του Στέφανου Ευσταθίου
Τα χριστουγεννιάτικα έθιμα στην Ελλάδα περιστρέφονται γύρω από τα κάλαντα, το χριστόψωμο και το γουρούνι, τους καλικάντζαρους, το «πάντρεμα της φωτιάς» και το «τάισμα της βρύσης», καθώς και τις τοπικές εκδηλώσεις όπως τα ραγκουτσάρια στη Μακεδονία, με κοινό γνώμονα την προστασία από το κακό και την ευφορία της γης, κορυφώνονται με την παραμονή των Χριστουγέννων και τη Γέννηση του Χριστού.
Βασικά έθιμα:
Κάλαντα: Παιδιά με τρίγωνα γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας για τη γέννηση του Χριστού και ευχόμενα καλή χρονιά.
Χριστόψωμο και Γουρουνοχαρά: Παραδοσιακό ψωμί με σχέδια και η σφαγή του γουρουνιού (σε χωριά) για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι, σύμβολα αφθονίας.
Καλικάντζαροι: Κακά πνεύματα που ανεβαίνουν στον κόσμο μας τις 12 μέρες (Δωδεκαήμερο), για να πριονίσουν το δέντρο που κρατά τον κόσμο ισορροπημένο – τους διώχνουν με λιβάνι και φωτιά.
Πάντρεμα της Φωτιάς και Τάισμα της Βρύσης: Στη Στερεά Ελλάδα, η νοικοκυρά βάζει μεγάλο ξύλο στη φωτιά και ταΐζει τη βρύση για καλή σοδειά.
Τοπικά και «μεταμφιεσμένα» έθιμα:
Μωμόγεροι/Ραγκουτσάρια (Μακεδονία, Θράκη): Νέοι μεταμφιεσμένοι με προβιές ζώων και μάσκες γυρίζουν στα χωριά για να διώξουν τα κακά πνεύματα, παίζοντας με ζουρνάδες και νταούλια.
Χριστόξυλο (Ποντιακά): Το μεγαλύτερο και πιο γερό ξύλο στο τζάκι, συμβολίζει τη γέννηση του Χριστού και φέρνει καλή τύχη.
Σύμβολα:
Χριστουγεννιάτικο στεφάνι: Στην πόρτα, με κλαδιά, φρούτα, και κεριά.
Αναμμένο πουρνάρι: Ένα κλαδί που καίγεται στο τζάκι για καλοτυχία.
Συνολικά, τα έθιμα συνδέουν τη γιορτή με τη φύση, την προστασία του σπιτιού και την προσμονή του νέου χρόνου, με έντονο το στοιχείο της μεταμφίεσης και της «μαγικής» προστασίας.
