Adoration of the Magi

Της Μαρίας Γ. Κούσκουρα (Χημικός, MSc, PhD)

Τα Χριστούγεννα είναι η κατεξοχήν αγαπημένη γιορτή των παιδιών. Τα παιδιά κάνουν εικόνες, συχνά για τα στολίδια που περιμένουν καρτερικά όλον τον χρόνο κλεισμένα στα κουτιά τους μέχρι να έρθει η στιγμή που θα λάμψουν ξανά, για τα τραγούδια και φυσικά για τα παιχνίδια που τα περιμένουν με ανυπομονησία! Το παιδί που κρύβουμε όλοι μέσα μας μπορεί να νομίζει πως τα ξέχασε όλα αυτά, όμως δεν είναι δύσκολο μία μυρωδιά να επαναφέρει στη μνήμη εικόνες και τόσο εύκολα σιγοψιθυρίζει τα χριστουγεννιάτικα τραγούδια με νοσταλγία…

Το πλήρες άρθρο, με κλικ εδώ.

(Αναδημοσίευση από τα Χημικά Χρονικά, τεύχος Δεκεμβρίου 2020)

Ένα σχολείο μια ιστορία χρόνων

Τ ο σχολείο μας ιδρύεται το 1986 επί δημαρχίας Κωνσταντίνου Σαπρανίδη. Εκείνη την εποχή οι Αμπελόκηποι αναπτύσσονται ραγδαία ,ο πληθυσμός αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς καθώς κι ο αριθμός των μαθητών  .Το 1^Ο Λύκειο δεν επαρκεί να στεγάσει όλους τους μαθητές και  το 1985 ιδρύεται το 2^ο Λύκειο το οποίο στεγάζεται στου Γκρουζούδη .Ο αριθμός των μαθητών είναι πάλι πολύ μεγάλος και για να λυθεί το πρόβλημα  ιδρύεται το 3^ο Λύκειο .Τα δύο Λύκεια λειτουργούν σε δύο βάρδιες για να λυθεί το πρόβλημα της στέγασης του νέου Λυκείου .Το σχολείο επανδρώνεται από τους νεότερους καθηγητές του 1^ου  και του 2^ου Λυκείου, πρώτος διευθυντής του σχολείο είναι ο κ. Παπαδόπουλος.  Εκείνα τα χρόνια το 3^ο Λύκειο είχε δεκατρία τμήματα ,πέντε στην Α΄, τέσσερα στην Β΄ και τέσσερα στην Γ΄ Λυκείου. Το Λύκειο μας συστεγάζεται με το 2^ο Λύκειο μέχρι το 1995 και το σχολικό έτος 1995-96 μετακομίζει στο 4^ο Γυμνάσιο .Τα δύο σχολεία λειτουργούν σε δύο βάρδιες και συστεγάζονται μέχρι το 2007 .

Ο Σεπτέμβριος του 2007 βρίσκει το σχολείο μας ,μετά από αίτημα και αγώνες χρόνων του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων ,του Συλλόγου των καθηγητών ,των μαθητών και του δημάρχου κ. Κυρίζογλου  ,να μετακομίζει επιτέλους στο δικό του κτίριο μέσα στο οικόπεδο του Φιλίππου ,στο κέντρο των Αμπελοκήπων .Βέβαια η μοίρα δεν  θέλει το σχολείο μας να σταματήσει να συστεγάζεται ,έτσι στο νέο κτίριο μαζί με το σχολείο μας αρχίζει να λειτουργεί και το νεοσύστατο Καλλιτεχνικό Γυμνάσιο.

Το σχολείο μας στα τριάντα χρόνια της ύπαρξης του έχει να παρουσιάσει μια πλούσια δράση με διάφορα προγράμματα όπως τη συμμετοχή σε περιβαλλοντικά, πολιτιστικά και αγωγής  και σταδιοδρομίας προγράμματα, εκπαιδευτικές εκδρομές ,συμμετοχή στο Ευρωκοινοβούλιο και στη Βουλή των Εφήβων ,έκδοση περιοδικού και εφημερίδας ,επίσκεψη στο Φανάρι ,συμμετοχή σε αθλητικούς αγώνες  με πολλές διακρίσεις και μια μεγάλη γκάμα από διδακτικές επισκέψεις .Έχει να επιδείξει μια πλούσια κοινωνική και φιλανθρωπική δράση .Από το σχολείο μας έχουν περάσει σπουδαίοι καθηγητές με πλούσιο συγγραφικό έργο κα ακαδημαϊκή καριέρα αλλά και πολύ σπουδαίοι μαθητές ,μαθητές που έχουν διαπρέψει σε διάφορους επαγγελματικούς χώρους όπως γιατροί, δικηγόροι, ηλεκτρολόγοι μηχανικοί κτλ καθώς και πολύ επώνυμοι καλλιτέχνες έχουν περάσει από τα θρανία του 3^ου Λυκείου .

Σήμερα το σχολείο μας  αποτελεί ένα πρότυπο σχολείο με πολύ καλές υποδομές ,εξοπλισμένο τεχνολογικά ,με ένα πολύ καλό εκπαιδευτικό δυναμικό και κυρίως με ένα πολύ καλό μαθητικό δυναμικό ,είναι ένα υπόδειγμα δημόσιου σχολείου και αυτό οφείλεται στην πολύ καλή συνεργασία   διευθυντή ,καθηγητών, μαθητών , συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων  και βέβαια  του Δήμου.

Διευθυντές που πέρασαν από το σχολείο μας και έγραψαν την δική τους ιστορία είναι ο κ.Παπαδόπουλος ο κ. Σκαμνίωτης ,ο κ.Τσιαμούρης ,ο κ.Καρυπίδης ,ο κ.Χαρατσής ,ο κ. Βαρβαρέσος .ο κ.Νικολής και ο σημερινός διευθυντής κ. Κολτσάκης .

Ένας στους έξι μαθητές δηλώνουν ότι έχουν υποστεί κάποιας μορφής σωματική ή λεκτική βία κατά τη διάρκεια της σχολικής τους ζωής , υπάρχουν όμως υπόνοιες ότι το πρόβλημα είναι πολύ πιο εκτεταμένο καθώς αποτελεί θέμα ταμπού και πολλά παιδιά φοβούνται να μιλήσουν .Πολλά περιστατικά βίας μένουν ανέγγιχτα γιατί στιγματίζουν ιδιαίτερα τους θύτες , τα θύματα και κυρίως το κύρος του σχολείου .Η σιωπή εγκλωβίζει τη βία στη μνήμη αυτών που την βιώσαν με άγνωστες συνέπειες.

 ΟΡΙΣΜΟΣ:

Τι είναι όμως σχολική βία; Η  απάντηση δεν είναι εύκολη .θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι η επιβολή της θέλησης ενός μέρους της εκπαιδευτικής διαδικασίας σε κάποιο άλλο και η πρόκληση ζημιάς η βλάβης .Ποιες είναι όμως οι μορφές της σχολικής βίας ; είναι η λεκτική ,η σωματική ,η ψυχολογική ,η σεξουαλική ,η ηλεκτρονική και ο βανδαλισμός.

Σωματική βία: Έχει να κάνει με ξυλοδαρμό ,σπρωξίματα σφαλιάρες η γρονθοκοπήματα . Είναι ίσως οι πιο έντονες μορφές άσκησης βίας.

Λεκτική βία. Είναι η χρησιμοποίηση λέξεων η εκφράσεων για να χαρακτηρίσουμε κάποιον και εννοείτε οι χαρακτηρισμοί αυτοί δεν είναι καθόλου κολακευτικοί και μειώνουν το άτομο στο όποιο αναφέρονται .Το αποτέλεσμα αυτής της βίας είναι ότι το άτομο κλείνεται στον εαυτό του και η απομόνωση του.

Ψυχολογική βία. Εδώ έχουμε συνδυασμό των παραπάνω με αποτέλεσμα ο μαθητής  που δέχεται τη βία να μην θέλει να πάει στο σχολείο , να μη τολμάει να μιλήσει και να μην έχει το θάρρος της γνώμης του .

Ηλεκτρονική βία : Είναι το νέο φρούτο που έχει άμεση σχέση με τις νέες τεχνολογίες. Ένα βίντεο ,μια φωτογραφία και η ανάρτηση  του στο διαδυκτιο. Και άδω η πίεση είναι πολύ μεγάλη ιδίως αν πρόκειται για προσωπική στιγμή.

Ποιοι  είναι όμως τα  θύματα της σχολικής βίας ; Ως συνήθως θύματα είναι μαθητές με κάποια αδυναμία  σωματική ,εμφανισιακή  ή οτιδήποτε μπορεί να αποτελέσει  λαβή για σχόλια . Τα θύματα είναι συνήθως άτομα ντροπαλά ,ήσυχα με λίγους φίλους  εκτός σχολείου και κανέναν από τον χώρο του σχολείου, που έχουν υπερπροστατευτικές μητέρες και δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα μόνα τους.

Αντίθετα οι μαθητές – θύτες είναι παιδιά που δεν πήραν την πρέπουσα αγάπη από το σπίτι ή μεγάλωσαν σε ένα σπίτι που επικρατούσε ο εκφοβισμός.

Ποια είναι όμως τα αίτια της σχολική βίας;

Η βία ως κοινωνικό φαινόμενο έχει στενή σχέση με την κοινωνική ανισότητα ,τον κοινωνικό αποκλεισμό ,την ματαίωση και την διαφορετικότητα .Είναι συνυφασμένη με την παραβατικότητα ,το αδιέξοδο και το φόβο αλλά και με την εκμηδένιση ,την απαξίωση του ανθρώπου από τον άνθρωπο .Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι εν δυνάμει βίαιοι .Δεν υπάρχουν βίαιοι άνθρωποι αλλά κάτω από ορισμένες συνθήκες που δημιουργεί το περιβάλλον  όλοι μπορεί να γίνουν.

Ποιες είναι όμως οι διαστάσεις της βίας ; η σχολική βία μπορεί να εμφανιστεί με τη βία μεταξύ μαθητών ,με τη βία μεταξύ εκπαιδευτικών ,με τη βία εκπαιδευτικών προς τους μαθητές ,με τη από τους εκπαιδευτικούς προς την διοίκηση ,με τη βία από τους εξωσχολικούς προς μαθητές ,με τη βία γονέων προς τους εκπαιδευτικούς.

Τι πρέπει να προσέξουν οι γονείς :

Το παιδί που πέφτει θύμα ενδοσκοπικής βίας μένει κλεισμένο στον εαυτό του. Οι γονείς μπορούν να το αντιληφθούν αν προσέξουν διαφορές στην συμπεριφορά του ,όπως : ένα έντονο άγχος , ανασφάλεια ,φοβίες , σχολική άρνηση , αποτυχία στα μαθήματα και μαθησιακές δυσκολίες είναι ορισμένες χαρακτηριστικές αλλαγές.

Το παιδί θύμα μπορεί να εμφανίσει ψυχοσωματικά συμπτώματα ,όπως πονοκέφαλος ,πόνους στη κοιλία , διαταραχές ύπνου , βραδινή ενούρηση ,κατάθλιψη ακόμη και απόπειρες αυτοκτονίας.

Τα τελευταία χρόνια λειτουργεί τηλεφωνική γραμμή υποστήριξης της Εταιρείας Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού ( τη. 8018011177 και 11611) Οι κλήσεις που δέχεται το τηλεφωνικό κέντρο είναι παρά πολλές και είναι κυρίως από γονείς αλλά και από εκπαιδευτικούς και παιδιά.

Από έρευνες που έγιναν έχει διαπιστωθεί ότι το μεγαλύτερο ποσοστό βίας παρατηρείται στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη ,ότι η σχολική βία εκφράζεται κυρίως με βανδαλισμούς και καταστροφές σχολικού εξοπλισμού, ότι μαθητές με υψηλή βαθμολογία εμπλέκονται λιγότερο σε βιαιότητες είτε ως θύτες είτε ως θύματα ενώ μαθητές με μέτρια ή χαμηλή βαθμολογία εμπλέκονται πολύ περισσότερο. Επίσης οι μαθητές όσο μεγαλώνουν τόσο λιγότερο εμπλέκονται σε βίαια περιστατικά  και οι μαθητές που συμμετέχουν σε βίαια περιστατικά είναι συνήθως και θύτες και θύματα.

Πως όμως αντιμετωπίζεται το πρόβλημα της σχολικής βίας;

Πολλάκράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και στην Αμερική ,όπου το πρόβλημα έχει πάρει σοβαρές διαστάσεις , έχουν πάρει εκτενή μέτρα για την πρόληψη και αντιμετώπιση της σχολικής βίας και αντιμετωπίζεται σφαιρικά. Στην Ελλάδα η σχολική βία δεν αναφέρεται ως αυτόνομο ζήτημα και αντιμετωπίζεται μέσα στην ευρύτερη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση χωρίς να γίνεται ρητή αναφορά στο ζήτημα. Οι πολιτικές που συμβάλλουν στη βελτίωση του σχολικού κλίματος και στην ποιοτική αναβάθμιση της εκπαίδευσης ,μπορούν να συμβάλουν και στην  πρόληψη της βίας και του κοινωνικού αποκλεισμού ,κυρίως αν ο εκπαιδευτικός έχει την κατάλληλη επιμόρφωση .

Ο Εκπαιδευτικός χρειάζεται ιδιαίτερη επιμόρφωση για τη διαχείριση των πολιτισμικών ,δεοντολογικών ,συναισθηματικών ,ψυχικών και άλλων συγκρούσεων που συμβαίνουν στη τάξη αλλά και στον ίδιο ως μέλους της κοινωνίας που ζει ,που αποδέχεται τις αξίες της και τις στηρίζει ή τις θέτει στην κρίση και τον προβληματισμό του συνόλου .Και εδώ δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τα νέα δεδομένα που υπάρχουν στην ελληνική κοινωνία ,την οικονομική κρίση αλλά και την κρίση αξίων και τις δυσοίωνες προβλέψεις για το μέλλον των νέων και πως όλα αυτά επηρεάζουν τον ψυχισμό των μαθητών και όχι μόνο. Επίσης η προαγωγή της ψυχικής υγείας θα ήταν ένα αποτελεσματικό μέτρο για την πρόληψη της βίας. Το σχολείο μπορεί να λειτουργήσει ως ένας αυτόνομος οργανισμός που θα μπορούσε ορίζοντας το σχολικό ήθος να ελέγχει κάθε έκφραση σχολικής βίας  και με τη συνεργασία των εκπαιδευτικών ,των μαθητών και των γονέων  να αναπτύξουν κανόνες για την προστασία όλων των μελών από κάθε μορφή βίας που απαξιώνει κάθε άτομο και δημιουργεί συνθήκες αποκλεισμού. Το σχολείο πρέπει με διαφόρους τρόπους επικοινωνίας να ενδυναμώνει την προσωπικότητα των μαθητών , να αναπτύσσει πνεύμα συνεργασίας και συμμετοχής ανάμεσα σε όλα τα μέλη της σχολικής κοινότητας  και να βοηθά στην ψυχική και συναισθηματική ισορροπία των μαθητών  καθώς και στην αυτοεκτίμηση ,το σεβασμό και την δημιουργικότητα και αυτονομία των μελών. Βέβαια όλα αυτά θα έπρεπε να γίνουν με την στήριξη από εξειδικευμένα άτομα που έχουν μελετήσει και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον του σχολειού , τα οποία θα αναλάβουν σεμινάρια για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ,προτείνουν πολιτιστικά δρώμενα ,καλλιτεχνικές δράσεις , βιωματικές μεθόδους κ.α. Ήδη όλα αυτά εφαρμόζονται σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με μεγάλη επιτυχία. Στην Ελλάδα όλα αυτά αποτελούν όνειρο θερινής νύχτας!!!

Κλείνοντας πρέπει να τονίσουμε ότι η σχολική βία είναι αναπόσπαστο κομμάτι της βίας και της παραβατικότητας που υπάρχει στην κοινωνία, δεν μπορούμε να την δούμε και να την αντιμετωπίσουμε μεμονωμένα. Το θύμα και ο θύτης είναι άτομα από την κοινωνία στην οποία ανήκει και το σχολείο. Η στάση τους και η συμπεριφορά τους αντανακλά και αναπαράγει ότι το οικογενειακό ,σχολικό και κοινωνικό περιβάλλον καλλιεργεί.

Ο έλεγχος της σχολικής βίας στη σχολική κοινότητα χωρίς μέτρα πολιτικής που να αντιμετωπίζουν το πρόβλημα που υπάρχει στην ευρύτερη κοινωνία δεν είναι μόνο ένα απλό ημίμετρο ,είναι μέτρο συντήρησης και διαιώνισης της βίας. Πριν  ή παράλληλα με τον σχεδιασμό πολιτικών για τον έλεγχο της σχολικής βίας χρειάζεται να σχεδιαστούν και να  λειτουργήσουν μέτρα και πολιτικές για την πρόληψη της βίας στην κοινωνία..

Έθνος, εθνικισμός και εθνικό κράτος

Το έθνος μπορεί να οριστεί ως «ένας επώνυμος πληθυσμός ανθρώπων που μοιράζονται μια ιστορική περιοχή (επικράτεια), κοινούς μύθους και ιστορικές μνήμες, ένα μαζικό, λαϊκό πολιτισμό, μια κοινή οικονομία, κοινά νομικά δικαιώματα και υποχρεώσεις για όλα τα μέλη» (Smith, 1991, όπ. αναφ. στο Ράπτης, 2000, σελ. 73). Σύμφωνα δε με τον Hobsbawm (1994, σελ. 34), «το «έθνος» ήταν το σώμα των πολιτών, η συλλογική κυριαρχία των οποίων τους συγκροτούσε σε ένα κράτος, το οποίο ήταν η πολιτική τους έκφραση. Διότι οτιδήποτε άλλο κι αν ήταν ένα έθνος, το στοιχείο της πολιτογράφησης και της μαζικής συμμετοχής ή εκλογής, ποτέ δεν απουσίαζε από αυτό». Βέβαια, όπως ό ίδιος αναφέρει (σελ. 33), κατά την Εποχή των Επαναστάσεων η ίδια λέξη (έθνος) σήμαινε, ή μπορούσε να σημαίνει, πολύ διαφορετικά πράγματα. Ο εθνικισμός μπορεί να οριστεί ως «αξίωμα που θεωρεί ότι η πολιτική και η εθνική ενότητα πρέπει να συμπίπτουν» (Gellner, 1983, όπ. αναφ. στο Ράπτης, 2000, σελ. 73). Η έννοια του εθνικού κράτους στηρίζεται στην «αρχή των εθνοτήτων», δηλαδή του αναπαλλοτρίωτου δικαιώματος κάθε εθνοτικής κοινότητας να συγκροτεί το δικό της εθνικό κράτος (Ράπτης, 2000, σελ. 71).

Οι απαρχές του εθνικισμού

Σύμφωνα με τον Blanning (2009, σελ 203) ο εθνικισμός «εν μέρει προέκυψε από την ανάγκη να βρεθεί κάποιο κοσμικό υποκατάστατο της θρησκείας». Εμφανίστηκε δε με δυο μορφές: «Μια πολιτισμική, η οποία προσδιόριζε το έθνος ως το σημαντικότερο σημείο αναφοράς για τους ανθρώπους, ως την κορυφαία αξία και το υψηλότερο ιδανικό˙ και μια πολιτική που προέκυψε αργότερα, η οποία πρέσβευε ότι τα πολιτισμικά και τα πολιτικά σύνορα ενός κράτους πρέπει να ταυτιστούν». Κατά τον 19^ο αιώνα, στο πλαίσιο της νεωτερικότητας και του μετασχηματισμού των ευρωπαϊκών κοινωνιών, μαζί με την εκβιο­μηχάνιση, τον φιλελευθερισμό και τον σοσιαλισμό, κατά το -κατά τον Braudel (2010, σελ. 523)- «επαναστατικό και ιδεολογικό στάδιο», αναδείχθηκε και η ιδέα του εθνικού κρά­τους ως πρότυπου συστήματος οικονομικής και πολιτικής οργάνωσης, κατά τις διαδικασίες μετάβασης από τη φεουδαρχική κοινωνία στη δημιουργία και εγκαθίδρυση μιας αστικής πλέον κοινωνίας.

Η έννοια του έθνους είχε διαφορετικό νόημα πριν τη Γαλλική Επανάσταση σύμφωνα δε με τον Hobsbawm (1994, σελ. 28), το Λεξικό της Βασιλικής Ισπανικής Ακαδημίας μόλις το 1884 χρησιμοποιεί για πρώτη φορά την ορολογία του κράτους, έθνους και γλώσσας σύμφωνα με σύγχρονη άποψη για τις έννοιες αυτές. Η συμμετοχή του λαού στα γεγονότα της Γαλλικής Επανάστασης εγκαινίασε την ανάληψη, από την πλευρά των μαζών, πρωταγωνιστικού ρόλου στο ιστορικό γίγνεσθαι, ενώ παράλληλα αναδείχθηκε και η σημασία της κοινής γνώμης στις εξελίξεις. Οι ιδέες της πολιτικής και εθνικής ελευθερίας της Γαλλικής Επανάστασης προέβαλαν την έννοια του Έθνους ως ενοποιητική και κυρίαρχη δύναμη και ως ανώτατη πηγή όλων των εξουσιών. Ο εθνικός στρατός που δημιουργήθηκε την εποχή του Ναπολέοντα διέχυσε και διέσπειρε σε ολόκληρη την Ευρώπη, ως φορέας εθνικής και κοινωνικής συνείδησης, τις ιδέες της εθνικής ανεξαρτησίας και της πολιτικής ελευθερίας, ιδέες που αποτέλεσαν κατά τον 19^ο αιώνα την κινητήρια δύναμη εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων. Σύμφωνα δε με τον Burns (1983, σελ. 119-120) ο εθνικισμός ήταν εν μέρει παιδί της Γαλλικής Επανάστασης και συνδέονταν με το κίνημα του «ρομαντισμού», με την κοινή πεποίθηση ότι «το παρελθόν θα έπρεπε να λειτουργεί ως μέσο κατανόησης του παρόντος και σχεδιασμού του μέλλοντος».

Μετά την κατάρρευση της Γαλλικής Αυτοκρατορίας, υπογράφηκε (μετά το Συνέδριο της Βιέννης, το 1815) μεταξύ της Αυστρίας, της Πρωσίας και της Ρωσίας η συνθήκη της «Ιεράς Συμμαχίας» για την αντιμετώπιση των επίδοξων κοινωνικών και εθνικών ανατροπέων καθώς, όπως γράφει ο Roberts (2009, σελ. 43), «Η Πρωσία, η Ρωσία και η Αυστρία βρέθηκαν να εξουσιάζουν πληθυσμούς τους οποίους τίποτε δεν συνέδεε ιστορικά με τις δυναστείες των Χοεντσόλερν, των Αψβούργων και των Ρομανόφ. Για τους δυο τελευταίους η σύγκρουση μεταξύ δυναστών και εθνών έμελλε να αποτελέσει φλέγον εσωτερικό θέμα και αποσταθεροποιητικό παράγοντα για όλο τον επόμενο αιώνα». Η Ιερά Συμμαχία διαλύθηκε ως αποτέλεσμα του Κριμαϊκού πολέμου, το 1856. Είχε ήδη ξεκινήσει μια μακρόχρονη διαδικασία για την εδραίωση της εθνικής συνείδησης ως κύριας δημόσιας υποχρέωσης όλων των μελών κάθε εθνότητας, στην οποία συνέβαλαν και παράγοντες όπως η ανάπτυξη της εκπαίδευσης και ο αλφαβητισμός (υποβοηθούμενοι και από την ανάπτυξη της τυπογραφίας), η υποχρεωτική στράτευση, τα εθνικά σύμ­βολα και οι εθνικές γιορτές. Εθνικά κράτη προέκυπταν είτε μέσω της απόσχισής τους από πολυεθνικά κρά­τη (όπως η Ελλάδα, η Σερβία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία κατά την εξασθένιση της Οθωμανικής εξουσίας στα Βαλκάνια) είτε μέσω της ενοποίησης πολιτικά κατακερματισμένων εθνών (όπως η Ιτα­λία και η Γερμανία). Παράλληλα, ήδη υφιστάμενα κράτη (Αγγλία, Γαλλία, Ισπανία) ενίσχυαν τον εθνικό τους χαρακτήρα. Καταγράφονταν γενικά έντονες ανακατατάξεις, κυρίως στο πλαίσιο της εκβιομηχάνισης της Ευρώπης (Trebilcock, 2009, σελ. 69-106), καθώς οι βιομηχανικές χώρες της Ευρώπης (και οι ΗΠΑ) αποτελούσαν το κέντρο ενός παγκόσμιου οικονομικού συστήματος, το οποίο βασιζόταν στη συνεχή αύξηση του ευρωπαϊκού πληθυσμού, στην ελεύθερη μετανάστευση ανθρώπινου δυναμικού και κεφαλαίων, στην επιλεκτική ανάπτυξη της βιομηχανίας σε περιοχές του κόσμου, στην ανάπτυξη των συγκοινωνιών, των επικοινωνιών και του ασφαλιστικού/ τραπεζικού συστήματος και στην αύξηση του διεθνούς εμπορίου. Προϋποθέσεις για την ομαλή λειτουργία αυτού του ευρω-ατλαντικού παγκόσμιου συστήματος αποτελούσαν: η ειρήνη, η ελευθερία του διεθνούς εμπορίου και η οικονομική ηγεμονία των χωρών που αποτελούσαν τον πυρήνα του συστήματος.

Η περιπτώσεις της Ιταλίας και της Γερμανίας

Μέχρι τα μέσα του 19^ου αιώνα η ιταλική χερσόνησος ήταν κατακερματισμένη σε μικρά κράτη/κρατίδια (βλ. Εικόνα 1, σελ. 7), με το ισχυρό βασίλειο του Πεδεμόντιου και της Σαρδηνίας ως το μόνο ανεξάρτητο και ως το μόνο με Ιταλό μονάρχη, τα παπικά κράτη, και τα υπόλοιπα να ανήκουν στην αυστριακή ή στην ισπανική επικράτεια. Διάφορες αποτυχημένες εξεγέρσεις, κυρίως κατά του καθεστώτος που είχε επιβληθεί από το Συνέδριο της Βιέννης, μπορούν να θεωρηθούν ως οι ρίζες του εθνικού ιταλικού κινήματος. Δυο πολιτικές προτάσεις με στόχο την επίλυση του ιταλικού ζητήματος απέτυχαν, επίσης. Με τους κατάλληλους χειρισμούς τους, ο βασιλιάς του Πεδεμοντίου Βίκτωρ-Εμμανουήλ Β’ (Vittorio Emanuele II di Savoia) και ο πρωθυπουργός του Καμίλο Καβούρ (Camillo Benso conte di Cavour), έχοντας εξασφαλίσει την υποστήριξη της Γαλλίας, και εκφράζοντας τις επιθυμίες της βιομηχανικής και εμπορικής τάξης για μια ενωμένη Ιταλία με συνταγματική μοναρχία και φιλελεύθερη οικονομία, κατόρθωσαν –και μέσω ενθαρρυντικών στρατιωτικών νικών κατά της Αυστρίας- τη σταδιακή και σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα ενοποίηση της Ιταλίας (βλ. Εικόνα 1).

Εικόνα 1: Οι φάσεις της Ιταλικής ενοποίησης (Berstein & Milza, 1997, σελ. 122).

Αντίθετα, στη Γερμανία η ενοποίηση προέκυψε όχι τόσο από πολιτικές προσπάθειες, αλλά κυρίως από την οικονομία: με πρωτοβουλία της Πρωσίας (οι οποία επικράτησε τελικά παραγκωνίζοντας σταδιακά την ανταγωνίστρια Αυστρία) ιδρύθηκε η «Γερμανική Τελωνειακή Ένωση», δημιουργώντας έτσι έναν ενιαίο οικονομικό χώρο που αποτέλεσε την ικανή βάση για την πολιτική ενοποίηση της Γερμανίας. Αυτή η ενοποίηση –και αυτή σε σύντομο χρονικό διάστημα (βλ. Εικόνα 2), όπως και η της Ιταλίας – επιτεύχθηκε μέσω των κατάλληλων χειρισμών του Βίσμαρκ (Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen), πρωθυπουργού της Πρωσίας, ο οποίος συνδύασε πολιτική ισχύος και αυταρχισμού με την κινητοποίηση της κοινής γνώμης και την αφύπνιση του εθνικού συναισθήματος, αξιοποιώντας παράλληλα εθνικό πόλεμο ενάντια στη Γαλλία (Ράπτης, 2000, σελ. 78-82˙ Berstein & Milza, 1997, σελ. 114-141).

Εικόνα 2: Οι φάσεις της Γερμανικής ενοποίησης (Berstein & Milza, 1997, σελ. 134).

Συζήτηση – συμπεράσματα

Ο εθνικισμός, φαινόμενο του 19^ου αιώνα, φαίνεται να συνδέεται αρχικά με τη δημοκρατία και την ελευθερία, αντλώντας στοιχεία της Γαλλικής Επανάστασης. Εμφανίστηκε, καλλιεργήθηκε και αξιοποιήθηκε ως ιδεολογία με ιδανικό το έθνος, στην προσπάθεια κοινωνικών συνόλων να υποστηρίξουν τα συμφέροντά τους ή/και ακόμη και την ίδια την ύπαρξή τους, στο πλαίσιο των ανακατατάξεων στον πολιτιστικό-οικονομικό-πολιτικό χάρτη της Ευρώπης. Δέχθηκε ισχυ­ρή ώθηση από την ιταλική και τη γερμανική ενοποίηση, η οποία είχε εδαφικό και διπλωματικό κόστος για την Αυστρία, και άλλαξε τον μέχρι τότε συσχετισμό των δυνάμεων στην Ευρώπη, με τη δημιουργία της ενιαίας και ισχυρής Γερμανίας. Παράλληλα, μικρότερου εύρους εθνικά κινήματα οδήγησαν στη δημιουργία νέων, εθνικών πλέον κρατών, τα περισσότερα από τα οποία υφίστανται μέχρι και σήμερα.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Berstein, S., Milza, P. (1997). Ιστορία της Ευρώπης 2. Η Ευρωπαϊκή συμφωνία και η Ευρώπη των εθνών1815-1919, τ. 2. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.

Blanning, T.C.W. (2009). Η εμπορευματοποίηση και η ιεροποίηση του ευρωπαϊκού πολιτισμού τον 19^ο αιώνα. Στο: T.C.W. Blanning (Επιμ.), Ιστορία της σύγχρονης Ευρώπης (σελ. 177-212). Αθήνα: Εκδόσεις Τουρίκη.

Braudel, F. (2010). Γραμματική των πολιτισμών. Αθήνα: Μ.Ι.Ε.Τ..

Burns, E. (1983). Ευρωπαϊκή Ιστορία, Εισαγωγή στην Ιστορία και τον Πολιτισμό της Δυτικής Ευρώπης, τόμος B΄. Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής.

Hobsbawm, E. J. (1994). Έθνη και εθνικισμός από το 1780 μέχρι σήμερα. Πρόγραμμα, μύθος, πραγματικότητα. Αθήνα: Εκδόσεις Καρδαμίτσα.

Roberts, J. (2009). Επανάσταση από τα πάνω και από τα κάτω: Πολιτική ιστορία της Ευρώπης από τη Γαλλική Επανάσταση έως τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο: T.C.W. Blanning (Επιμ.), Ιστορία της σύγχρονης Ευρώπης (σελ. 31-68). Αθήνα: Εκδόσεις Τουρίκη.

Trebilcock, T. (2009). Η εκβιομηχάνιση της Ευρώπης, 1759-1914. Στο: T.C.W. Blanning (Επιμ.), Ιστορία της σύγχρονης Ευρώπης (σελ. 69-106). Αθήνα: Εκδόσεις Τουρίκη.

Ράπτης, Κ. (2000). Γενική Ιστορία της Ευρώπης κατά τον 19^ο και 20^ο αιώνα, τ. Β΄. Πάτρα: Ε.Α.Π..

Ράπτης, Κ., Γενική ιστορία της Ευρώπης, 19ος  – 20ός αιώνας (ενότητα 21.1), Πάτρα: ΕΑΠ, 2000

Αρβελέρ, Ε. – Aymard, M. (επιμ.), Οι Ευρωπαίοι, Νεότερη και σύγχρονη εποχή, τομ. Β΄ (ιδίως το άρθρο του Robert Frank, «Εμφύλιοι ευρωπαϊκοί πόλεμοι»), Αθήνα: Σαββάλας, 2003

Berstein, S. – Milza, P., Ιστορία της Ευρώπης (τ. 3), 1919 έως σήμερα: Διάσπαση και ανοικοδόμηση της Ευρώπης (κεφ. 3), Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 1997

Blanning, T.C.W., Ιστορία της σύγχρονης Ευρώπης (ιδίως το άρθρο του Paul Preston, «Ο Μεγάλος Εμφύλιος Πόλεμος: Πολιτική ιστορία της Ευρώπης, 1914-1945), Αθήνα: Εκδόσεις Τουρίκη, 2009

Burns, E.M., Ευρωπαϊκή ιστορία: Ο Δυτικός Πολιτισμός, Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο, 2006, κεφ.16.

E.J. Hobsbawm, Η εποχή των άκρων: Ο σύντομος 20ός αιώνας, 1914-1991 (κεφ. 4), Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1999

Joll, J., Η Ευρώπη, 1870-1970 (μτφρ. E.Βόγλη), Θεσσαλονίκη: Βάνιας, 2006.

Οι προϊστορικές αντιλήψεις για τη φύση εξελίχθηκαν σταδιακά μέσα στους αιώνες[1] στη φυσική φιλοσοφία των προσωκρατικών φιλοσόφων[2], περίπου τον 6^ο π.Χ. αιώνα. Μέσα σε έναν πολιτισμό ακόμα διαποτισμένο από τη μυθολογία, οι νέου είδους πνευματικές αναζητήσεις αποτέλεσαν την έναυση της φυσικής φιλοσοφίας, με σημαντικότερους εκπροσώπους τον Θαλή[3], τον Πυθαγόρα[4] και τον Ηράκλειτο[5] (Lindberg, 1997, σελ. 1-49).

Σύμφωνα με τον Lindberg (1997, σελ. 49-63), μετά τον θάνατο του Σωκράτη[6] στο τέλος του 5^ου π.Χ. αιώνα, το κέντρο βάρους της ελληνικής φιλοσοφίας μετατοπίστηκε από τα κοσμολογικά ενδιαφέροντα προς ηθικά και πολιτικά ζητήματα. Ο Πλάτων[7], με το συγγραφικό φιλοσοφικό του έργο που ασκεί σημαντικές επιρροές μέχρι και σήμερα, εισήγαγε τη θεωρία των ιδεών κατά την οποία ο κόσμος χωρίζεται σε δυο σφαίρες ύπαρξης, μια υλική και μία ιδεατή.

Ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης. Λεπτομέρεια της Σχολής των Αθηνών του Ραφαήλ.

Η φιλοσοφία που αναπτύχθηκε από τον Αριστοτέλη[8] επηρέασε ισχυρά τη δυτική φιλοσοφική και επιστημονική μέχρι και την Αναγέννηση. Αντίθετα προς τον ιδεατό κόσμο του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης εισήγαγε μια αντίληψη κοινού νου (λογικής) μέσω της αισθητηριακής εμπειρίας, αναζητώντας ένα αίτιο για κάθε τι. Υποστήριξε έναν κόσμο οργανωμένο, με σχέσεις αιτίας-αιτιατού, στον οποίο κάθε τι εξελίσσεται προς το τέλος που καθορίζει η φύση του. Αρνήθηκε την υπόθεση της αρχής του Σύμπαντος, επιμένοντας σε ένα αιώνιο Σύμπαν, χωρισμένο σε δυο σφαίρες, την υποσελήνια και την υπερσελήνια, με ποικιλία επιχειρημάτων και εισάγοντας τη δική του θεωρία για τις επίγειες και ουράνιες κινήσεις. Ο Αριστοτέλης, με τη φυσική του φιλοσοφία, αντιμετώπισε επιτυχώς – για τα τότε, αλλά και των επόμενων αιώνων δεδομένα- τα κυριότερα ζητήματα που είχαν τεθεί από τους προσωκρατικούς φιλόσοφους και τον Πλάτωνα σχετικά με τη δημιουργία του Σύμπαντος και τις μεταβολές σε αυτό, την αιτιότητα, τη σχέση του θείου με τα υλικά πράγματα, επικρατώντας μέσω της πειθούς και όχι του εξαναγκασμού (Lindberg, 1997, σελ. 67-96).

Η εδραίωση του «σχολαστικισμού» και η οργάνωση και εξέλιξη του μεσαιωνικού Πανεπιστημίου

Σύμφωνα με τον Lindberg (1997, σελ. 212), από την εποχή της ύστερης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο Χριστιανισμός άρχισε να έχει έναν ισχυρό θρησκευτικό ρόλο. Κατά τη διάρκεια του Πρώιμου Μεσαίωνα (5^ος-9^ος αι.) καταγράφεται παρακμή της φιλοσοφικής σκέψης και της μελέτης της φυσικής φιλοσοφίας, με τα αρχαία ελληνικά συγγράμματα να διαβάζονται με όρους πρακτικότητας/χρηστικότητας, αν και δεν λείπουν παραδείγματα όπως αυτά των Ισίδωρου και Βέδα, λογίων που προσπάθησαν να διασώσουν τα υπολείμματα κλασικής παιδείας και να τα μεταδώσουν –σε χρήσιμη μορφή- στο χριστιανικό κόσμο του Μεσαίωνα (Lindberg, 1997, σελ. 223-225). Ο ρόλος του Καρλομάγνου[9] θεωρείται πολύ σημαντικός για την επαναφορά στο προσκήνιο της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, καθώς ανάμεσα στα μέτρα που πήρε ήταν και το αυτοκρατορικό διάταγμα με το οποίο ιδρύονταν καθεδρικές και μοναστικές σχολές, οι οποίες μακροπρόθεσμα συνέβαλαν στη διάδοση της –αν και προσανατολισμένης προς τον κλήρο- παιδείας και έθεσαν τις βάσεις της μελλοντικής λόγιας δραστηριότητας (Lindberg, 1997, σελ. 262-264).

Κατά τη διάρκεια των Μέσων Χρόνων (10^ος-11^ος αι.) καταγράφεται η άνθιση της αραβικής επιστήμης. Το Ισλάμ (7^ος-11^ος αι.) έγινε ο κύριος μοχλός συντήρησης και διάδοσης της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, με τη μετάφραση και μελέτη των αρχαίων ελληνικών συγγραμμάτων[10]. Συγχρόνως, στην Ευρώπη το ενδιαφέρον για τη φυσική φιλοσοφία ήταν περιορισμένο, κυρίως λόγω της φεουδαρχίας.

Κατά τον Ύστερο Μεσαίωνα (12^ος-15^ος αι.) καταγράφεται η ανάπτυξη των Πανεπιστημίων και η μεταφορά του κέντρου της πνευματικής ζωής στην Κεντρική Ευρώπη˙ από το μοντέλο της τυπικής σχολής του Πρώιμου Μεσαίωνα, με την ανάπτυξη πλέον των αστικών κέντρων και ενός νέου αστικού εκπαιδευτικού συστήματος (Lindberg, 1997, σελ. 268-276) δημιουργούνται νέου τύπου σχολές, στις οποίες παρατηρείται και μια έντονη προσπάθεια ανάκτησης και μελέτης των Λατίνων κλασικών και –μέσω των μεταφράσεών τους στη λατινική- των Ελλήνων κλασικών. Στα Πανεπιστήμια που σταδιακά εμφανίστηκαν γινόταν κριτική εξέταση των ισχυρισμών γνώσης με τη βοήθεια της αριστοτελικής λογικής. Η εφαρμογή αυτής της μεθόδου δημιούργησε ένα σύστημα πεποιθήσεων που εναρμόνισε το περιεχόμενο της ελληνικής και αραβικής παιδείας με τους ισχυρισμούς της χριστιανικής θεολογίας (Lindberg, 1997, σελ. 297). Τον 13^ο αιώνα τα πανεπιστήμια, υποστηριζόμενα κατά κανόνα από την παπική εξουσία, έχουν νομικά τη μορφή της συντεχνίας και λογίους με αυξημένο κύρος (Ασημακόπουλος & Τσιαντούλας, 2008, σελ. 91-126). Ως μέθοδος απόδειξης χρησιμοποιούνταν η διαλεκτική, ένα σύνολο διαδικασιών μέσω των οποίων το αντικείμενο της γνώσης μετατρέπονταν σε πρόβλημα και συζητιόταν μέσα από διάλογο αντιτιθέμενων πλευρών. Καλλιεργήθηκε όμως τελικά η λεγόμενη σχολαστική φιλοσοφία, που κυρίως ασχολήθηκε με τη μελέτη και την κριτική των έργων του Αριστοτέλη, με βάση τη γραμματική, δίνοντας όμως έμφαση στο γράμμα και όχι στην ουσία της φιλοσοφίας του. Αυτός ο σχολαστικισμός καλλιεργήθηκε από Ρωμαιοκαθολικούς μοναχούς, με σημαντικότερους ανάμεσά τους τους: Πέτρο Αβελάρδο (1079-1142), Φραγκίσκο της Ασίζης (1182-1226), Ρογήρο Βάκωνα (1214-1294), Μποναβεντούρα[11] (1221-1274) και τον Θωμά τον Ακινάτη[12] (1225-1274).

Οι προσπάθειες εναρμόνισης της αριστοτελικής κοσμοεικόνας με τη Χριστιανική θεολογία στη διάρκεια του Μεσαίωνα

Σύμφωνα με τον Lindberg (1997, σελ. 303-342), κατά τον 11^ο και τον 12^ο αιώνα συντελέστηκε μια εκπαιδευτική αναβίωση, η οποία, με την πρόσληψη νέων πηγών, εντάθηκε στο τέλος αυτής της περιόδου. Κατά τον 13^ο αιώνα, το νέο διαθέσιμο σύνολο γνώσεων αποτελούσε χαρακτηριστικό της διανόησης και απασχολούσε τους μεγαλύτερους λόγιους της εποχής. Αυτοί προσπαθούσαν να αντιμετωπίσουν και να εξερευνήσουν το περιεχόμενο των νέων –πολύ ενδιαφερόντων- γνώσεων και την εφαρμογή τους σε ζητήματα της εποχής. Η προσέγγιση των λογίων στις νέες προκλήσεις συνέβαλε στη διαμόρφωση της δυτικής σκέψης. Τα κείμενα του Αριστοτέλη αποτέλεσαν πεδίο ιδιαίτερης μελέτης και έτυχαν διαφορετικής υποδοχής από τα διάφορα Πανεπιστήμια˙ ενδεικτικά, θετικής στην Οξφόρδη, αρνητικής στο Παρίσι. Η παπική εξουσία, αναγνωρίζοντας συγχρόνως και ωφέλειες αλλά και κινδύνους από τα κείμενα αυτά, έφτασε μέχρι και σε διατάγματα απαγορεύσεών τους. Τα έργα του Αριστοτέλη ήταν δύσκολα κατανοήσιμα, και κατά περίπτωση –μέσω των μεταφράσεών τους- με αλλοιωμένα νοήματα. Εντοπίστηκαν σε αυτά αντιθέσεις με την παραδοσιακή χριστιανική σκέψη. Για παράδειγμα, η αιωνιότητα του Σύμπαντος κατά τον Αριστοτέλη έρχονταν σε φαινομενική τουλάχιστον αντίθεση με το χριστιανικό δόγμα της Δημιουργίας. Η αιτιοκρατία της φυσικής φιλοσοφίας και το Πρώτο Κινούν του Αριστοτέλη έρχονταν σε αντίθεση με τη χριστιανική πίστη σε θαύματα. Κατά συνέπεια, τα αιτιοκρατικά στοιχεία της αριστοτελικής φυσικής φιλοσοφίας φαίνονταν ασύμβατα, άρα και αντίθετα και επικίνδυνα προς το χριστιανικό δόγμα καθώς σε αυτή τη φιλοσοφία δεν ταίριαζε η πίστη στην ελευθερία και παντοδυναμία του θεού, στη θεία πρόνοια και στα θαύματα.

Η είσοδος της φιλοσοφίας και στις θεολογικές σχολές άρχισε να επηρεάζει και τη θεολογική μέθοδο. Και ενώ από μερίδα λογίων η είσοδος της φιλοσοφικής αυστηρότητας στη θεολογική συζήτηση θεωρούνταν πρόοδος, μια άλλη μερίδα με παραδοσιακές αντιλήψεις επέμενε στο σαφή διαχωρισμό της αποστολής της φιλοσοφίας και της αποστολής της θεολογίας. Παρόλα αυτά, η αριστοτελική φιλοσοφία, ούσα ιδιαίτερα ελκυστική, δεν κατέστη δυνατό να απαγορευθεί μόνιμα. Καθώς υπήρχε πλέον πρόσβαση στα πλήρη κείμενα του Αριστοτέλη, οι μελετητές του έβρισκαν σε αυτά μια πλήρη θεωρία για την εξήγηση και ανάλυση του Σύμπαντος. Αναζητούνταν λοιπόν η εξομάλυνση των σημείων τριβής, ώστε η αριστοτελική φιλοσοφία να γίνει συμβατή με τη χριστιανική θεολογία και να δρα ως θεραπαινίδα αυτής. Ενδεικτικά, ο Βάκων υποστήριξε ότι η επιστήμη μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση της Αγίας Γραφής και ότι η θεολογία δεν καταπιέζει τις επιστήμες, αλλά τις αξιοποιεί και τις κατευθύνει προς τους προορισμούς τους.

Ο Θωμάς ο Ακινάτης πίστευε ότι μπορούσε να λύσει το παραπάνω πρόβλημα συμβατότητας, μέσω του καθορισμού της ορθής σχέσης μεταξύ της εθνικής παιδείας και της χριστιανικής θεολογίας. Υποστήριξε ότι οι δυο –μεθοδολογικά διακριτές- θεωρήσεις είναι δυο συμβατές μεταξύ τους οδοί προς την αλήθεια, οδηγώντας ενδεχομένως σε διαφορετικές αλλά όχι αντιφατικές αλήθειες. Ενδεικτικό της παραπάνω περιγραφόμενης προσέγγισης του Θωμά του Ακινάτη είναι το εδάφιο από το κείμενό του: Summa Contra Gentiles, II, 4. Σε αυτό, και σε απολογητικό τόνο, ο Θωμάς υπερασπίζεται τη χριστιανική αλήθεια απέναντι σε αντίθετα πιστεύω, χρησιμοποιώντας κατάλληλα επιχειρήματα.  Για παράδειγμα, αναφερόμενος στη μελέτη των δημιουργημάτων υποστηρίζει πως η επιστήμη τα μελετά αυτά καθαυτά, ως είναι, ενώ η θεολογία μελετά τη σχέση τους με το θεό. Αποδίδει δηλαδή διαφορετικούς ρόλους στη φυσική φιλοσοφία και στη θεολογία κατά τη μελέτη κάθε ζητήματος, σε μια προσπάθεια να τις παρουσιάσει ως συμπληρωματικές και όχι ως ασύμβατες μεταξύ τους.

Η κρίση του 1277, η σταδιακή αποσύνθεση της αριστοτελικής φιλοσοφίας και η ανάδυση της Via moderna του 14^ου αιώνα

Όπως αναφέρει ο Lindberg (1997, σελ. 349-353), η κοσμολογική εικόνα που υπήρχε από τις λίγες διαθέσιμες πηγές ως το 12^ο αιώνα, εμπλουτίστηκε στη συνέχεια από τις  μεταφράσεις μεγάλου αριθμού ελληνικών και αραβικών πηγών. Σταδιακά, κεντρική θέση κατέλαβε η αριστοτελική παράδοση, εκτοπίζοντας σιγά-σιγά την πλατωνική και την πρώιμη μεσαιωνική θεώρηση του κόσμου. Πολλά χαρακτηριστικά της αριστοτελικής κοσμολογίας συγχωνεύθηκαν με τις προϋπάρχουσες κοσμολογικές πεποιθήσεις, διαμορφώνοντας την ύστερη μεσαιωνική κοσμολογία. Ενώ όμως κάποιοι –όπως ο Θωμάς ο Ακινάτης- προσπαθούσαν να αναπτύξουν μια φιλοσοφία συμβατή με τη θεολογία, κάποιοι άλλοι ριζοσπαστικοί –όπως ο Σίγκερ[13], που υποστήριξε ότι η αλήθεια της ορθολογιστικής γνώσης μπορεί να έρθει σε αντίθεση με την αλήθεια της θρησκευτικής αποκάλυψης- έφτασαν σε σημείο να αναπτύσσουν φιλοσοφία χωρίς να λαμβάνεται καθόλου υπόψη η θεολογία. Καθώς η ανάπτυξη ακραίου αριστοτελισμού ερχόταν σε έντονη αντίθεση με την ισχυρά εδραιωμένη εκκλησία και θεολογία – οδηγώντας σε κρίση, το 1277 εκδόθηκαν από τον επίσκοπο του Παρισιού –και μετέπειτα αντίστοιχα στην Αγγλία- δυο καταδίκες, με 219 συνολικά απαγορευμένες προτάσεις, πολλές εκ των οποίων αφορούσαν την αριστοτελική φιλοσοφία, αποτελώντας «…επίθεση κατά της αριστοτελικής αιτιοκρατίας και διακήρυξη της παντοδυναμίας και της ελευθερίας του Θεού…» (Lindberg, 1997, σελ. 335).

Οι καταδίκες αυτές, μη έχοντας ως κύριο στόχο την εξάλειψη του αριστοτελισμού, αλλά την επιβολή πειθαρχίας, από τη μια μεριά απέδειξαν το εύρος του συντηρητισμού που ακόμη επικρατούσε, από την άλλη όμως μεριά αναγνώρισαν ό,τι είχε προηγηθεί (σχετικά με την ανάπτυξη της φυσικής φιλοσοφίας). Συγχρόνως, έθεσαν νέα  και επείγοντα ζητήματα, για τα οποία απαιτούνταν περαιτέρω ανάλυση. Στις αρχές του 14^ου πλέον αιώνα, ο αριστοτελισμός συνεχίζει να υπάρχει, καθώς ανακαλούνται σχετικές με τον Ακινάτη απαγορεύσεις και η αριστοτελική φιλοσοφία εντάσσεται επίσημα σε προγράμματα σπουδών του –σημαντικότερου περί των θεολογικών, της εποχής- πανεπιστημίου του Παρισιού. Συγχρόνως όμως, τίθεται βαθμιαία υπό αμφισβήτηση και αντιμετωπίζεται πλέον με σκεπτικισμό η δυνατότητα της φιλοσοφίας να διατηρήσει το επίπεδο βεβαιότητας των παραδοσιακών αριστοτελικών προτύπων και εξαναγκάζονται η φιλοσοφία και η θεολογία σε μεταξύ τους απεμπλοκή. Επίσης, οι φυσικοί φιλόσοφοι –και οι θεολόγοι- του 14^ου αιώνα στρέφουν τις αναζητήσεις τους σε ζητήματα σχετικά με τη θεία παντοδυναμία. Σταδιακά, τόσο η φιλοσοφία όσο και η θεολογία απομακρύνονται –προσωρινά- από τα μεγάλα ζητήματα της μεταφυσικής.

Τελικά, με προσεγγίσεις όπως αυτές του Όκκαμ[14], συντελείται κατά τον 14^ο αιώνα μια αποσύνθεση της σύνθεσης που είχε επιχειρηθεί κατά τον 13^ο. Σχηματίζονται νέες συνάφειες, η επονομαζόμενη Via Moderna των Οκκαμιστών, και η –εντυπωσιακή- πρόοδος πλέον συντελείται στα μαθηματικά, στη φυσική θεωρία και στη λογική. Από τα παραπάνω διαφαίνεται ότι κατά την χρονική αυτή περίοδο υποβαθμίστηκε –χωρίς όμως να αποσυντεθεί πλήρως- η αριστοτελική φυσική φιλοσοφία αλλά συγχρόνως κατέλαβε μόνιμη και καθοριστική θέση ανάμεσα στα βασικά εργαλεία της ανθρώπινης διανόησης για την αντιμετώπιση κοσμολογικών ζητημάτων.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Lindberg D. C. (1997), Οι απαρχές της δυτικής επιστήμης, μτφρ. Η. Μαρκολέφας, Αθήνα: Παν/κές Εκδόσεις Ε.Μ.Π..

Nicholas, D. (2000). Η Εξέλιξη του Μεσαιωνικού Κόσμου: Κοινωνία, Διακυβέρνηση και Σκέψη στην Ευρώπη (312-1500). Αθήνα: Μ.Ι.Ε.Τ..

Ασημακόπουλος Μ. και Τσιαντούλας Α. (2008). Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη (Τόμος Α’). Πάτρα: Ε.Α.Π..

Ιστορία της Απελευθέρωσης:

Η Θεσσαλονίκη βρισκόταν υπό Οθωμανική κυριαρχία για αιώνες, μετά την κατάληψη των Οθωμανών το 1430. Κατά τη διάρκεια του Βαλκανικού Πολέμου, οι Βαλκανικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, της Σερβίας, της Βουλγαρίας και του Μαυροβουνίου, συνεργάστηκαν για να απελευθερώσουν τις περιοχές που είχαν κατακτηθεί από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Οι ελληνικές δυνάμεις, υπό την ηγεσία του βασιλιά Κωνσταντίνου, εισέβαλαν στη Μακεδονία και κατάληξαν στην απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης στις 26 Οκτωβρίου 1912. Αυτή η επιτυχία σηματοδότησε την επιστροφή της πόλης στην ελληνική κυριαρχία μετά από αιώνες τουρκικής κυριαρχίας.

Πολέμοι των Βαλκανίων:

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι το 1912-1913 αντιπροσώπευσαν μια σειρά συγκρούσεων μεταξύ των Βαλκανικών χωρών που επιθυμούσαν να απελευθερώσουν τις εθνικές τους περιοχές από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο πρώτος Βαλκανικός Πόλεμος (1912) ήταν ο πρώτος βήμα προς αυτήν την απελευθέρωση. Ακολούθησε ο δεύτερος Βαλκανικός Πόλεμος το 1913, με συγκρούσεις μεταξύ των νεοσυσταθέντων βαλκανικών κρατών για τα σύνορα.

Σημασία της Απελευθέρωσης:

1. Εθνική Ανεξαρτησία: Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης συμβόλιζε την εθνική ανεξαρτησία της Ελλάδας. Ήταν ένας συμβολικός τρόπος να αποκατασταθεί η ελληνική κυριαρχία στην περιοχή και να απομακρυνθεί η Οθωμανική κυριαρχία.
2. Ενοποίηση της Μακεδονίας: Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης συνέβαλε στην ενοποίηση της μακεδονικής περιοχής υπό ελληνική κυριαρχία, με την αποκατάσταση του ελληνικού κράτους στην περιοχή και την ενοποίηση της ελληνικής κοινότητας.
3. Πολυπολιτισμικότητα: Η Θεσσαλονίκη ήταν πολυπολιτισμική και πολυθρησκευτική κατά την Οθωμανική περίοδο. Η απελευθέρωση δημιούργησε προκλήσεις σχετικά με τη συνύπαρξη διαφόρων κοινοτήτων στη νέα ελληνική πραγματικότητα.
4. Οικονομική Ανάπτυξη: Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης ενίσχυσε την οικονομική ανάπτυξη της πόλης, καθώς ανακτήθηκε ένα σημαντικό εμπορικό κέντρο και λιμάνι.
5. Πολιτιστική Κληρονομιά: Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης επηρέασε την πολιτιστική κληρονομιά της πόλης, με τη δημιουργία νέων κτιρίων και υποδομών και την εξέλιξη του ελληνικού πολιτισμού στην περιοχή.

Συνολικά, η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912 είχε βαθιές και πολυδιάστατες επιπτώσεις στην πολιτική, οικονομική και κοινωνική ιστορία της πόλης και της περιοχής, καθώς και στην ευρύτερη ελληνική ιστορία του 20ου αιώνα.

Πηγή: ChatGPT

Περισσότερα…

Το ChatGPT είναι ένα σύστημα επεξεργασίας φυσικής γλώσσας που βασίζεται στην τεχνολογία GPT (Generative Pre-trained Transformer). Δημιουργήθηκε από την OpenAI και αποτελεί ένα προηγμένο μοντέλο για τη γεννήτρια κειμένου. Λειτουργεί ως εξής:

1. Εκπαίδευση: Κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης, το μοντέλο δέχεται μεγάλο όγκο κειμένου από το Διαδίκτυο και μαθαίνει τη γλώσσα, τη σημασιολογία και τη γραμματική από αυτά τα κείμενα.
2. Κατανόηση: Όταν του δίνεται μια ερώτηση ή ένα κείμενο, το ChatGPT προσπαθεί να κατανοήσει το περιεχόμενο και τον σκοπό του κειμένου.
3. Δημιουργία απαντήσεων: Με βάση την κατανόησή του, το ChatGPT παράγει απαντήσεις ή κείμενο που ανταποκρίνεται στην ερώτηση ή το κείμενο εισόδου.

Στον τομέα της εκπαίδευσης, το ChatGPT μπορεί να προσφέρει:

1. Υποστήριξη στη μάθηση: Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για απάντηση σε ερωτήσεις, επεξηγήσεις και παροχή πληροφοριών σχετικά με τα μαθήματα.
2. Δημιουργία εκπαιδευτικού περιεχομένου: Εκπαιδευτικοί μπορούν να χρησιμοποιήσουν το ChatGPT για τη δημιουργία εκπαιδευτικών υλικών όπως εκθέσεις, διαλέξεις, και ασκήσεις.

Όσον αφορά το κόστος, η χρήση του ChatGPT μπορεί να είναι δωρεάν ή να απαιτεί συνδρομή, ανάλογα με την υπηρεσία που το παρέχει. Η OpenAI παρέχει πρόσβαση στο ChatGPT μέσω της πλατφόρμας «ChatGPT» όπου μπορεί να υπάρχει μια δωρεάν έκδοση και πληρωμένες συνδρομές με επιπλέον λειτουργίες. Επίσης, τρίτα μέρη μπορεί να αναπτύξουν δικές τους εφαρμογές ή υπηρεσίες που χρησιμοποιούν το ChatGPT και να τιμολογούν ανάλογα. Είναι σημαντικό να ελέγξετε τους όρους χρήσης της υπηρεσίας για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το κόστος.

Η καλή γνώση μίας γλώσσας προσφέρει ένα σωρό ωφέλειες. Αρχικά, η γλώσσα βοηθάει στην πνευματική ανάπτυξη του ατόμου, στην όξυνση της κρίσης του με αποτέλεσμα να προστατεύει το άτομο απ’ την χειραγώγηση. Επιπλέον, η γλώσσα βοηθάει στην έκφραση των σκέψεων και των απόψεων του ανθρώπου. Έτσι, το άτομο μπορεί να πάρει θέση σε θέματα πάσης φύσεως, όπως κοινωνικά ή πολιτικά. Ακόμη, η γλώσσα είναι το βασικότερο μέσο επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων και συμβάλλει στη διατήρηση της παράδοσης και στην ανάπτυξη και μεταβίβαση του πολιτισμού στις επόμενες γενιές. Δεν πρέπει να παραλειφθεί ότι μέσω του διαλόγου λύνονται οι παρεξηγήσεις και αναπτύσσονται φιλίες μεταξύ των ανθρώπων. Επιπρόσθετα, η καλή γνώση μιας γλώσσας βοηθάει στην έκφραση των συναισθημάτων των ανθρώπων. Τέλος, αυτή είναι που θεμελιώνει τη μόρφωση, βοηθάει στη διάδοση της γνώσης και στην ανάπτυξη των γραμμάτων και των επιστημών. Εν κατακλείδι, η αξία της γλώσσας είναι διαχρονική και η γλώσσα είναι το χρησιμότερο εργαλείο.

ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, Α1

Στη σύγχρονη και συνεχώς μεταβαλλόμενη εποχή η εκμάθηση της γλώσσας καθίσταται ιδιαίτερα σημαντική για τον άνθρωπο, ιδίως στις μικρές ηλικίες. Συγκεκριμένα, μέσω της γλώσσας εκφράζονται οι σκέψεις, οι προβληματισμοί, οι απορίες, αλλά και τα συναισθήματα όλων των ανθρώπων. Επίσης, αποτελεί απαραίτητο μέσο επικοινωνίας, καθώς μέσω αυτής διεξάγονται συζητήσεις, εκφράζονται φανερά και ανταλλάσσονται γνώμες και απόψεις των ατόμων σχετικά με ένα ζήτημα, γεγονός που βοηθάει στην κοινωνικοποίησή τους. Επιπλέον, συμβάλλει στην πολιτικοποίηση του ατόμου και στον εκδημοκρατισμό, ενώ παράλληλα στοχεύει στην όξυνση της λογικής σκέψης και κρίσης προστατεύοντάς το από τη χειραγώγηση και ωθώντας το να διαμορφώσει τη δική του προσωπικότητα. Τέλος, μέσω της γλώσσας θεμελιώνεται η μόρφωση, διαδίδεται η γνώση, αναπτύσσονται τα γράμματα και οι επιστήμες και διευρύνονται οι πνευματικοί ορίζοντες του ατόμου.

ΚΟΥΣΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ-Α1

                Η γλώσσα είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι στη ζωή του ανθρώπου. Γιατί χωρίς αυτή θα ήταν δύσκολο να εκφράσει τι αισθάνεται. Θα ήταν, επίσης, δύσκολο να μορφωθεί, αφού η γλώσσα συμβάλλει στη διάδοση της γνώσης και στην ανάπτυξη διάφορων επιστημών. Επιπλέον, η γλώσσα βοηθάει στην κοινωνικοποίηση του ατόμου, του μαθαίνει να συνυπάρχει μέσα σε μία ομάδα, να λύνει τις παρεξηγήσεις μέσα από το διάλογο και να αναπτύσσει φιλίες. Ακόμα, η γλώσσα διατηρεί τις παραδόσεις κάθε λαού, εφόσον με αυτή συντελείται η διάδοση της ιστορίας, της τέχνης και των γραμμάτων. Η γλώσσα είναι αυτή που διαφοροποιεί έναν λαό από έναν άλλο, διασώζει την κουλτούρα, τα έθιμα, τις παραδόσεις μίας χώρας και τις μεταδίδει στις επόμενες γενιές. Αν δεν υπήρχε αυτή, οι λαοί δε θα αναπτύσσονταν και δε θα ήξεραν κάποια σημαντικά γεγονότα από το παρελθόν. Γι’ αυτό μπορούμε σίγουρα να πούμε πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει χωρίς τη γλώσσα και πως η ζωή του θα ήταν εντελώς διαφορετική και οπωσδήποτε πιο δύσκολη.

ΑΛΙΔΟΥ ΑΝΝΑ – ΜΑΡΙΑ, Α1

Στη συνέχεια, η ομάδα σύνταξης του περιοδικού ζήτησε ένα αντίστοιχο κείμενο από το ChatGPT και πήρε το ακόλουθο:

Η γλώσσα έχει ανεκτίμητη αξία στην ανθρώπινη κοινωνία και την ανάπτυξη του ατόμου. Αν και η αξία της γλώσσας είναι δύσκολο να μετρηθεί με ακρίβεια, μπορούμε να εξετάσουμε διάφορες πτυχές που την καθιστούν τόσο σημαντική:

1. Επικοινωνία: Η γλώσσα επιτρέπει στους ανθρώπους να επικοινωνούν μεταξύ τους, να μοιράζονται ιδέες, συναισθήματα, και πληροφορίες. Η ικανότητα να επικοινωνεί κανείς είναι απαραίτητη για τις καθημερινές αλληλεπιδράσεις και την κοινωνική ολοκλήρωση.
2. Διακυβέρνηση και νομοθεσία: Η γλώσσα χρησιμοποιείται για τη δημιουργία νόμων, κανονισμών και συμβάσεων που διέπουν την κοινωνία. Η νομική γλώσσα και η νομοθεσία εξαρτώνται από την ακρίβεια και την κατανόηση των λέξεων.
3. Εκπαίδευση: Η γλώσσα είναι το βασικό μέσο για τη μετάδοση της γνώσης. Χωρίς γλώσσα, η εκπαίδευση και η μάθηση θα ήταν αδύνατες. Η πρόσβαση σε παιδεία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την γνώση της γλώσσας.
4. Πολιτισμός και ταυτότητα: Η γλώσσα είναι συχνά συνυφασμένη με τον πολιτισμό και την ταυτότητα. Πολλοί λαοί και κοινότητες ταυτοποιούνται με τη γλώσσα τους και τη χρησιμοποιούν ως μέσο εκδήλωσης της πολιτισμικής τους κληρονομιάς.
5. Δημιουργικότητα: Η γλώσσα επιτρέπει στους ανθρώπους να εκφράσουν τη δημιουργικότητά τους μέσω της λογοτεχνίας, της ποίησης, της μουσικής και άλλων τεχνών. Η γλώσσα είναι το μέσο με το οποίο δημιουργούμε και μοιραζόμαστε τον πολιτισμό μας.

Συνολικά, η γλώσσα είναι κρίσιμη για την ανθρώπινη εξέλιξη, την κοινωνία, την εκπαίδευση και τον πολιτισμό. Η ικανότητα να επικοινωνεί και να εκφράζει τον εαυτό του μέσω της γλώσσας αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της ανθρώπινης ύπαρξης.