του Δημήτρη Καρακά

Στο τέλος της ημέρας ή στην αρχή, αναλόγως της ώρας που μας επισκέπτεται η έμπνευση, μπορεί και να αναρωτηθούμε: «Τι είναι Τέχνη;». Πολλοί θα αποκριθούν ότι είναι το δημιούργημα ή το έργο του καλλιτέχνη ή, σε γενικότερο πλαίσιο, του δημιουργού. Πέραν του ότι είναι κάπως προφανής, δεν είναι και ελαφρώς εσφαλμένη η απάντηση; Η ερώτηση δεν ήταν ποιός δημιουργεί Τέχνη αλλά τι είναι η ίδια. Ίσως θα άξιζε να αναρωτηθούμε τη διαφορά της από μία απομίμηση, η οποία επίσης έχει δημιουργηθεί από κάποιον ικανό τεχνίτη, αποτελεί όμως κομμάτι πραγματικής δημιουργίας;

Θέμα, λοιπόν, του πρώτου τεύχους για τη χρονιά 2024-2025 αποτελεί η Τέχνη, οι μορφές και η οντολογία της. Βεβαίως, η σχέση Τέχνης και δημιουργού, του οποίου εκφράζει την αλήθεια. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι η Τέχνη δεν μπορεί να είναι κάτι το ψεύτικο, επίπλαστο, γιατί έτσι θα έχανε το νόημα της, άρα δεν θα ήταν Τέχνη, δεν θα ήταν η αποτύπωση της Αλήθειας που μένει  παγωμένη στον χρόνο για πάντα. Οι καλλιτέχνες, από την άλλη πλευρά, είναι άτομα παρορμητικά, συχνά με αυξημένη διαίσθηση σε στενότερη επαφή με το «είναι» τους, που χρησιμοποιούν τις αισθήσεις τους για να εξερευνήσουν τον κόσμο. Συνεπώς, Τέχνη θα μπορούσε να θεωρηθεί και η απρόβλεπτη έκφραση των εντονότερων συναισθημάτων τους. Τι αισθήματα έχουν ανάγκη όμως να εκφράσουν; Μπορεί να θελήσουν να εκφράσουν χαρά; Την χαρά δεν θα επέλεγε κανείς να την ζήσει αντί να εκφράσει; Πασχίζει η ανθρώπινη ψυχή να εκφράζει τον πόνο ή τη συγκίνηση μήπως; Καλλιτέχνης είναι κάποιος που διοχετεύει την οδύνη στη δημιουργική έκφραση, κινούμενος σε μια λεπτή ισορροπία μεταξύ εσωτερικού πόνου και ειρήνης, με τη δουλειά του να προέρχεται, συχνά, από προσωπικές δυσκολίες, χωρίς όμως να περιορίζεται απαραίτητα σε αυτές. Η αληθινή δημιουργικότητα πηγάζει από το θάρρος να υπερβεί τα όρια του και να αναδημιουργήσουν τον εαυτό τους. Οι καλλιτέχνες επιδιώκουν να μεταμορφώσουν τον εαυτό τους και ύστερα να φωτίσουν και να εμπνεύσουν τους άλλους με την Τέχνη.

Η συντακτική και η δημιουργική ομάδα επεδίωξαν να είναι αυτό  ένα από τα ωραιότερα τεύχη τους. Σκοπός του τεύχους είναι ένα ευρύτερο ταξίδι στην Τέχνη. Οι μορφές της, τα αίτια της, το νόημα πίσω από αυτήν, μερικά ευτράπελα, διαπιστώσεις και ενδιαφέρουσες πληροφορίες ή αναπάντεχοι τομείς της. Η ανάγνωση προϋποθέτει θετική διάθεση και βεβαίως ανοικτούς πνευματικούς ορίζοντες.

Ευχαριστούμε όλους όσοι προσφέρθηκαν και συνέβαλαν στην έκδοση, ήταν απαιτητική προσπάθεια και το αποτέλεσμα φαίνεται στις επόμενες σελίδες. Ευχαριστούμε ειδικά την γκαλερί  «Ειρμός» και τον ιδιοκτήτη της κ. Τόλη, για την ευκαιρία ουσιαστικής επαφής με τη μοντέρνα τέχνη και την κα Γκράτζιου, η οποία υπήρξε, για μία ακόμη φορά, πολύτιμη.

 Ας ξεκινήσει η αναζήτηση μέσα από τα άρθρα, τις εικόνες, τους στίχους και όλα όσα ακολουθούν!

της Ναταλίας Βάδη

Μόνο με Τέχνη θα μπορούσαμε να περιγράψουμε την Τέχνη. Μόνο η ίδια θα μπορούσε να διηγηθεί, πλήρως, την επίδρασή της στην ιστορία και στους ανθρώπους. Και αυτό συμβαίνει, διότι Τέχνη είναι το κομμάτι εκείνο της ψυχής μας που κοιτάζουμε με ειλικρίνεια· είναι η αλήθεια μας που μοιραζόμαστε με τους υπόλοιπους ανθρώπους. Κανένα άλλο μέσο δε θα μπορούσε να καλύψει τις χαράδρες μίας τέτοιας παραδοχής. Κανένα άλλο μέσο δε θα μπορούσε να την περιγράψει, παρά μόνο η ίδια η επιτομή του ανθρώπινου, ωμού συναισθήματος: η Τέχνη.

Τέχνη ονομάζουμε το προϊόν μίας κραυγής της ψυχής μας· είναι ο τρόπος εκείνος με τον οποίο επιλέγουμε να ερχόμαστε σε επαφή με την αλήθεια μας. Έτσι, η Τέχνη πιάνει το χέρι όσων το έχουν ανάγκη και γίνεται ένα δημιουργικό βήμα ώστε εκείνοι να καλωσορίσουν τα συναισθήματά τους, απαλύνοντας έτσι τον πόνο, τον φόβο, τη ματαίωση, τη μοναξιά ή υμνώντας την αγάπη και τον έρωτα, το θάρρος, την προσπάθεια, τη θέληση, την ελευθερία.

Η Τέχνη δημιουργεί αμφίδρομες σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, φέρνοντας στο φως την απροκάλυπτη φύση τους και τη μοιράζεται μεταξύ τους. Χάρη στην Τέχνη μπορεί κανείς να δώσει ζωή σε ένα άψυχο αντικείμενο, το οποίο στη συνέχεια θα εξιστορήσει τα πάθη της ψυχής του δημιουργού. Παράλληλα, είναι δυνατό κάποιος να παρακινήσει τον κόσμο με τους προβληματισμούς του, πυροδοτώντας έτσι επαναστάσεις και αλλαγές, ενώ θα μπορούσε κάποιος να βρει καταφύγιο και παρηγοριά στα δημιουργήματα των άλλων, σε μία προσπάθεια να εκφραστεί και ο ίδιος μέσα από εκείνους. Όποιος, όμως, κι αν είναι ο ρόλος της Τέχνης για τον κάθε άνθρωπο, αυτή αποτελεί μοναδική αξία και αναντικατάστατο αγαθό για την ανθρωπότητα.

Θα μπορούσαμε να γεμίζουμε σελίδες και σελίδες μιλώντας για την Τέχνη. Ο κάθε άνθρωπος θα είχε και κάτι διαφορετικό να πει για εκείνη, και αυτό ακριβώς την κάνει τόσο ξεχωριστή. Η Τέχνη αποτελεί κοινή, διεθνή γλώσσα για τους ανθρώπους – μία διάλεκτο από την καρδιά – αλλά ταυτόχρονα μεταφράζεται πολύ διαφορετικά για καθέναν από εμάς. Η ποικιλομορφία αυτή διαφοροποιεί τη μία ζωή από την άλλη, ενώ ταυτόχρονα μας υπενθυμίζει ότι όλοι οι άνθρωποι χρησιμοποιούμε τα ίδια χρώματα για να ζωγραφίσουμε στον καμβά μας. Κι όμως, καταλήγουμε με τελείως διαφορετικά και άκρως μοναδικά έργα που φέρουν ξεχωριστές αποχρώσεις και συνδυασμούς.

Και κάπως έτσι, μας είναι ξεκάθαρο πια πως μόνο με Τέχνη θα μπορούσαμε να περιγράψουμε την Τέχνη, αφού μιλώντας για αυτή αναφερόμαστε σε ένα αναπόσπαστο, βαθιά συναισθηματικό κομμάτι της ύπαρξης, το οποίο δε θα μπορούσε παρά να μας ολοκληρώνει, φέρνοντάς μας παράλληλα πιο κοντά, να στολίζει τους πολιτισμούς μας και να εμπλουτίζει τον κόσμο μας με ελπίδα, με πίστη, με αγάπη, με μοίρασμα.

Γ.Τ. Ποια είναι η δράση του Ομίλου από την ίδρυσή του;

Η λειτουργία του Ομίλου Αρχαιολογίας και του Εργαστηρίου Ψηφιδωτού άρχισε το 2014-15. Φέτος συμπληρώνονται 10 χρόνια. Στο διάστημα αυτό εκτός από όλες τις άλλες δραστηριότητες: Σχολή ξεναγών για τα μέλη μας, συνδυασμό Αρχαιολογίας με θετικές επιστήμες  («Τα ίχνη του χρώματος», Αυτοματισμός), με τη Δημιουργική Γραφή και την Φωτογραφία, ασχοληθήκαμε με την κατασκευή έργων τέχνης. Πιο συγκεκριμένα δημιουργήσαμε αντίγραφα ειδωλίων, επιτυμβίων στηλών αλλά κυρίως ψηφιδωτών. Ολοκληρώθηκαν επτά αντίγραφα ψηφιδωτών της ελληνιστικής εποχής μέχρι και του 6ου αι. μ.Χ. από τη Θεσσαλονίκη, τη Νικόπολη, την Αλικαρνασσό, τη Ραβέννα.  Τα έργα αυτά  μαζί με ένα μικρό Αρχαιολογικό Μουσείο με μαθητικές δημιουργίες, κοσμούν σήμερα το σχολείο μας. Γενικά προσπαθούμε να αναπληρώσουμε με κάθε τρόπο την απουσία της τέχνης στο Λύκειο.

Γ.Τ. Ποια θεωρείτε την καλύτερη στιγμή του Ομίλου μέχρι σήμερα;

Είναι πολλές οι ιδιαίτερες στιγμές που ζήσαμε, όπως οι παρουσιάσεις της δουλειάς μας σε συνέδρια  και στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο. Ξεχωρίζουν όμως οι στιγμές της ολοκλήρωσης του καθενός από τα επτά ψηφιδωτά μας. Ο ενθουσιασμός μετά από ένα ως 2,5 χρόνια ομαδικής εργασίας έχουν αποτυπωθεί στις φωτογραφίες, αλλά κυρίως στο μυαλό και στην καρδιά μας .

Γ.Τ. Ποιο είναι το παρόν του ομίλου;

Κάθε νέα χρονιά μας φέρνει νέα μέλη που εκπαιδεύονται και συνεχίζουν να εργάζονται σε ημιτελή ψηφιδωτά ή ξεκινούν νέα. Φέτος, όπως γνωρίζετε, εκτός από μαθητές και μαθήτριες όλων των τάξεων του σχολείου μας, συμμετέχουν για πρώτη φορά απόφοιτοι και ενήλικες και ετοιμάζουν δύο νέα έργα, αντίγραφα από ψηφιδωτές συνθέσεις από την Παλαιστίνη και από την Κύπρο. Με αφορμή τη συμπλήρωση δεκαετίας από το ξεκίνημα του Ομίλου, τα έργα μας πρόκειται να εκτεθούν σε χώρο πολιτισμού της πόλης μας, όπου ελπίζουμε ότι θα συγκεντρωθούν και απόφοιτοι που συνεργάστηκαν μαζί μας όλα αυτά τα χρόνια. Σας εύχομαι καλή συνέχεια και στο ψηφιδωτό σας και για στο ΑΛΜΑ.

των Ιωάννα Παπαβασιλείου και Ανδριάνα Χονδροκώστα

Ο κόσμος γύρω μας αποτελείται από όμορφα, φυσικά κομψοτεχνήματα και ανθρώπινα δημιουργήματα. Η καλαισθησία στην καθημερινότητά μας έχει βάλει τους ειδικούς σε σκέψεις σχετικά με την λεπτή γραμμή που την διαχωρίζει από την πραγματική τέχνη. Είναι κάθε τι καλαίσθητο τέχνη; Αντίστοιχα, είναι κάθε έργο τέχνης καλαίσθητο;

Ας δούμε, αρχικά, τους ορισμούς των δύο εννοιών. Η τέχνη πρέπει απαραίτητα να δημιουργείται από καλλιτέχνες, προϋποθέτει φαντασία και δεξιότητες και μέσω αυτής εκφράζονται σημαντικές ιδέες και συναισθήματα. Επιπλέον, απαραίτητες για τη δημιουργία της μέθοδοι και δεξιότητες αποκτώνται εμπειρικά ή μέσω μελέτης. Τέλος, βασικός στόχος της είναι η καλλιέργεια του μυαλού και η διεύρυνση των πνευματικών οριζόντων του ανθρώπου. Συνεπώς, η τέχνη είναι ένας συνδυασμός της δημιουργικότητας και της γνώσης, μέσω σπουδών και εμπειρίας, των δημιουργών της. Από την άλλη, καλαίσθητο ονομάζεται το δημιούργημα που παρουσιάζει καλό γούστο, είναι γεμάτο χάρη και ελκυστικό, κομψό και, συχνά, απλό και έξυπνο.

Στην τέχνη, λοιπόν, υπάρχουν καθορισμένα κριτήρια, ενώ η αισθητική ενός δημιουργήματος είναι καθαρά υποκειμενική. Παρόλα αυτά, τα κριτήρια αυτά δεν επηρεάζουν ούτε καθορίζουν την άποψη του δέκτη προς αυτά, καθώς όπως προαναφέρθηκε το γούστο και  η αισθητική είναι υποκειμενικά. Ένας καλλιτέχνης εκφράζει τον εαυτό του και χρησιμοποιεί το μέγιστο των δυνατοτήτων του είναι, όμως στην κρίση καθενός να εκφράσει την άποψη του.

Κοιτώντας το άλλο σκέλος αυτής της εξίσωσης, ένα καλαίσθητο αντικείμενο δεν πληροί απαραίτητα τις προϋποθέσεις του πρώτου ορισμού. Ας σκεφτούμε για παράδειγμα τις αισθητικούς ή τους διακοσμητές. Ανάλογα με την προσπάθεια και το ταλέντο τους, μπορούν να δημιουργήσουν πανέμορφα αποτελέσματα, αλλά δεν ανήκουν στην κατηγορία των καλλιτεχνών. Άρα, το αποτέλεσμα της προσπάθειας του ανθρώπου, μπορεί μεν να θεωρείται όμορφο από τη μάζα, αλλά αυτό δεν το μετατρέπει αυτόματα  σε έργο τέχνης.

Βλέπουμε, λοιπόν ότι η συνεπαγωγή μεταξύ τέχνης και αισθητικού αποτελέσματος δεν είναι διπλή. Αυτό λόγω των προκαθορισμένων κριτηρίων που υπάρχουν και της διαφορετικής πρόσληψης του τελικού δημιουργήματος απ’ τον καθένα. Παρόλα αυτά, τόσο ένα έργο τέχνης όσο και η απλή προσπάθεια ενός επαγγελματία να πετύχει το ωραίο είναι αξιοσημείωτες και αξίζουν τον θαυμασμό μας.

Πηγές:

Art. Στο The Britannica Dictionary. Διαθέσιμο εδώ. Προσπέλαση 17/11/2024.

Elegant. Στο The Britannica Dictionary. Διαθέσιμο εδώ. Προσπέλαση 17/11/2024.

της Σίσσυς Χαντζίδου

Προσπάθησα να δείξω στους άλλους τι σκεφτόμουν ,

Μα εκείνοι δεν είχαν νου να το συλλάβουν

Πάσχισα να οδηγήσω τους άλλους στο τι έβλεπα ,

Μα εκείνοι δεν είχαν μάτια να το καταλάβουν.

Αγκομάχησα να αποδείξω στους άλλους τι αξίζω ,

Μα εκείνοι δεν είχαν καρδιά για να συμβάλλουν

Και όταν με ρώτησαν γιατί απαξιώ με τα λεγόμενα τους

Γύρισα τους απάντησα , δεν είναι η τέχνη για τα μέτρα τα δικά τους.

Τι είναι η τέχνη; Τρώγεται; Μερικές φορές ναι! Το 2019, η «μπανάνα κολλημένη στον τοίχο» του καλλιτέχνη Μαουρίτσιο Κατελάν, υπήρξε αντικείμενο μεγάλης δημοσιότητας καθώς πουλήθηκε για 120.000 δολάρια. Πρόκειται για μία μπανάνα… κολλημένη στον τοίχο με μονωτική ταινία! Μάλιστα, κατά τη συγγραφή αυτού του άρθρου, η μπανάνα πρόκειται να βγει σε ξανά δημοπρασία στις 20/11/2024 με αναμενόμενη τιμή πώλησης τα 1.200.000€! Όπως είπε χαρακτηριστικά και η New York Post: «The World Has Gone Bananas!» Οφείλουμε, λοιπόν, να τροποποιήσουμε ελαφρώς το ερώτημά μας: Τι ΔΕΝ είναι τέχνη;

Τέχνη, με την έννοια της δημιουργίας, σίγουρα δεν είναι τα ανθρώπινα απόβλητα. Τέχνη δεν είναι τα αληθινά πτώματα. Επεκτείνοντας αυτόν τον συλλογισμό, μπορούμε να πούμε ότι τέχνη δεν είναι οτιδήποτε αποτελεί δημιούργημα του ανθρώπου, αλλά δεν ασκεί καμία έλξη σε αυτόν, ούτε από περιέργεια. Φυσικά, τα καλλιτεχνικά δημιουργήματα μπορούν να εκφράζουν αρνητικά συναισθήματα, παρόλα αυτά παρουσιάζουν μία έλξη. Τέχνη δεν είναι κάτι που δεν εκφράζει, επίσης, κανένα συναίσθημα. Τότε μιλάμε για μία απλή μεταβολή της ύλης, χωρίς καμία σημασία για τον άνθρωπο πέρα από τη πιθανή χρηστικότητά του. Το αγκίστρι δεν είναι τέχνη, αλλά αν φορεθεί ως σκουλαρίκι αποκτά σημασία, εκφράζει τα συναισθήματα του χρήστη, στολίζει. Ξαφνικά, είναι ανοικτό προς ερμηνεία και αυτό το κάνει τέχνη.

Συνεπώς, κάτι δεν μπορεί να είναι τέχνη, εάν δεν έχει δημιουργηθεί με σκοπό να αντιμετωπιστεί ως τέχνη; Όπως αποδεικνύει και το παραπάνω παράδειγμα, όχι. Δεν είναι τέχνη εάν δεν παρουσιαστεί ή διαμορφωθεί, στο πλαίσιο μίας συγκεκριμένης κατάστασης, με σκοπό να εκφράσει κάποιο συναίσθημα. Το ηλιοβασίλεμα δεν είναι τέχνη, παρότι μας μαγεύει, καθώς δεν παρουσιάζεται με σκοπό να μας μαγέψει. Παρουσιάζεται επειδή οι ακτίνες του ήλιου χτυπούν υπό γωνία την ατμόσφαιρα. Όμως, το ίδιο ηλιοβασίλεμα, αποτυπωμένο πάνω στον καμβά, θεωρείται η ύψιστη μορφή τέχνης, καθώς μας μαγεύει, χωρίς να έχει δημιουργηθεί για αυτό αλλά χρησιμοποιώντας τον Άνθρωπο ως διαμεσολαβητή. Εκτίθεται όμως με αυτόν τον σκοπό. Εξαιτίας αυτού του περιορισμού, η τέχνη δεν θα μπορούσε να είναι κάτι άλλο παρά μέσο έκφρασης και επικοινωνίας, καθώς αυτά αποτελούν προϋποθέσεις της.

Είναι η «μπανάνα» τέχνη; Όσο απίθανο και αν φαντάζει, ναι. Γιατί τοποθετήθηκε σε ένα συγκεκριμένο σημείο, μία συγκεκριμένη στιγμή από έναν συγκεκριμένο άνθρωπο με σκοπό να εκφράσει τι ένοιωθε αυτός και να δώσει ένα μήνυμα στη κοινωνία. Ή μπορεί ο Κατελάν να ήθελε μια νέα Πόρσε, και να είχε μαζί του το κολατσιό του και λίγο σελοτέιπ. Τότε δεν πρόκειται για τέχνη, αλλά για ένα ακόμα «ηλιοβασίλεμα».

Δεν είναι λίγες οι φορές που η τέχνη γεννά και άλλη τέχνη. Η ίδια η τέχνη μπορεί να αποτελέσει σημαντική και συχνά καθοριστική πηγή έμπνευσης για άλλα έργα. Είναι αυτό που οι Γάλλοι ονομάζουν:  Art pour l’ Art!

Η Tέχνη επικοινωνεί σε τόσο βαθύ επίπεδο με τα αισθήματα του ανθρώπου και επηρεάζει την ψυχή. Έτσι, έχει, μεταξύ πολλών άλλων, έχει και την εντυπωσιακή ιδιότητα να δίνει νέες ιδέες στους ανθρώπους. Αυτό οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι εκφράζουν σύνθετα ή μη συναισθήματα και σκέψεις, είτε είναι δημιουργοί είτε «καταναλωτές» της Τέχνης. Όλοι μας έχουμε κάποιο συγκεκριμένο έργο τέχνης, με το οποίο ταυτιζόμαστε, σε βαθύτατο επίπεδο, και μας εκφράζει. Αυτό μπορεί να είναι ένα βιβλίο, μία ταινία, ένα ποίημα, ένα τραγούδι, ένας πίνακας ή οτιδήποτε άλλο. Μέσα από αυτά αποκτάμε μία καινούργια, βελτιωμένη οπτική για τον εαυτό μας και τον κόσμο γύρω μας και, εν τέλει, δημιουργούμε τα δικά μας έργα με βάση αυτή τη νέα κατανόηση.

Έτσι, η Τέχνη μπορεί άμεσα να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για κάποιο άλλο έργο, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη μελοποίηση των ποιημάτων του Ελύτη από τον Θεοδωράκη, αλλά μπορεί και να οδηγήσει και στη δημιουργία νέας τέχνης με πιο έμμεσο τρόπο. Από τις ιδέες που αποκτά ένα άτομο μέσω της τέχνης και τα έντονα συναισθήματα που του προκαλούνται από αυτήν, επηρεάζεται, ριζικά, η γνώμη του για τον εαυτό του και για τον κόσμο.

Η Τέχνη που πραγματικά εκφράζει τον κάθε άνθρωπο αποτελεί θεμελιώδες κομμάτι του χαρακτήρα και της ιδεολογίας του, για την ακρίβεια δεν είναι κομμάτι, είναι παράδειγμα. Το άτομο έρχεται σε επαφή με έργα που το εκφράζουν, βρίσκοντας έτσι επιβεβαίωση, αποδοχή και ταύτιση για το ότι δεν είναι ο μόνος άνθρωπος που έχει  ιδιαιτερότητες και βιώνει προβλήματα. Με τον τρόπο αυτό, αποκτά  αυτοπεποίθηση και έχει το θάρρος και τις απαραίτητες ιδέες για να εκφράσει τα βιώματά του με δικά του δημιουργήματα. Η εύρεση κάποιου έργου Τέχνης, με το οποίο ο κάθε άνθρωπος ταυτίζεται, αλλάζει και χαράζει με καθοριστικό τρόπο τον εαυτό του, αλλά και τα δημιουργήματά του, γεννώντας έτσι Τέχνη που εμπνεύστηκε από την Τέχνη.

Η Τέχνη είναι το αποτύπωμα των συναισθημάτων και των εμπειριών του ανθρώπου. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, κάθε καλλιτέχνης αντλεί έμπνευση από μοναδικές πηγές, δημιουργώντας έργα που αγγίζουν την ψυχή. Η πηγή έμπνευσης, όμως, διαφέρει για κάθε άνθρωπο και κάθε έργο. Αυτό που για έναν καλλιτέχνη αποτελεί καθοριστική εμπειρία, για κάποιον άλλον μπορεί να μην έχει καμία σημασία. Όπως η Τέχνη είναι, σε μεγάλο βαθμό, υποκειμενική, έτσι και η σημασία της έμπνευσης εξαρτάται από την οπτική του δημιουργού.

Συχνά, οι πηγές έμπνευσης μπορούν να βρεθούν, κυρίως, στις προσωπικές εμπειρίες του δημιουργού. Αυτές μπορεί να είναι κάποια ερωτική σχέση, κάποιο συμβάν που πλήγωσε βαθύτατα το άτομο ή γενικότερα κάποια εμπειρία που το άτομο θεωρεί σημαντικό λόγω ιδεολογίας, νοσταλγίας κτλ. Είναι εμφανές ότι οι άνθρωποι αξιοποιούν τα πιο έντονα συναισθήματα και τις πιο καθοριστικές εμπειρίες τους για να δημιουργήσουν Τέχνη. Ίσως, μάλιστα, η Τέχνη να μην είναι απλώς ένας τρόπος έκφρασης της δημιουργικότητας, αλλά μια αναγκαία διέξοδος για τη διαχείριση αυτών των συναισθημάτων.

Για παράδειγμα, όταν κάποιος χάσει έναν αγαπημένο άνθρωπο, η ανάγκη για έκφραση της βαθιάς θλίψης μπορεί να γίνει ακατανίκητη. Η γλώσσα ή οι συνήθεις τρόποι έκφρασης, όπως το κλάμα, συχνά δεν επαρκούν για να αποτυπώσουν πλήρως την απόγνωση. Όταν ο άνθρωπος αισθάνεται ανήμπορος να εκφραστεί, νιώθει εγκλωβισμένος στα συναισθήματά του. Η Τέχνη γίνεται τότε η γέφυρα για να αποδράσει από αυτόν τον εγκλωβισμό. Μέσα από τη δημιουργία, τα βιώματα και τα αισθήματα του καλλιτέχνη μετουσιώνονται σε έργα που μιλούν στην καρδιά των άλλων.

Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι η τέχνη υπάρχει για να εκφράσει τις πηγές έμπνευσης του καλλιτέχνη.  Αυτές συχνά προέρχονται από έντονη συναισθηματική φόρτιση, είτε πρόκειται για ευτυχία είτε για θλίψη. Η έμπνευση, σε συνδυασμό με την έμφυτη ανάγκη του ανθρώπου να εκφραστεί, αποτελούν τις κινητήριες δυνάμεις κάθε καλλιτεχνικής δημιουργίας. Χωρίς την έμπνευση, η Τέχνη θα ήταν ανύπαρκτη. Και χωρίς την Τέχνη, η ανθρωπότητα θα στερούνταν την πιο αγνή της έκφραση.

του Φοίβου Φωτιάδη

Από τη ζωγραφική και τη μουσική, μέχρι την ποίηση και τον κινηματογράφο, η τέχνη ανέκαθεν λαμβάνει ποικίλες μορφές, με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Στη σημερινή εποχή μάλιστα, πολλές πρακτικές που παραδοσιακά δε θεωρούνταν τέχνη, έχουν λάβει αυτόν τον χαρακτηρισμό. Η κηπουρική, η ζωγραφική με άμμο ακόμα και η μαγειρική από κάποιους αποκαλούνται νέες μορφές τέχνης. Και εδώ ξεπροβάλλει ένα αμφιλεγόμενο θέμα στην καλλιτεχνική κοινότητα: Είναι το γκράφιτι τέχνη;

Εξ’ ορισμού, το γκράφιτι ορίζεται ως η αναγραφή κειμένου ή η  ζωγραφική σε επιφάνειες δημοσίων χώρων, όπως τους τοίχους. Θεωρητικά, ήδη από την εποχή του λίθου υπήρχε το γκράφιτι με τη μορφή τοιχογραφιών, η μοντέρνα όμως εκδοχή του εμφανίστηκε κατά την δεκαετία του 60’  με τον TAKI 183 στη Νέα Υόρκη, όταν η κουλτούρα του χιπ-χοπ άρχισε να ασκεί επιρροή στους νέους. Τότε οι κοινωνικές ομάδες που δεν τύγχαναν ισχυρής εκπροσώπησης, όπως οι έγχρωμοι και οι φτωχοί, άρχισαν να γράφουν τα ονόματά τους και να διαδίδουν συνθήματα, κυρίως με θέματα ελευθερίας και ηθικής, χρησιμοποιώντας μπογιές και χρώματα σε σπρέι. Με την εμφάνισή της όμως, η τέχνη αυτή, δημιούργησε μια διαμάχη μεταξύ αυτών που πίστευαν πως το γκράφιτι είναι βανδαλισμός, και αυτών που το ενέτασσαν στις τέχνες.

Η αλήθεια είναι, πως και οι δυο μεριές θέτουν ορθά επιχειρήματα. Είναι ευρέως γνωστό πως το μεγαλύτερο μέρος των γκράφιτι καταπατούν δημόσιες και ιδιωτικές περιουσίες και ταυτόχρονα εμπεριέχουν φανατικά συνθήματα, βωμολοχίες, και πολιτικά ακραίες προτάσεις. Από την άλλη, σε περιόδους πολιτικών και οικονομικών κρίσεων, τα γκράφιτι εξελιχθήκαν στην πιο ελεύθερη και αυθόρμητη μορφή μοντέρνας τέχνης. Στην Ελλάδα για παράδειγμα, πρωτοεμφανίστηκαν κατά την περίοδο της δικτατορίας, όταν ο πολίτης δεν είχε δικαίωμα ελεύθερης έκφρασης και λόγου. Πολλοί διακινδυνεύσαν τη ζωή τους, μεταφέροντας δημοκρατικά συνθήματα και ζωγραφιές ελπίδας στους τοίχους.

Σήμερα, μια διάσημη προσωπικότητα στον κόσμο του γκράφιτι που ξεχωρίζει για τα έργα του, την αισθητική του, και τις πολιτικές του απόψεις, είναι ο Μπάνκσι. Ορμώμενος από το Μπρίστολ του Ηνωμένου Βασιλείου, είναι πιθανότατα από τους πιο διάσημους καλλιτέχνες γκράφιτι. Με την τέχνη του, απασχολεί και προβληματίζει όλον τον κόσμο. Ο αντιπολεμικός, αντικαπιταλιστικός και σατιρικός χαρακτήρας των έργων του έχει επηρεάσει με χρώματα και στένσιλς  αντί για λέξεις ολόκληρο το καλλιτεχνικό υπόβαθρο. Έργα του, όπως το «Flying Copper» και «Girl with Ballon» δεν αποτέλεσαν ποτέ αντικείμενο συζήτησης για το αν είναι έργα τέχνης η όχι, καθιστώντας, μάλιστα, τον Μπάνκσι ως υπόδειγμα εναλλακτικού καλλιτέχνη.

Εν τέλει, αν και κάποια γκράφιτι βανδαλίζουν την δημόσια περιουσία, μεταφέροντας ταυτόχρονα ακραία και φανατικά μηνύματα, είναι αναμφισβήτητο ότι υπάρχουν και γκράφιτι που τολμούν να αγγίξουν ευαίσθητες θεματικές με τόση απήχηση που δύσκολα μια άλλη τέχνη θα μπορούσε να το πετύχει.

των Δημήτριου Καρακά & Αχιλλέα Μοσχογιάννη

Το παρακάτω άρθρο έρευνας, δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του Ομίλου Φωτογραφίας, στο 1^ο Πρότυπο ΓΕΛ «Μανόλης Ανδρόνικος», υπό την καθοδήγηση του κ. Θωμά Ζήκου.

H επιθυμία μας να φωτογραφίζουμε αποτελεί κάτι βαθιά ανθρώπινο: την ανάγκη να διατηρήσουμε αναμνήσεις, να μοιραστούμε οπτικές γωνίες και να ανακαλύψουμε την ομορφιά στο συνηθισμένο. Αλλά, γιατί νιώθουμε την παρόρμηση να φωτογραφίζουμε; Είναι μια προσπάθεια να κατανοήσουμε τον κόσμο, ένας τρόπος να συνδεθούμε με άλλους ανθρώπους ή μια απεγνωσμένη προσπάθεια για την αιώνια διατήρηση μοναδικών στιγμών μέσω αποτυπωμένων εικόνων; Το άρθρο αυτό εξερευνά τα κίνητρα πίσω από την αγάπη μας για τη φωτογραφία, εμβαθύνοντας στις συναισθηματικές, καλλιτεχνικές και πολιτισμικές διαστάσεις της.

Ένας από τους βασικότερους λόγους για τους οποίους επιλέγουμε να ασχοληθούμε με την τέχνη της φωτογραφίας, είναι η ακριβής, και αναλλοίωτη από τον χρόνο, αποτύπωση ενός σημαντικού γεγονότος ή μιας προσωπικής μας στιγμής. Μέσω της φωτογραφίας επιτυγχάνεται μια αίσθηση τελειότητας, υποκειμενική και όχι αντικειμενική, καθώς ο φωτογράφος μετατρέπεται, στιγμιαία, σε έναν μοναδικό καλλιτέχνη ο οποίος δημιουργεί και διαμορφώνει το έργο του μέσα από τα δικά του μάτια, μέσα από τις δικές του προτιμήσεις. Αυτό, σε συνδυασμό με τη δημιουργία μιας αμετάβλητης στον χρόνο στιγμής-ανάμνησης, καθιστά τη φωτογραφία έναν υπέρτατο τρόπο έκφρασης.

Εκτός από την αποτύπωση των αναμνήσεων, η φωτογραφία μας επιτρέπει να διαμορφώνουμε προσωπικές αφηγήσεις. Κάθε φωτογραφία έχει τη δυνατότητα να αφηγηθεί μια μοναδική ιστορία, είτε πρόκειται για μια καθημερινή στιγμή είτε για μια σημαντική εμπειρία. Μέσα από τις επιλογές μας στο τι καταγράφουμε, ορίζουμε την ταυτότητα μας και τις αξίες μας δημιουργώντας μια οπτική αυτοβιογραφία.

Πολλοί φωτογράφοι δηλώνουν πως, παρόλο που δεν το είχαν σκεφτεί σε βάθος, το πραγματικό αίτιο πηγάζει από μια εμπειρία που είχαν ως νέοι. Αυτή θα μπορούσε να είναι μια ιδιαίτερη σύνδεση με την ομορφιά της φύσης ή η ανάγκη για ένα σημείο συναισθηματικής σταθερότητας καθώς αναπτύσσονταν, ακόμα και η αγάπη προς συγγενείς, φίλους ή κατοικίδια. Ορατή η επιθυμία να μην ξεχαστούν τα παραπάνω υπό τις όποιες πιθανές συνθήκες. Τέλος, κάποιοι φωτογράφοι δηλώνουν πως το κίνητρο αφορά σε μια βαθύτατη ανάγκη να μεταδώσουν τα συναισθήματα και στον υπόλοιπο κόσμο. Ίσως κυριαρχούν τα θετικά συναισθήματα στο σύγχρονο κοινωνικό πλαίσιο, όμως δεν λείπουν και όσα αποτυπώνουν τις δυσάρεστες ανθρώπινες πτυχές, όπως οι πολεμικές συρράξεις ή άλλες δυσκολίες.

Σε κάθε περίπτωση, η φωτογραφία αποτελεί μια δήλωση συναισθημάτων και καταστάσεων, μια έκφραση απόγνωσης, πόνου, λύπης, συγκίνησης. Είτε πρόκειται για τη διατήρηση των αναμνήσεων, τη δημιουργία προσωπικών αφηγήσεων ή την εξερεύνηση του κόσμου γύρω μας, η φωτογραφία είναι ένα εργαλείο που όχι μόνο αποτυπώνει εικόνες αλλά διαμορφώνει τις προσωπικές και κοινωνικές αντιλήψεις όσων έρθουν σε επαφή με αυτές.

Πηγές

Clark, G. (1997). The Photograph. New York: Oxford University Press.

Pedersen, J. (2024).  Why Do You Photograph. John Pedersen Photography. Διαθέσιμο εδώ (προσπέλαση 21/11/2024).

Scruton, R. (1981). Photography and Representation, Critical Inquiry, 7 (3), pp. 577-603.