Μπέτε, Τέλλερ, Σίλαρντ, Φέρμι. Παραδόξως, ο δάσκαλος, επιβλέπων του διδακτορικού του, φίλος και συνεργάτης του Γερμανός νομπελίστας φυσικός Μαξ Μπορν, δεν εμφανίζετε στην ταινία παρά μόνο φευγαλέα μπροστά σε έναν μαυροπίνακα του πανεπιστημίου του Γκέτινγκεν, που ήταν η  Μέκκα της κβαντομηχανικής εκείνη την εποχή.

Όμως, ποιες ήταν πραγματικά οι σχέσεις του Οπενχάιμερ με τους δύο σημαντικότερους από αυτούς τους επιστήμονες, τον Άλμπερτ Αϊνστάιν και τον Νιλς Μπορ ; Και πώς παρουσιάζονται αυτές στο κινηματογραφικό έργο ;

Ο Αϊνστάιν εμφανίζεται στην ταινία τρεις φορές. Όταν οι δυο τους συναντιούνται στη λιμνούλα έξω από το Ινστιτούτο Ανωτέρων Σπουδών (I.A.S.) του Πρίνστον, λίγο πριν αναλάβει διευθυντής του ο Οπενχάιμερ. Μια φορά όταν ο Οπενχάιμερ επισκέπτεται τον Αϊνστάιν στο I.A.S. για να του ζητήσει να επιβεβαιώσει κάποιους ανησυχητικούς υπολογισμούς σχετικά με τα φαινόμενα σχάσης και προς το τέλος της ταινίας όταν ο Όπι αναπολεί τον Αϊνστάιν και τα λεγόμενά του κατά την τελετή βράβευσης το 1963. Τότε βέβαια ο Αϊνστάιν δεν ζούσε αφού είχε πεθάνει το 1955.

Την πρώτη φορά, όπως φαίνεται στην ταινία, και στα 1946, το τότε μέλος του διοικητικού συμβουλίου του I.A.S. και μετέπειτα πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Άμυνας Λέβι Στράους, ρωτάει τον Όπι :

Σ : – Πάντα είχα την απορία, γιατί δεν του ζητήσατε να συμμετέχει στο Πρόγραμμα Μανχάταν ; Το μεγαλύτερο μυαλό της εποχής μας.

Ο : – Της δικής του εποχής ! Πάνε σαράντα χρόνια από τότε που ο Αϊνστάιν δημοσίευσε τη Θεωρία της Σχετικότητας. Δεν υιοθέτησε όμως ποτέ τον κβαντικό κόσμο που ανακάλυψε.

υπονοώντας σαφώς ότι ο Αϊνστάιν ήταν πλέον ξεπερασμένος. Οι δύο φυσικοί «υπήρξαν συνάδελφοι και κατά κάποιο τρόπο φίλοι», όπως ανέφερε ο Όπι αργότερα. Υπήρχε μεταξύ τους αμοιβαίος σεβασμός. Είχαν όμως πολύ μεγάλες επιστημονικές διαφορές, σχεδόν αγεφύρωτες. Ο Οπενχάιμερ υπήρξε ένθερμος θιασώτης της κβαντομηχανικής, ενώ πολέμιός της μέχρι το θάνατό του ήταν ο Αϊνστάιν. Όταν μάλιστα στα 1945 ο Οπενχάιμερ ήταν υποψήφιος για τη διεύθυνση του I.A.S., ο Αϊνστάιν δεν τον υποστήριξε λέγοντας ότι ο συνυποψήφιος νομπελίστας Αυστριακός φυσικός Βόλφγκανγκ Πάουλι, επισκέπτης ερευνητής τότε στο I.A.S, είχε κατά πολύ ανώτερες γνώσεις φυσικής και μαθηματικών. Έτσι, αρχικά η θέση του διευθυντή προσφέρθηκε στον Πάουλι, ο οποίος όμως την απέρριψε. Πρέπει να αναφέρουμε επίσης ότι στην πραγματικότητα, όπως αναφέρεται και στο βιβλίο, ο Οπενχάιμερ ζήτησε επιβεβαίωση των υπολογισμών από τον νομπελίστα Αμερικανό φυσικό Άρθουρ Κόμπτον και όχι από τον Αϊνστάιν όπως φαίνεται στην ταινία. Απλά ο σκηνοθέτης αντικατέστησε τον Κόμπτον με τον Αϊνστάιν, που ήταν σαφώς πολύ σημαντικότερη «κινηματογραφική» φιγούρα.

Ο Οπενχάιμερ ανήκε στη σχολή σκέψης γνωστή ως «Σχολή της Κοπεγχάγης», ιδρυτής της οποίας ήταν ο μεγάλος νομπελίστας Δανός φυσικός Νιλς Μπορ, ίσως ο σημαντικότερος φυσικός-φιλόσοφος του πρώτου μισού του 20^ου αιώνα. Ο Όπι, παρόλο που επισκέφθηκε όλα τα σημαντικά Ευρωπαϊκά επιστημονικά κέντρα και μαθήτευσε δίπλα στους μεγαλύτερους θεωρητικούς φυσικούς της εποχής, παραδόξως δεν υπήρξε μαθητής του Μπορ. Ήταν όμως μεγάλος θαυμαστής του. Όταν μάλιστα ο Μπορ έδωσε δύο διαλέξεις στο Χάρβαρντ, ο Όπι θεώρησε καθήκον του να της παρακολουθήσει και τις δύο. Ήταν γνωστή η φράση που κυκλοφορούσε τότε στους επιστημονικούς κύκλους : «Ο Μπορ είναι ο Θεός και ο Όπι προφήτης Αυτού».

Ο Νιλς Μπορ εμφανίζεται στην ταινία μια φορά στην αρχή να δίνει σεμινάριο στο Κέιμπριτζ και να παροτρύνει τον Όπι να πάει στο Γκέτινγκεν για να μαθητεύσει δίπλα στον Μαξ Μπορν, όπως και έγινε τελικά, και μια φορά προς τη μέση όταν φυγαδεύεται τα Χριστούγεννα του 1943 στο Λος Άλαμος από την κατεχόμενη Ευρώπη με βρετανικό αεροπλάνο, μέσα στο οποίο παραλίγο να πεθάνει γιατί δεν μπόρεσε να βάλει σωστά τη μάσκα οξυγόνου. Εκεί, ο Μπορ εντάχθηκε στο Σχέδιο Μανχάταν αλλά τελικά δεν συνεισέφερε σ’ αυτό γιατί όπως είπε και ο ίδιος δεν χρειαζόταν. «Δεν είχαν ανάγκη τη βοήθειά μου για να φτιάξουν την ατομική βόμβα», αναφέρει ο Μπορ. Μάλιστα, στην ταινία αλλά και στο βιβλίο, μεταξύ Οπενχάιμερ και Μπορ διαμείβεται ο εξής διάλογος :

Μ : – Είναι αρκετά μεγάλη (η ισχύς της βόμβας) ;

Ο : – Για να τελειώσει τον πόλεμο ;

Μ : – Για να τελειώσει κάθε πόλεμο.

Σε κάποιο σημείο της ταινίας ο συνταγματάρχης και μετέπειτα στρατηγός Γκρόουβς, στρατιωτικός διοικητής και γενικός διευθυντής του Σχεδίου Μανχάταν, συνομιλεί με τον Οπενχάιμερ:

Γ : – Πώς και δεν κέρδισες το βραβείο Νόμπελ ;

Ο : – Γιατί δεν έγινες ακόμα στρατηγός ;

Γ : – Θα με κάνουν τώρα.

Ο : – Ίσως έχω και εγώ την ίδια τύχη.

Γ : – Βραβείο Νόμπελ για κατασκευή βόμβας ;

Ο : – Ο Άλφρεντ Νόμπελ ανακάλυψε τη δυναμίτιδα.

Θα μπορούσε να κερδίσει ο Οπενχάιμερ το Νόμπελ; Την απάντηση ίσως τη δίνει η Σουηδική Ακαδημία Επιστημών η οποία σε σχετικά ερωτήματα απαντά  ότι το Νόμπελ απονέμεται σε επιστήμονες για το έργο μιας ολόκληρης ζωής ή για επινοήσεις τόσο σημαντικές και ρηξικέλευθες που καθόρισαν ή δημιούργησαν ολόκληρους επιστημονικούς κλάδους. Ο Οπενχάιμερ δεν είχε τέτοιο επιστημονικό έργο. Αναμφισβήτητα επρόκειτο για μια ιδιοφυΐα που ήταν λάτρης της γαλλικής λογοτεχνίας και ποίησης του Μεσαίωνα, μιλούσε έξι ή επτά ξένες γλώσσες μεταξύ των οποίων Αρχαία Ελληνικά, Λατινικά, Γαλλικά, Γερμανικά και Ολλανδικά και επίσης μπορούσε να διαβάζει Σανσκριτικά. Έλεγε μάλιστα χαρακτηριστικά στις παρέες του : «Κάνε μου μια ερώτηση στα Λατινικά και θα σου απαντήσω στα Αρχαία Ελληνικά».

Οι σημαντικότερες όμως συνεισφορές του στη φυσική ήταν η γνωστή στους επαΐοντες «Προσέγγιση Μπορν-Οπενχάιμερ» που διατύπωσε το 1927 σε συνεργασία με τον δάσκαλό του νομπελίστα Γερμανό φυσικό Μαξ Μπορν και το άρθρο του «Περί της Συνεχούς Βαρυτικής Συστολής»  το οποίο συνέγραψε το 1939 με τον μαθητή και συνεργάτη του Χάρτλαντ Σνάιντερ και το οποίο αναφέρεται στις μαύρες τρύπες είκοσι οκτώ χρόνια πριν καθιερωθεί ο όρος από τον Τζον Γουίλερ.

Όμως, το να κερδίσει κανείς ένα Νόμπελ, όπως πολλά πράγματα στη ζωή είναι ζήτημα αφοσίωσης, στρατηγικής, ικανότητας, σωστού συγχρονισμού, και ασφαλώς τύχης. Από τον Οπενχάιμερ έλειπε η  απαραίτητη αφοσίωση και επιμονή. Δεν είχε αυτό που, κατά τον νομπελίστα φυσικό Μάρρεϋ Γκελ-Μαν, λένε οι Γερμανοί «καθισμένη σάρκα» δηλαδή το να κάθεσαι στην καρέκλα και να κάνεις μακροσκελείς και σύνθετους υπολογισμούς. Δεν είχε όμως και τη σωστή στρατηγική, γιατί τελικά συνέδεσε τόσο έντονα το όνομά του με ένα όπλο που ξεχάστηκαν όλες οι άλλες συνεισφορές του στην επιστήμη.

Όμως και ο συγχρονισμός του ήταν λάθος. Παρόλο που ο Οπενχάιμερ έγραψε ή συνέγραψε πολλά επιστημονικά άρθρα, κανένα τους δεν ήταν τόσο σημαντικό ώστε να επιδράσει καθοριστικά στην ανάπτυξη της κβαντομηχανικής. Άλλωστε, ο Οπενχάιμερ, την δεκαετία του ’20, είχε να ανταγωνιστεί επιστημονικά διανοητικούς γίγαντες όπως ο Μπορ, ο Χάιζενμπεργκ (με τη Μηχανική των Μητρών και την Αρχή της Απροσδιοριστίας), ο Πάουλι (με την Απαγορευτική του Αρχή, τη μαθηματική ανάλυση του spin του ηλεκτρονίου και την Υπόθεση Νετρίνο), ο Ντιράκ (με τα αντισωματίδιά του), ο Μπορν (με τη στατιστική ερμηνεία της κυματοσυνάρτησης)  κ.ά. μπροστά στους οποίους ίσως να ένοιωθε και λίγο μειονεκτικά. Και όταν τελείωσε και η δουλειά του στο Σχέδιο Μανχάταν, το 1945, ο Όπι ήταν ήδη σαράντα ενός χρονών, πολύ μεγάλος για να κάνει επαναστατικές ανακαλύψεις αν σκεφτούμε ότι σ’ αυτές τις επιστημονικές περιοχές, οι μεγάλες επινοήσεις έγιναν από ανθρώπους μικρότερους των τριάντα ετών, μερικές φορές και κάτω από τα είκοσι πέντε.

Όταν λοιπόν ο Οπενχάιμερ έγινε διευθυντής του I.A.S. το 1946 ήταν ήδη επιστημονικά «τελειωμένος». Άλλωστε μέχρι το θάνατό του δεν είχε καμία ουσιαστική επιστημονική συνεισφορά.

Ο Οπενχάιμερ δεν είχε την υπομονή να ασχοληθεί σε οποιοδήποτε συγκεκριμένο πρόβλημα. Άνοιγε όμως τους δρόμους τους οποίους ακολουθούσαν οι άλλοι και έκαναν σημαντικότατες ανακαλύψεις.

Αναφορές :

1. Η κινηματογραφική ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν : “Oppenheimer”.
2. «Ο θρίαμβος και η τραγωδία του Ρόμπερτ Οπενχάιμερ». Kai Bird & Martin J. Sherwin. Εκδόσεις : Τραυλός (2008).
3. «Ποιος πήρε την καρέκλα του Αϊνστάιν ;». Εκκεντρικοί και μεγαλοφυείς του ινστιτούτου προχωρημένων σπουδών του Πρίνστον. Ed Regis. Εκδόσεις : Τροχαλία (1995).
4. «Από χίλιους ήλιους φωτεινότερο». Το πεπρωμένο των ατομικών ερευνητών. Robert Jungk. Εκδόσεις : Μαρία Μαλαγαρδή (1970).

AI stands for Artificial Intelligence, which is a branch of computer science focused on creating intelligent machines that can simulate human intelligence and perform tasks that would typically require human intelligence to complete. Furthermore, AI can be classified, most of the time, into two categories: narrow AI and general AI. Narrow AI is designed to perform specific tasks, while general AI is theoretically designed to perform any intellectual task that a human can do – but it hasn’t been done before-

Advantages vs Disadvantages

Let’s first start with the advantages:

•        Speed and Efficiency – AI can analyse vast amounts of data at a faster pace than humans, which can improve efficiency and speed in the decision-making processes.

•        Accuracy – AI can eliminate the potential for human error, which can lead to more accurate and reliable results.

•        Consistency and 24/7 availability – AI can consistently perform the same task without getting tired or losing focus, which can lead to more consistent outcomes. AI programs are available all around the clock, they can improve customer service by working non-stop

•        Cost effective – AI can potentially reduce labour costs by automating certain tasks, which can save money for businesses and organisations.

But there are many disadvantages as well:

•          Lack of creativity and empathy – AI lacks the creativity and empathy that humans possess, which can limit its ability to understand complex human emotions and interactions and it cannot think creatively in the same way a human can.

•       Dependent too much on technology and high cost of implementation – AI is dependent on technology and programming, which can make it vulnerable to errors and cybersecurity threats. Also, the implementation cost of AI is very high

•       Job displacement -The automation of certain tasks through AI can lead to job displacement for humans in certain industries.

•       Ethical concerns -The development and use of AI raise ethical concerns about privacy, bias, and the potential misuse of AI technology

What is the future of AI?

AI’s impact goes beyond big data and IoT (Internet for Things), offering both advancements and ethical challenges. In the realm of machine learning, the evolving landscape presents digital opportunities to offset job displacement. Furthermore, AI will affect healthcare leading to more accurate diagnoses and personalised treatments. Also, the global dialogue underscores the need for shared responsibility between governments and companies to address concerns about misuse. As AI becomes ingrained in daily life, noticeable societal and economic shifts occur, bringing benefits such as improved safety, business growth, and enhanced healthcare. However, amidst optimism, mature considerations are essential, recognizing potential drawbacks in social interactions and environmental impact. Navigating the societal, ethical, and economic impacts requires careful attention in our rapidly changing world.

———————————————————————————————————————————-

Τι είναι Τεχνητή Νοημοσύνη;

Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) ή AI στα αγγλικά, είναι ένας κλάδος της πληροφορικής που ασχολείται με τη δημιουργία έξυπνων μηχανών που μπορούν να μιμηθούν την ανθρώπινη νοημοσύνη και να εκτελούν γνωστικές λειτουργίες (λειτουργίες που θα χρειάζονταν συνήθως ανθρώπινη εξυπνάδα για να ολοκληρωθούν) – όπως είναι η μάθηση, ο σχεδιασμός και η δημιουργικότητα-.  Αυτή χωρίζεται, συνήθως, σε δύο κατηγορίες: Στενή (narrow/ weak) και Γενική (general) Τεχνητή Νοημοσύνη. Η πρώτη είναι φτιαγμένη για να εκτελεί συγκεκριμένες εργασίες, ενώ η δεύτερη, θεωρητικά, μπορεί να εκτελέσει οποιαδήποτε εργασία που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος  – αλλά δεν υπάρχει μέχρι στιγμής – .

Πλεονεκτήματα και Μειονεκτήματα

Ας ξεκινήσουμε με τα πλεονεκτήματα:

•                      Ταχύτητα και Αποτελεσματικότητα – Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να επεξεργαστεί τεράστιες ποσότητες δεδομένων πιο γρήγορα από τους ανθρώπους,  αυξάνοντας την αποτελεσματικότητα και την ταχύτητα λήψης αποφάσεων.

•                      Ακρίβεια και Αξιοπιστία– Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να εξαλείψει την πιθανότητα του ανθρώπινου λάθους, με αποτέλεσμα πιο ακριβή και αξιόπιστα αποτελέσματα.

•                      Συνέπεια και 24ωρη διαθεσιμότητα – Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να εκτελέσει την ίδια εργασία με σταθερό ρυθμό, ακούραστα, χωρίς διακοπή και χωρίς περισπασμούς, παράγοντας συνεκτικά/σταθερά αποτελέσματα. Επίσης τα προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης είναι διαθέσιμα ανά πάσα στιγμή, βελτιώνοντας την εξυπηρέτηση των πελατών.

•                      Οικονομική Αποδοτικότητα – Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να μειώσει το κόστος εργασίας αυτοματοποιώντας ορισμένες εργασίες, επιτρέποντας σε εταιρείες και οργανισμούς να  εξοικονομήσουν πολλά χρήματα.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχουν επίσης πολλά μειονεκτήματα:

•                      Έλλειψη Δημιουργικότητας και Ευαισθητοποίησης – Η Τεχνητή Νοημοσύνη στερείται ανθρώπινης δημιουργικότητας και ενσυναίσθησης , την οποία κατέχουν οι άνθρωποι· περιορίζοντας την ικανότητά της να κατανοεί περίπλοκα ανθρώπινα συναισθήματα και αλληλεπιδράσεις, αφού δεν είναι σε θέση να σκέφτεται δημιουργικά όπως μπορεί να κάνει ο καθένας μας.

•                      Υπερβολική Εξάρτηση από την Τεχνολογία και Υψηλό Κόστος Εφαρμογής – Η Τεχνητή Νοημοσύνη βασίζεται στην τεχνολογία και τον προγραμματισμό, καθιστώντας την ευάλωτη σε λάθη προγραμματισμού και σε απειλές στον κυβερνοχώρο. Επιπλέον, το κόστος υλοποίησής της είναι πολύ υψηλό.

•                      Αύξηση Ανεργίας – Η αυτοματοποίηση ορισμένων εργασιών μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί ενδεχομένως να οδηγήσει σε εκτόπιση εργαζομένων από διάφορους κλάδους.

•                      Ηθικές Ανησυχίες: Η ανάπτυξη και η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης έχουν δημιουργήσει ηθικές ανησυχίες σχετικά με την ιδιωτικότητα και την πιθανή κατάχρηση αυτής της τεχνολογίας.

Ποιο είναι το μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης;

 Η επιρροή της Τεχνητής Νοημοσύνη εκτείνεται πέρα από τη σφαίρα των μαζικών δεδομένων (big data)  και του Διαδικτύου των Πραγμάτων (IoT), παρουσιάζοντας τόσο σημαντικές εξελίξεις όσο και ηθικά διλήμματα. Στο πεδίο της μηχανικής μάθησης (machine learning), είναι προφανές ότι αυτή η τεχνολογία θα δημιουργήσει περισσότερες ευκαιρίες εργασίας, καταπολεμώντας την ανεργία. Επιπλέον, η Τεχνητή Νοημοσύνη θα επηρεάσει τον κλάδο της υγείας, θα φέρει επανάσταση στις διαγνώσεις και τις θεραπείες, επιτρέποντας πιο εξατομικευμένη και αποτελεσματική φροντίδα. Επίσης, ο παγκόσμιος διάλογος τονίζει την σημασία της κοινής ευθύνης μεταξύ κυβερνήσεων και εταιρειών για την αντιμετώπιση των ανησυχιών σχετικά με την κατάχρηση της τεχνολογίας. Καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη διεισδύει στην καθημερινή ζωή, η κοινωνία και η οικονομία θα υποστούν εμφανείς αλλαγές, με αποτέλεσμα τη καλύτερη ασφάλεια, την επιχειρηματική ανάπτυξη και τη βελτιωμένη υγεία. Ωστόσο, είναι σημαντικό να ληφθούν υπόψη οι πιθανές αρνητικές συνέπειες, καθώς μπορεί να φέρει βαθιές κοινωνικές, ηθικές και οικονομικές επιπτώσεις.

———————————————————————————————————————————-

Πηγές:

S.O.L.E. meeting by Mike Lyons άνοιξη 2023,

https://www.coursera.org/articles/what-is-artificial-intelligence

https://www.bbc.co.uk/newsround/49274918

https://www.britannica.com/technology/artificial-intelligence/Alan-Turing-and-the-beginning-of-AI

https://www.tableau.com/data-insights/ai/advantages-disadvantages

https://www.geeksforgeeks.org/advantages-and-disadvantage-of-artificial-intelligence/

https://www.simplilearn.com/advantages-and-disadvantages-of-artificial-intelligence-article

https://codebots.com/artificial-intelligence/the-3-types-of-ai-is-the-third-even-possible

https://builtin.com/artificial-intelligence/types-of-artificial-intelligence

https://www.europarl.europa.eu/news/el/headlines/society/20200827STO85804/ti-einai-i-techniti-noimosuni-kai-pos-chrisimopoieitai

https://dione.lib.unipi.gr/xmlui/bitstream/handle/unipi/14618/%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20_%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20.pdf?sequence=1

https://www.dailythess.gr/texniti-noimosini-ti-einai-pos-xrisimopiite/

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CE%B5%CF%87%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%AE_%CE%BD%CE%BF%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%83%CF%8D%CE%BD%CE%B7

https://www.wordreference.com/engr/

(τελευταία φορά ανοίχτηκαν τα λινκς στις 21:46 18/11/2023)

 Εικόνα:

https://blog.tapptic.com/what-can-ai-generate-today/