Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ – Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ

ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΡΑΒΔΙΣΤΗ ΒΑΣΙΛΗΣ ΨΑΡΙΑΝΟΣ

ΒΡΙΚΕΛΛΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑ — Mon, 12 Feb 2024 11:43:14 +0000

Θάνατος του ραβδιστή

Ο μπάρμπα-Δημουστής ήταν ο καλύτερος ραβδιστής του χωριού. Όταν ράβδιζε κακάριζε μέσα στο λιώνα η τέμπλα του σα να ’ταν κοπάδι πέρδικες, καθώς ξυπνούσαν την αυγή ψηλά στα ράχτα να χαιρετήσουν τον ήλιο. Και κράταγε το τραγούδι της τέμπλας του ρυθμικό, ακούραστο, από το χάραμα ως την ώρα του σπερνού. Μαύριζε το χώμα κάτω από το λιόδεντρο από τις γυαλιστερές μαυρομάτες κι αναγάλλιαζε η ψυχή της μαζώχτρας, καθώς γέμιζε τις χούφτες της με το λαδερό καρπό. Και κάθε φορά που πήγαινε η μαζώχτρα να αδειάσει στα σακιά το καλάθι με το λιόκαρπο σύβαζε και τα δαυλιά στο πυρομάχι να σιγοβράσει η γραγούδα* με τα κουκιά, να ετοιμαστεί το μεσημεριανό φαΐ του ραβδιστή, να στυλωθούν τα σωθικά του, που δεν κατέβηκε από την αυγή πάνω από το δέντρο. Άλλαζε τόπο και στο ζώο, που έβοσκε δεμένο στις ρίγανες, να ’ναι κι αυτό χορτάτο να κουβαλήσει τα σακιά με τον καρπό στ’ αμπάρια.

Ο μπάρμπα-Δημουστής μιλούσε με το δέντρο, πότε το γαργαλούσε ερωτικά και πότε το χάιδευε σαν παιδί του. Περνούσε την τέμπλα του ανάμεσα στα κλαδιά, όπου είχε άνοιγμα το δέντρο, να μη το ματώσει, και μ’ απαλά χτυπήματα, όπως χτυπούμε ένα παιδί στην πλάτη, όπως ανακατεύουμε τα ξανθά μαλλιά μιας κοπελιάς να την πειράξουμε, τίναζε τους βλαστούς του δέντρου να τους ελαφρώσει από τον καρπό. Κι ήταν και στις τέμπλες ο πιο μερακλής.

Από το καλοκαίρι τις ετοίμαζε, τις έξυνε με το γυαλί να φάει τους ρόζους, να αλαφρώσει ή τέμπλα, να γλιστρά στο χέρι του και να δουλεύει ξεκούραστα. Κι είχε άλλη τέμπλα για να ραβδίζει τα ζγούνια* κι άλλη για να φτάνει τις κορφές. Στα μικρά τα δέντρα, τις αμπολάδες, που είχαν ακόμα τρυφερό κορμό, έβαζε το τεμπλί και για τις θεόρατες, τις καρτέλες, έπιανε τη μεγάλη τέμπλα.

Τα πιο καλά λιοχώραφα τα είχε αναστήσει μόνος του ο μπάρμπα-Δημουστής. Οι περισσότερες ελιές ήταν «τιφτές», δηλαδή φυτευτές. Τις είχε βγάλει αγριλιές από το ρουμάνι, τις φύτεψε στο χωράφι, κουβάλησε νερό με τα ξυλοβάρελα και τις πότισε όλο το καλοκαίρι, ώσπου να ριζώσουν και να πετάξει το μάτι. Ύστερα τις μπόλιασε με μπόλι διαλεχτό από λαδολιά, φραγκολιά ή κολοβή και περίμενε χρόνια να ξεπεταχτεί το βλαστάρι, να γίνει δέντρο και να καρπίσει. Άλλες πάλι ήταν μπολιασμένες αγριλιές, που βρέθηκαν στον τόπο τους, όταν ξάνοιξε το ρουμάνι και το ’κάνε χωράφι κι όπου ο τόπος ήταν όρθιος, έχτισε πεζούλες να πιάσει το χώμα, να κρατηθούν οι γλύκες της γης, που θα ρουφούσε το δέντρο να κάνει το μαξούλι.

Καμάρωνε τώρα ο μπάρμπα-Δημουστής κάθε άνοιξη να βλέπει ολάνθιστες σα νύφες τις ελιές του και κάθε φθινόπωρο ετοιμόγεννες να γέρνουν ν’ απιθώσουν τον καρπό τους πάνω στη γη.

Έτσι που κάθονταν μια μέρα στην πεζούλα κι αρμένιζε στο ασημοπράσινο πέλαγος μαγεμένος απ’ τα λιοτράγουδα του λιώνα, ήρθε ξαφνικά μια πίκρα ν’ αλλάξει σε φαρμάκι τη γεύση του μελιού που ’χε στο στόμα.

Με την τέμπλα του είχε «ανθρωπέψει» τα παιδιά του. Έμαθαν γράμματα και πρόκοψαν. Είδε δόξα τω Θεώ, νύφες κι αγγόνια, όμως δεν έμεινε κανείς τους στο χωριό.

Ποιος θα κοιτάξει αύριο τούτα τα πλάσματα; Ένας πόνος έσφιγγε την καρδιά του όσο σκεφτόταν πως θα έμεναν έρημες κι απροστάτευτες οι μαυρομάτες του, που τις είχε αναθρέψει με το ξερό του το σάλιο και τον ιδρώτα του.

Κι όσο γερνούσε ο μπάρμπα-Δημουστής, τόσο μεγάλωνε η κρυφή του πίκρα και τον έπαιρνε το παράπονο κι αγκαλιάζε τις αμπολάδες του και τις φιλούσε, σαν να ετοιμαζόταν να φύγει για τα μακρινά τα ξένα.

Όταν νύχτωσε και δεν είχε γυρίσει ακόμα ο μπάρμπα-Δημουστής, τους έζωσε μαύρο φίδι η αγωνία. Πήραν τα φανάρια και μέσα στη νύχτα έτρεξαν στο χωράφι.

Εκεί στη ρίζα της ελιάς του, τον βρήκαν παγωμένο αλλά χαμογελαστό να κοιτάζει μακριά, πάνω από τις κορφές των δέντρων, στο βάθος όπου στραφταλίζε η θάλασσα στο φως του φεγγαριού κι ένας δρόμος από χυμένο ασήμι ανοίγονταν για τους απέραντους ελαιώνες του ουρανού.

Βασίλης Ψαριανός

*Γραγούδα: ειδικό πήλινο σκεύος για το βράσιμο των οσπρίων

*Ζγούνια: χαμηλά μέρη του λιόδεντρου

ΑΦΗΓΗΣΗ ΜΑΡΙΟΥ

Ο Βασίλης Ψαριανός γεννήθηκε το 1938, στη Βρίσα Λέσβου. Σπούδασε Αρχαιολογία και Ιστορία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και υπηρέτησε ως καθηγητής φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.

Από το 1975 έως το 1977 διετέλεσε Γενικός Γραμματέας της Ομοσπονδίας Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης και από το 1982 μέχρι το 1986 υπηρέτησε στο Υπουργείο Παιδείας ως Ειδικός Συνεργάτης του Υπουργού, για θέματα Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Το 1989, «αποστρατεύτηκε» πρόωρα από την ενεργό εκπαιδευτική υπηρεσία. Έκτοτε, υπερασπίζεται με το συγγραφικό του έργο, το δικαίωμα για μια καλύτερη παιδεία και δημοκρατία.

Συνεργάστηκε με εκδοτικούς οίκους ως επιμελητής εκδόσεων και μεταφραστής και για μία εξαετία, από το 2006, αρθρογραφεί τακτικά στο «Εμπρός», ενώ από το 1996 είναι υπεύθυνος σύνταξης του περιοδικού «Αντίλαλος της Βρίσας». Έχει δημοσιεύσει σε εφημερίδες και περιοδικά άρθρα, μελέτες, ποιήματα και διηγήματα.

Έχει εκδώσει τα βιβλία «Καμπανούστρα. Παραμύθια για μικρούς και μεγάλους», «Τα λαδωμένα τετράδια: Διηγήματα», «Αρχαιολογικά-Ιστορικά της Βρίσας Λέσβου» (συλλογικό) και «Για την ανάπτυξη της Βρίσας Λέσβου. Άρθρα».

Πηγές:

http://lesviaki-parikia.gr/wp-content/uploads/2019/04/AIOLIDA_70.pdf

https://www.facebook.com/groups/521890264678409/user/100057064577432

https://biblionet.gr/%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%89%CF%80%CE%BF/?personid=90465

ΒΟΥΡΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΑΣΗΜΑΚΗΣ, ΑΣΩΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΕΛΑΙΩΝΩΝ, ΜΥΤΙΛΗΝΗ 2021.

ΤΑΛΙΑΝΗΣ Δ., ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ Π., Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΑΠΟΛΙΘΩΜΕΝΟΥ ΔΑΣΟΥΣ ΛΕΣΒΟΥ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΙΟ 2001.

Ο ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΘΕΟΦΙΛΟΣ Η ΑΛΛΗ ΛΕΣΒΟΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ

ΒΡΙΚΕΛΛΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑ — Thu, 08 Feb 2024 19:55:21 +0000

Ο ζωγράφος Θεόφιλος. Η άλλη Λέσβος

Και πιο αργά, την ώρα που άρχισε να σουρουπώνει, περπατήσαμε μαζί τους ως τη Βαρειά, την εξοχική τοποθεσία όπου είχε ζήσει η οικογένεια του ζωγράφου, ανάμεσα σε μαλακές κατηφοριές γεμάτες λιόδεντρα και ανοίγματα απ’ όπου, ξαφνικά, έβλεπες τη θάλασσα και πιο βαθιά, καθαρογραμμένα, τα βουνά της Ανατολής.

Αρκετές γερόντισσες επιμένανε ακόμη να φορούν τις μακριές απανωτές βράκες. Βαδίζανε αργά και γυρίζανε κατά μας τα ηλιοκαμένα τους πρόσωπα. Όταν πετύχαινες ανοιχτή καμιάν αυλόπορτα, το μάτι σου έπαιρνε γλάστρες, πιθάρια, παιδιά, γατιά, μιαν εικόνα ειρηνική σαν το λάδι και σταματημένη κάπου εκεί, γύρω στο Μεσαίωνα. Ήτανε κιόλας όλ’ αυτά Θεόφιλος. Θέλω να πω, ένιωθες την ανταπόκριση που υπήρχε ανάμεσα στα λιόδεντρα και στα ρυτιδιασμένα πρόσωπα, στα περιβολάκια με τις ροδιές και στις ακρογιαλιές που μυρίζανε φρεσκοανοιγμένο καρπούζι, στα πιθάρια και στις βράκες, στα τριανταφυλλένια βουνά και στα αρχέγονα σιωπηλά καΐκια. Κι αμέσως, την ίδια στιγμή, την ανταπόκριση που υπήρχε ανάμεσα σ’ όλ’ αυτά και στις ζωγραφιές του Θεόφιλου. Αληθινοί ελαιώνες επί τέλους, αληθινοί άνθρωποι, αληθινά πράγματα.

Εκείνα τα χρώματα και τα σχήματα που βλέπαμε που βλέπαμε κάθε μέρα γύρω μας και που τα κουβαλούσαμε στην ομαδική μας μνήμη από αιώνες, τα γνώριμα, τα οικεία, που τόσα χρόνια οι ακαδημαϊκοί μας ζωγράφοι –μερικοί με αξιόλογο ταλέντο, δεν αντιλέγω– μας είχανε στερήσει από τη χαρά να τ’ αναγνωρίζουμε. Το πιο απλό πράγμα του κόσμου, ένα δέντρο η ελιά, η καθημερινή μας σύντροφος δεν είχε αξιωθεί ποτέ ν’ ανέβει στο καβαλέτο. Ναι ήταν η πρώτη φορά που την απαντούσαμε στις ζωγραφιές του Θεόφιλου.

Οδυσσέας Ελύτης, Ο ζωγράφος Θεόφιλος. Η άλλη Λέσβος, Ανοιχτά χαρτιά, Εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 1982 (1974)

ΑΦΗΓΗΣΗ ΜΑΡΙΦΥΛΗΣ

Ο Οδυσσέας Ελύτης (2 Νοεμβρίου 1911 – 18 Μαρτίου 1996), ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, μέλος της λογοτεχνικής γενιάς του ’30.

Ήταν το τελευταίο από τα έξι παιδιά του Παναγιώτη Αλεπουδέλη και της Μαρίας Βρανά. Ο πατέρας του καταγόταν από τον συνοικισμό Καλαμιάρη της Παναγιούδας Λέσβου και είχε εγκατασταθεί στην πόλη του Ηρακλείου από το 1895, όταν σε συνεργασία με τον αδελφό του ίδρυσε ένα εργοστάσιο σαπωνοποιίας και πυρηνελαιουργίας. Η μητέρα του καταγόταν από τον Παπάδο της Λέσβου. Το 1914 ο πατέρας του μετέφερε τα εργοστάσιά του στον Πειραιά και η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Αθήνα.

Το 1960, βραβεύτηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1979, με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο δεύτερος και τελευταίος μέχρι σήμερα Έλληνας που τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ. Γνωστότερα ποιητικά του έργα είναι τα Άξιον Εστί, ο Ήλιος ο πρώτος και οι Προσανατολισμοί. Πολλά ποιήματά του μελοποιήθηκαν, ενώ συλλογές του έχουν μεταφραστεί μέχρι σήμερα σε πολλές ξένες γλώσσες. Το έργο του περιλαμβάνει ακόμα μεταφράσεις ποιητικών και θεατρικών έργων και σημαντικά δοκίμια.

Ο Οδυσσέας Ελύτης αποτέλεσε έναν από τους τελευταίους εκπροσώπους της λογοτεχνικής γενιάς του ’30, ένα από τα χαρακτηριστικά της οποίας υπήρξε το ιδεολογικό δίλημμα ανάμεσα στην ελληνική παράδοση και τον ευρωπαϊκό μοντερνισμό. Ο ίδιος ο Ελύτης χαρακτήριζε τη δική του θέση στη γενιά αυτή ως παράξενη σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Από το ένα μέρος ήμουνα ο στερνός μιας γενιάς, που έσκυβε στις πηγές μιας ελληνικότητας, κι απ’ την άλλη ήμουν ο πρώτος μιας άλλης που δέχονταν τις επαναστατικές θεωρίες ενός μοντέρνου κινήματος». Επηρεάστηκε από τον υπερρεαλισμό και δανείστηκε στοιχεία του, τα οποία ωστόσο αναμόρφωσε σύμφωνα με το προσωπικό του ποιητικό όραμα, άρρηκτα συνδεδεμένο με το λυρικό στοιχείο και την ελληνική λαϊκή παράδοση. Η μεταγενέστερη πορεία του Ελύτη υπήρξε πιο ενδοστρεφής, επιστρέφοντας στον αισθησιασμό της πρώιμης περιόδου του και σε αυτό που ο ίδιος ο Ελύτης αποκαλούσε ως έκφραση μιας «μεταφυσικής του φωτός».

Πέθανε στις 18 Μαρτίου του 1996 από ανακοπή καρδιάς στην Αθήνα.

Πηγές:

Αθανάσης Στρατής, Αθανάσης Νίκος, Λέσβος Πατρίδα μου, Μυτιλήνη 2010.

https://paletaart.wordpress.com/

https://www.mytilene.gr/logotexnes/odysseas-elytis-viografiko/

ΕΦΤΑΛΟΥ ΗΛΙΑΣ ΒΕΝΕΖΗΣ

ΒΡΙΚΕΛΛΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑ — Mon, 22 Jan 2024 13:06:34 +0000

Οι ελαιώνες της Λέσβου

«…Τα δένδρα της Λέσβου θα κατακαλύψουν τους λόφους και τις μικρές πεδιάδες της, πυκνά, κραταιά, πότε δενδρύλια λυρικά, πότε γίγαντες: οι ελαιώνες με τους πανάρχαιους τυραννισμένους κορμούς, οι πευκιάδες, τα δάση, οι καστανιές. Καθώς συμπλέκονται με το χρώμα και με το φως αυτής της αιγαιοπελαγίτικης περιοχής, υπακούνε στο νόμο της. Είναι ανάσα ψυχής να περπατάς καταμεσήμερο μες τους ελαιώνες της Γέρας, δαρμένος απ’ τον ήλιο του καλοκαιριού. Πόσο διαφορετικό είναι το αίσθημα μες το βαθύ ποτάμι του ελαιώνα των Δελφών! Εκεί μπορούσε να ακμάσει το μαντείο με τους σκοτεινούς χρησμούς του. Στη Λέσβο ποτέ! Στη Λέσβο, στα όρη των ελαιών της, θα μπορούσε να διδάξει ο Χριστός.»

Βενέζης Ηλίας, Εφταλού (Αθήνα 1977).

https://www.sansimera.gr/biographies/2387

https://www.mytilene.gr/logotexnes/ilias-venezis-viografiko/

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΓΟΡΓΟΝΑ ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΥΡΙΒΗΛΗΣ

ΒΡΙΚΕΛΛΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑ — Mon, 22 Jan 2024 13:06:33 +0000

«Παναγιά η Γοργόνα»

Το εργοστάσιο στη Σκάλα. Ένας μεγάλος ελιόμυλος με τέσσερις πρέσες. Στα ελιομαζώματα ανεβοκατεβαίνει ο κόσμος, αρχίζει η μεγάλη εποχή για τον τόπο. Οι μαζώχτρες ξεχύνουνται παρέες – παρέες, φορούν χρωματιστά σαλβάρια, κλαδωτές μπότες, κουνούν το καλαμένιο καλάθι με τις γαλάζιες χάντρες στο μπράτσο. Κατεβαίνουν στολισμένες και κουδουνίζουν τα μαβιά και βυσσινικά βραχιόλια τους από γυαλί. Τα χωράφια κ’ οι δρόμοι είναι γεμάτα ραβδιστάδες κ’ εργάτες απ’ το λιοτριβειό.

Όλο το χειμώνα, όσο δουλεύει η ελιά, οι χωριανοί έχουν για ξυπνητήρι τη μπουρού του του ελιόμυλου. Είναι μια δυνατή σφυρίχτρα, που ουρλιάζει μές τη μαύρη νύχτα. Η φωνή της γεμίζει αντίλαλο τα ράχτα και τις λαγκαδιές, ανεβαίνει ως το χωριό και το ξεσηκώνει στο πόδι.

Μεμιάς τα καλντερίμια αντιχτυπούν από χοντροπάπουτσα με πλατιά σιδερένια καρφιά κι από τα πέταλα των μουλαριών. Οι πόρτες χτυπούν με θόρυβο, τρίζουν οι ρεζέδες, οι κοπέλες κατεβαίνουν με χαρούμενες φλυαρίες και πονηρά γέλια. Οι ραβδιστάδες με τα ίσια μακριά ραβδιά στη ράχη, «τέμπλες» τα λένε τραγουδούν αμανέδες. Κόβουν το τραγούδι και προγκάνε τα ζα το ίδιο τραγουδιστά:

Ντε μπρέε, ντεέ!

Είναι η μεγάλη εποχή, της ελιάς η εποχή. Την περιμένουν όλο το χρόνο τα ενενήντα οχτώ χωριά του νησιού. Όλος ο κόσμος, ένα ψυχομέτρι από εκατόν πενήντα χιλιάδες φτωχόκοσμο και νοικοκυραίοι, απ’ αυτού κρέμουνται. Από το λιανό κλωνί της ελιάς ζυγιάζεται η ζήση τους.

Μυριβήλης Στρατής, Η Παναγιά η Γοργόνα (Αθήνα 1960), σελ. 18.

https://biblionet.gr/%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%89%CF%80%CE%BF/?personid=845

https://www.sansimera.gr/biographies/183