Τι θα συνέβαινε αν οι μεγάλες γυναίκες μαθηματικοί της Ιστορίας μπορούσαν να συναντηθούν πέρα από τα όρια του χρόνου και να μιλήσουν σε μια σημερινή μαθήτρια; Ποιες εμπειρίες θα μοιράζονταν, ποιες δυσκολίες θα θυμούνταν και ποια μηνύματα θα άφηναν στις νέες γενιές; Σε αυτά τα ερωτήματα επιχειρεί να απαντήσει η θεατρική παράσταση «Συνομιλίες μέσα στον χρόνο: Η κληρονομιά των γυναικών μαθηματικών», που παρουσιάστηκε από μαθήτριες του 9ου Γυμνασίου Αχαρνών. Στη σκηνή «ζωντανεύουν» μορφές όπως η Υπατία, η Άντα Λάβλεϊς, η Έμμυ Νέδερ και η Μαριάμ Μιρζαχανί, δημιουργώντας έναν φανταστικό αλλά βαθιά ουσιαστικό διάλογο για την επιστήμη, τη γνώση και την επιμονή απέναντι στα εμπόδια. Το θεατρικό κείμενο είναι της μαθηματικού, Τσίτσα Πολυξένης και προέκυψε μέσα από δημιουργικές συνομιλίες με τα παιδιά που συμμετείχαν στην παράσταση. Η συλλογική αυτή προσπάθεια ανέδειξε όχι μόνο την ιστορία των γυναικών στα μαθηματικά, αλλά και τη δύναμη της συνεργασίας, της Φαντασίας και της μαθητικής δημιουργικότητας.
ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ: Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ
Χαρακτήρες:
· Υπατία: Φιλόσοφος και μαθηματικός από την Αλεξάνδρεια.
· Μαρία Άγκνεζι: Ιταλίδα μαθηματικός και φιλόσοφος.
· Σοφία Ζερμαίν: Γαλλίδα μαθηματικός και φυσικός.
· Άντα Λάβλεϊς: Αγγλίδα μαθηματικός και η πρώτη προγραμματίστρια υπολογιστών.
· Σοφία Κοβαλέφσκαγια: Ρωσίδα μαθηματικός και η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια μαθηματικών στην Ευρώπη.
· Έμμυ Νέδερ: Γερμανίδα μαθηματικός και φυσικός.
· Τζούλια Ρόμπινσον: Αμερικανίδα μαθηματικός.
· Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ: Αγγλίδα νοσοκόμα, στατιστικός και κοινωνική μεταρρυθμίστρια.
· Κάθριν Τζόνσον: Αμερικανίδα μαθηματικός που εργάστηκε στη NASA.
· Μαίρη Κάρτραϊτ: Βρετανίδα μαθηματικός, γνωστή για τη δουλειά της στη θεωρία του χάους.
· Κάρεν Ούλενμπεκ: Αμερικανίδα μαθηματικός.
· Μαριάμ Μιρζαχανί: Ιρανή μαθηματικός και η πρώτη γυναίκα που κέρδισε το μετάλλιο Fields.
· Μαθήτρια
Σκηνικό: Μια παλιά, επιβλητική βιβλιοθήκη, γεμάτη βιβλία και χειρόγραφα. Το φως είναι απαλό, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα μυστηρίου και διαχρονικότητας.
Οι γυναίκες εμφανίζονται σταδιακά, βγαίνοντας μέσα από τις σελίδες των βιβλίων.
Η μαθήτρια βρίσκεται στη σκηνή, κάθεται με κλειστά τα μάτια και φοράει ακουστικά. Ακούγεται το τραγούδι «Woman» του Τζον Λένον, η πρώτη στροφή. Οι σκιές αρχίζουν να σχηματίζουν μορφές. Πρώτη εμφανίζεται η Υπατία, ακολουθούμενη από τις υπόλοιπες.
ΠΡΑΞΗ Α
Υπατία: Πού βρισκόμαστε; Αυτή η βιβλιοθήκη… δεν μοιάζει με καμία που έχω δει. Σαν να περνά ο χρόνος μέσα από τις σελίδες αυτών των βιβλίων…
Μαρία Άγκνεζι: (Αγγίζοντας ένα βιβλίο) Είναι λες και οι γνώσεις μας συγκεντρώθηκαν εδώ.
Σοφία Ζερμαίν: Όλες εμείς, από διαφορετικές εποχές, μα με κοινό πάθος… τα μαθηματικά.
Άντα Λάβλεϊς: Η μαθηματική σκέψη υπερβαίνει τους αιώνες.
Σοφία Κοβαλέφσκαγια: (Σηκώνει ένα βιβλίο) Να, εδώ! Οι εξισώσεις μου! Μας έχουν καταγράψει στην ιστορία.
Έμμυ Νέδερ: Αλλά όχι όπως τους άνδρες συναδέλφους μας. Πόσος αγώνας χρειάστηκε για να μας αναγνωρίσουν;
Τζούλια Ρόμπινσον: Αγώνας και πάθος. Χωρίς αυτά, δεν θα είχαμε φτάσει εδώ.
Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ: Και επιμονή. Τα μαθηματικά δεν είναι μόνο θεωρία, αλλά και πράξη. Έσωσα ζωές εφαρμόζοντάς τα.
Κάθριν Τζόνσον: Όπως κι εγώ, υπολογίζοντας τις τροχιές που έστειλαν ανθρώπους στο διάστημα.
Μαίρη Κάρτραιτ: Οι μαθηματικές ιδέες διαμορφώνουν τον κόσμο μας. Κάθε μας εργασία άφησε ένα αποτύπωμα.
Κάρεν Ούλενμπεκ: Και άνοιξε δρόμους για τις επόμενες γενιές.
Μαριάμ Μιρζαχανί: …αλλά καμία από εμάς δεν ήταν μόνη. Βαδίσαμε σε μονοπάτια που άλλες είχαν ανοίξει.
Η μαθήτρια βγάζει τα ακουστικά, κοιτάζει γύρω της, πετάγεται πάνω.
Μαθήτρια: Πού βρίσκομαι; Ποιες είστε εσείς;
Όλες κοιτάζουν η μία την άλλη. Μια στιγμή σιωπής γεμάτη νόημα.
ΠΡΑΞΗ Β
Υπατία: Γεια σου καλή μου. Είμαι η Υπατία. Γεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια τον 4ο αιώνα μ.Χ., όπου δίδαξα φιλοσοφία, αστρονομία και μαθηματικά. Λάτρευα τις κωνικές τομές, ξέρεις κύκλο έλλειψη, παραβολή, υπερβολή, και τις μελέτησα σε σχέση με την κίνηση της γης! Το μέρος αυτό μου θυμίζει τη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, ένα καταφύγιο γνώσης. Δυστυχώς η γνώση μόνη της δεν με προστάτεψε από αυτούς που τη φοβόντουσαν. Θυμάμαι τις προκλήσεις που αντιμετώπισα ως γυναίκα σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία. Υπερασπίστηκα όμως τις αξίες της ζωής μου μέχρι … θανάτου.
Σού αφήνω την έλλειψη για την τροχιά της γης!
(δίνει μια εικόνα με την έλλειψη για την τροχιά της γης)
Μαρία Αγκνεζι: Πράγματι, η άγνοια ήταν συχνά πιο ισχυρή από τη σοφία της εποχής μας. Εγώ έδωσα τις δικές μου μάχες στην Ιταλία του 18ου αιώνα. Είμαι η Μαρία Αγνέζι. Ο πατέρας μου, μαθηματικός όπως και της Υπατίας, ενθάρρυνε τις σπουδές μου, αλλά η κοινωνία συχνά θεωρούσε τις γυναίκες ακατάλληλες για πνευματικές επιδιώξεις. Το βιβλίο μου ήταν το πρώτο εκτενές μαθηματικό εγχειρίδιο που γράφτηκε από γυναίκα. Στόχος μου ήταν να κάνω τα μαθηματικά προσιτά στη νεολαία, αλλά πολλοί εξακολουθούσαν να αντιμετωπίζουν τις προσπάθειές μου με σκεπτικισμό και μισαλλοδοξία.
Πάρε από μένα την καμπύλη-μάγισσα!
(δίνει μια εικόνα με την καμπύλη – μάγισσα)
Σοφία Ζερμαίν: Πόσο διαφορετικοί είναι τώρα οι καιροί από όταν έπρεπε να χρησιμοποιήσω ανδρικό ψευδώνυμο για να μπορέσω να σπουδάσω! Είμαι η Σοφία Ζερμαίν ή «Monsieur LeBlanc» για τους άλλους. Ακόμη και ο πρίγκιπας των μαθηματικών Γκάους, όταν ανακάλυψε την αληθινή μου ταυτότητα, έμεινε έκπληκτος που μια γυναίκα μπορούσε να ασχοληθεί με τη μαθηματική σκέψη σε τέτοιο βάθος. Μια γυναίκα που ασχολήθηκε με το θεώρημα του Φερμά και απέκτησε τους δικούς της πρώτους αριθμούς. Μια γυναίκα, η πρώτη, που κέρδισε το βραβείο της Ακαδημίας Επιστημών του Παρισιού για την έρευνα πάνω στις ελαστικές επιφάνειες.
Σου παραδίδω τον πύργο του Άιφελ και τους πρώτους αριθμούς Ζερμαίν!
(δίνει μια εικόνα με τον πύργο του Αιφελ και τους πρώτους p , 2p+1)
Άντα Λάβλεϊς: Ίσως ο Γκάους δεν έπρεπε να εκπλαγεί τόσο πολύ! Οι γυναίκες είχαν πάντα μυαλά εξίσου κοφτερά με τους άνδρες, αλλά σπάνια μας δίνονται οι ίδιες ευκαιρίες. Η δουλειά μου στην Αναλυτική Μηχανή του Babbage απορρίφθηκε ως απλή εικασία για δεκαετίες, ωστόσο σήμερα, αναγνωρίζεται ως το θεμέλιο της πληροφορικής. Εγώ είμαι η Άντα Λάβλεϊς. Έγραψα τον πρώτο αλγόριθμο για υπολογιστή στα μέσα του 19ου αιώνα. Επινόησα έναν τρόπο να προγραμματίζω την Αναλυτική Μηχανή χρησιμοποιώντας διάτρητες κάρτες, όπως στις υφαντουργικές μηχανές και μια ακολουθία ρητών αριθμών. Πιστεύω ότι η φαντασία είναι εξίσου σημαντική με τη λογική στα μαθηματικά. Οραματίστηκα ότι οι μηχανές μπορούν να υπολογίζουν πέρα από τους αριθμούς. Ωστόσο, οι συνεισφορές μου συχνά παρέμεναν απαρατήρητες, καθώς με θεωρούσαν απλώς κόρη του διάσημου ποιητή Λόρδου Μπάιρον και όχι μαθηματικό με δική μου υπόσταση.
Πάρε από μένα μια διάτρητη κάρτα υπολογιστή!
(δίνει μια εικόνα με διάτρητη κάρτα)
Σοφία Κοβαλέφσκαγια: Είναι ένας αγώνας που όλες μοιραζόμαστε. Είμαι η Σοφία Κοβαλέφσκαγια. Στη Ρωσία του 19ου αιώνα, πάλεψα για την εκπαίδευσή μου. Έπρεπε να κάνω έναν τυπικό γάμο μόνο και μόνο για να σπουδάσω στο εξωτερικό. Έγινα η πρώτη γυναίκα που απέκτησε διδακτορικό στα μαθηματικά στη σύγχρονη Ευρώπη. Ακόμη και μετά την απόκτηση του διδακτορικού μου, μου αρνήθηκαν τη θέση καθηγήτριας απλώς και μόνο επειδή ήμουν γυναίκα. Πήρα την έδρα μόνο αφού κέρδισα το βραβείο της Γαλλικής Ακαδημίας Επιστημών. Το έργο μου στις διαφορικές εξισώσεις και τη μηχανική ήταν πρωτοποριακό. Λάτρευα τη γραφή, έγραψα από επιστημονικά άρθρα έως νουβέλες, και ήμουν η πρώτη γυναίκα στη συντακτική επιτροπή μαθηματικού επιστημονικού περιοδικού.
Σου αφιερώνω τους δακτυλίους του Κρόνου!
(δίνει μια εικόνα με τους δακτυλίους του Κρόνου)
Φλόρενς Νάιτινγκγκεϊλ: Έζησα κι εγώ τον 19ο αιώνα στην Ευρώπη και τίποτα δεν ήταν εύκολο για μας τις γυναίκες. Είμαι η Φλόρενς Νάιτινγκειλ, η στατιστικός νοσηλεύτρια. Ακούγεται περίεργο, το ξέρω. Οι γονείς μου, που ήταν εύποροι μορφωμένοι Βρετανοί, φρόντισαν να έχω αξιόλογες σπουδές, ωστόσο εναντιώθηκαν στην απόφασή μου να γίνω νοσηλεύτρια. Αλλά εγώ έκανα πάντα αυτό που πίστευα και διακρίθηκα για την προσφορά μου στον πόλεμο της Κριμαίας. Μέσα στη δυστυχία έψαχνα για λύσεις. Ναι, χρησιμοποίησα τη στατιστική για να σώσω ζωές. Η ανάλυσή μου και τα περίφημα διαγράμματά μου βοήθησαν να μειωθεί η θνησιμότητα στα νοσοκομεία. Οι αριθμοί δεν είναι απλώς θεωρία, είναι εργαλεία που αλλάζουν τον κόσμο.
Πάρε από μένα τα διαγράμματα της ζωής! (δίνει μια εικόνα με τα διαγράμματά της)
Μαθήτρια: Βλέπω την πάλη σας για ίσα δικαιώματα στην εκπαίδευση και την πρόσβαση στη γνώση, νιώθω τη δύναμη της επιμονής σας και της αφοσίωσής σας στα μαθηματικά! Δεν φανταζόμουνα ποτέ ότι τα μαθηματικά είναι παντού γύρω μας, ότι μπορούν να βελτιώσουν τη ζωή μας!
Έμμυ Νέδερ: Είναι γιατί δεν είδες την ομορφιά τους μέσα από τα μάτια μας. Ίσως πάλι δεν έχεις καταλάβει τι σημαίνει αφοσίωση σε έναν σκοπό. Είμαι η Έμυ Νέδερ, η Κυρία της Άλγεβρας. Γεννήθηκα στα τέλη του 19ου αιώνα στη Γερμανία. Το έργο μου στην άλγεβρα και τη θεωρητική φυσική ήταν καθοριστικό, αλλά έπρεπε να παλέψω για αναγνώριση. Αρχικά δεν επιτρεπόταν να διδάσκω στα πανεπιστήμια και μπορούσα μόνο να παραδίδω διαλέξεις υπό το όνομα ενός άνδρα συναδέλφου. Και ακόμη και όταν τελικά απέκτησα μια θέση διδασκαλίας, ήταν απλήρωτη ή με αμοιβή πολύ κάτω από εκείνη των ανδρών συναδέλφων μου! Κι όμως έθεσα τα θεμέλια για πολλές σύγχρονες μαθηματικές θεωρίες, γεγονός που αναγνώρισε και ο Αινστάιν. Το Θεώρημά μου, Θεώρημα Νέδερ, συνδέει τις συμμετρίες και τους νόμους διατήρησης ενέργειας στη φυσική. Οι δομές, οι συμμετρίες… η αφηρημένη ομορφιά της άλγεβρας. Είναι μια γλώσσα του σύμπαντος.
Σου αποκαλύπτω τη συμμετρία και τη διατήρηση της ενέργειας!
(δίνει μια εικόνα μιας αθλήτριας καλλιτεχνικού πατινάζ που στριφογυρίζει: συμμετρία και διατήρηση στροφορμής)
Μαίρη Καρτράιτ: Το σύμπαν, η φύση μας μιλάει μέσα από τα μαθηματικά. Είμαι η Μαίρη Καρτράιτ, Βρετανίδα μαθηματικός και ειδικός στη θεωρία των μη γραμμικών συστημάτων. Σπούδασα μαθηματικά στην Οξφόρδη τον 20ο αιώνα, όπου γνώρισα σπουδαίους μαθηματικούς όπως ο Χάρντυ και ο Λιτλγούντ. Η συνεργασία μου με τον τελευταίο πάνω σε προβλήματα ραδιοφωνικής μηχανικής επηρέασε τη σύγχρονη θεώρηση των δυναμικών μη γραμμικών συστημάτων και οδήγησε στη θεωρία του χάους. Μιας θεωρίας που μας δείχνει ότι ακόμη και τα πιο απλά συστήματα μπορούν να κρύβουν απρόβλεπτες συμπεριφορές. Έχεις ακούσει για το φαινόμενο της πεταλούδας;
Μαίρη και Μαθήτρια: …αν μια πεταλούδα κινήσει τα φτερά της στον Αμαζόνιο, μπορεί να προκαλέσει μετά από αρκετό χρόνο βροχή στην Κίνα…
(δίνει μια εικόνα πεταλούδας)
Μαίρη Καρτράιτ: Είναι μια ποιητική μεταφορά της θεωρίας του χάους για το φαινόμενο της ευαίσθητης εξάρτησης ενός συστήματος από τις αρχικές συνθήκες. Τέλος πάντων, αυτές οι επιτυχίες μου στην έρευνα με έκαναν διευθύντρια στο Μαθηματικό Τμήμα του Κέμπριτζ και την πρώτη και μοναδική γυναίκα πρόεδρο της Μαθηματικής Εταιρείας του Λονδίνου. Όχι και άσχημα, τι λες;
Τζούλια Ρόμπινσον: Καθόλου άσχημα, κυρία μου. Είμαι η Τζούλια Ρόμπινσον, Αμερικανίδα μαθηματικός και πρώτη γυναίκα πρόεδρος της Αμερικανικής Μαθηματικής Εταιρείας. Ακόμη και στον 20ο αιώνα, είχα το μερίδιό μου σε αγώνες. Η επαγγελματική μου ζωή δεν ήταν ποτέ ανάλογη των ερευνητικών μου επιτευγμάτων για πάρα πολλά χρόνια. Παρά την εργασία μου στο απαιτητικό δέκατο πρόβλημα του Χίλμπερτ και τη σημαντική συνεισφορά μου στα προβλήματα απόφασης, η αναγνώριση από τη μαθηματική κοινότητα και η συμμετοχή μου στην Εθνική Ακαδημία Επιστημών των ΗΠΑ ήρθε πολύ αργά. Αλλά ποτέ δεν άφησα αυτούς τους αγώνες να μου αφαιρέσουν την αγάπη για τα μαθηματικά. Είμαι γυναίκα, είμαι μαθηματικός και έχω πολλά να προσφέρω με την ισότιμη συμμετοχή μου στα ερευνητικά δρώμενα. Στην περίπτωσή μου η συνεργασία με άλλους μαθηματικούς υπήρξε καθοριστική για την επίλυση του 10ου προβλήματος του Χίλμπερτ. Ο διάσημος μαθηματικός Χίλμπερτ έθεσε στις αρχές του αιώνα τα περίφημα προβλήματά του που επηρέασαν τη μαθηματική έρευνα και σε ένα από αυτά ζητούσε να βρεθεί, αν υπάρχει, ένας γενικός αλγόριθμος για την επίλυση όλων των πολυωνυμικών εξισώσεων με ακέραιους συντελεστές. Με την ουσιαστική συνεισφορά μου αποδείχτηκε ότι τέτοιος αλγόριθμος δεν υπάρχει.
Σου απαντώ με τη διαφορετικότητα των πολυωνυμικών εξισώσεων!
(δίνει μια εικόνα με πολυωνυμικές εξισώσεις)
Μαθήτρια: Κρατάω τον αγώνα για ισοτιμία, την επιμονή και τη σημασία της συνεργασίας…
Κάθριν Τζόνσον: Αντιμετώπισα πολλαπλές διακρίσεις στην καριέρα μου, κορίτσι μου, λόγω φύλου και λόγω φυλής, αλλά ποτέ δεν με εμπόδισαν να πραγματοποιήσω τα όνειρά μου. Είμαι η Κάθριν Τζόνσον, Αφροαμερικανίδα μαθηματικός στη NASA, ένας ανθρώπινος υπολογιστής.
Από μικρή λάτρευα τους αριθμούς και μετρούσα ό,τι έβρισκα μπροστά μου. Κατάφερα να εργαστώ στη NASA, στην αρχή ως μέλος μιας ομάδας για πολύπλοκους υπολογισμούς σε σχέση με την τροχιά των διαστημοπλοίων και στη συνέχεια έγινα η πρώτη γυναίκα και Αφροαμερικανίδα που συμμετείχε ενεργά στις συσκέψεις των επιστημόνων. Αντιμετώπισα απαξιωτικές συμπεριφορές και δύσκολες συνθήκες εργασίας, ωστόσο η δουλειά μου εκτιμήθηκε από τους αστροναύτες, τους ανθρώπους που μας εμπιστεύονταν με τη ζωή τους. Το 1962 ο John Glenn απαίτησε να κάνω εγώ τον έλεγχο των υπολογισμών για την αποστολή του και έγινε ο πρώτος Αμερικανός που μπήκε σε τροχιά γύρω από την γη. Συνέβαλα στη μεταφορά του πρώτου ανθρώπου στη Σελήνη , αλλά και στις δύσκολες αποστολές του προγράμματος Apollo. Για το έργο μου βραβεύτηκα το 2015 από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα, με το Προεδρικό Μετάλλιο Ελευθερίας. Τα μαθηματικά μου έδωσαν τη δυνατότητα και τη δύναμη να πετύχω τους στόχους μου!
Σου προσφέρω μια βόλτα στο φεγγάρι!
(δίνει μια εικόνα με διαστημόπλοιο και μαθηματικούς τύπους)
Κάρεν Ούλενμπεκ: Αυτό είναι μια αλήθεια για όλες μας! Είμαι η Κάρεν Ούλενμπεκ Αμερικανίδα μαθηματικός κι εγώ. Ξέρεις, ως μικρό κορίτσι είχα μεγάλη περιέργεια για ό,τι έβλεπα γύρω μου, «καταβρόχθιζα» τα επιστημονικά βιβλία και αγαπούσα τη φυσική. Στο Πανεπιστήμιο όμως ερωτεύτηκα παράφορα τα μαθηματικά. Με σκληρή δουλειά και επιμονή αναγνωρίζομαι σήμερα ως ιδρύτρια της σύγχρονης γεωμετρικής ανάλυσης. Να φανταστείς ότι υπήρξε περίοδος που μου έλεγαν ότι κανείς δεν προσλαμβάνει γυναίκες, οι γυναίκες πρέπει να πάνε σπίτι και να κάνουν μωρά. Λες και το να είσαι μαθηματικός και επαγγελματίας αναιρεί την αγάπη και την αφοσίωσή σου στην οικογένειά σου. Πώς και δεν το σκέφτηκε αυτό κανείς για τους άνδρες συναδέλφους!
Τέλος πάντων, εγώ ποτέ δεν εγκατέλειψα το πάθος μου. Το 1990 έγινα η δεύτερη γυναίκα μετά την Έμυ Νέδερ που έδωσε διάλεξη στην ολομέλεια του Διεθνούς Συνεδρίου Μαθηματικών. Ήδη είχαν δοθεί σημαντικά βραβεία σε άνδρες μαθηματικούς για την επέκταση της δικής μου δουλειάς. Τελικά το 2019 μού απονέμεται το σημαντικό βραβείο Abel για τα πρωτοποριακά επιτεύγματά μου στην έρευνα των μερικών διαφορικών εξισώσεων (όπου το ζητούμενο είναι συνάρτηση με πολλές ανεξάρτητες μεταβλητές) και τη θεωρία μέτρου. Είμαι η πρώτη γυναίκα στην ιστορία και δυστυχώς η μοναδική ως σήμερα που κερδίζει αυτό το βραβείο!
Σου χαρίζω το βραβείο Άμπελ για τις εξισώσεις μου!
(δίνει μια εικόνα σχήματος μερικής διαφορικής εξίσωσης μαζί με το βραβείο Abel)
Μαριάμ Μιρζαχανί: Οι καιροί μπορεί να αλλάζουν, αλλά οι προκλήσεις και οι προκαταλήψεις επιμένουν. Ακόμη και όταν έγινα η πρώτη γυναίκα που κέρδισε το 2014 το μετάλλιο Fields, οι άνθρωποι μιλούσαν περισσότερο για το φύλο μου «Γυναίκα; Μαθηματικός;», παρά για τη δουλειά μου πάνω στην υπερβολική γεωμετρία και τοπολογία. Είμαι η Μαριάμ Μιρζαχανί, μια μαθηματικός από το Ιράν. Όταν ήμουν μικρή λάτρευα τη λογοτεχνία και ήθελα να γίνω συγγραφέας. Ως έφηβη ανακάλυψα τα μαθηματικά, κυριολεκτικά τα λάτρεψα, και κέρδισα το χρυσό μετάλλιο στην Παγκόσμια Μαθηματική Ολυμπιάδα δύο φορές. Σε ηλικία μόλις 31 ετών εκλέχτηκα καθηγήτρια και δίδαξα στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ των ΗΠΑ. Η έρευνά μου επικεντρώθηκε στη γεωμετρία των επιφανειών και τον υπολογισμό των όγκων των αντικειμένων με υπερβολικές επιφάνειες, όπως για παράδειγμα η σέλα του αλόγου. Το έργο μου έχει βαθύ αντίκτυπο σε διάφορους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της φυσικής και της κβαντικής μηχανικής. Γι αυτό άλλωστε βραβεύτηκα με το μετάλλιο Fields και το 2016 έγινα η πρώτη Ιρανή μέλος της Ακαδημίας Επιστημών των Ηνωμένων Πολιτειών. Τίποτα δεν είναι τυχαίο και τίποτα δεν κερδίζεται χωρίς σκληρή δουλειά! Θεωρώ ότι είμαι μια «αργή» μαθηματικός, αλλά είμαι ατρόμητη μπροστά στα προβλήματα που φοβίζουν τους υπόλοιπους και διαλέγω πάντα τον δύσκολο δρόμο. Μου αρέσει να σχεδιάζω τα καμπυλωτά σχήματά μου σε μεγάλες επιφάνειες λευκού χαρτιού και να γεμίζω με μαθηματικούς τύπους τις περιφέρειές τους. Η κόρη μου πάντα έλεγε: « Όταν η μαμά δουλεύει, ζωγραφίζει.»
Σου παραδίδω το μετάλλιο Φίλντς, για ελπίδα! (δίνει το μετάλλιο Fields)
Μαθήτρια: Η κληρονομιά όλων σας είναι σύμβολο αριστείας και επιμονής! Τώρα καταλαβαίνω, γιατί στο σχολείο μας μιλούσαν για τη 12η Μαΐου, ημέρα των γενεθλίων σας Μαριάμ Μιρζαχανί, που ορίστηκε ως η Παγκόσμια Ημέρα των Γυναικών Μαθηματικών. Τίποτα δεν είναι τυχαίο και τίποτα δεν κερδίζεται χωρίς σκληρή δουλειά! Όλες εσείς εμπνεύσατε με το παράδειγμά σας κι άλλες γυναίκες να ακολουθήσουν τα βήματά σας, παρά την προκατάληψη ότι τα αγόρια είναι αυτά που πετυχαίνουν στα μαθηματικά. Μία από αυτές, η Ουκρανή Μαρίνα Βιαζόφσκα, έγινε η δεύτερη γυναίκα που τιμήθηκε με το μετάλλιο Fields το 2022. Θυμάμαι μια δήλωσή της: «Τα πιο απίστευτα αποτελέσματα προέρχονται από ερωτήσεις που κανείς δεν σκέφτηκε να κάνει.» Θέλω να προσπαθήσω.
ΠΡΑΞΗ Γ
Οι γυναίκες-μαθηματικοί απευθύνονται στη μαθήτρια και αποχωρούν μία μία.
Υπατία: Είναι ξεκάθαρο ότι όλες μας έχουμε αντιμετωπίσει προκλήσεις, αλλά η αγάπη μας για τα μαθηματικά μας έκανε να επιμείνουμε. Αψηφήσαμε τα όρια που μας τέθηκαν. Αυτό είναι το μήνυμα που πρέπει να μεταδώσουμε στα νέα κορίτσια.
Άντα Λάβλεϊς: Είμαστε μέρος της ιστορίας, αλλά και της έμπνευσης. Τα νέα κορίτσια δεν πρέπει να φοβούνται να ονειρευτούν! Τα πιο τρελά όνειρα μπορεί να γίνουν η πραγματικότητα του αύριο.
Έμμυ Νέδερ: Να μη φοβούνται την ενασχόληση με την επιστήμη! Η συμβολή μας δεν είναι ποτέ μάταιη. Συχνά, τα πιο όμορφα πράγματα υπάρχουν στις συμμετρίες, κρύβονται εκεί που δεν τα περιμένουμε…
Σοφί Ζερμαίν: Τα νέα κορίτσια να μην ακούνε όσους τους λένε ότι εμείς οι γυναίκες δεν είμαστε άξιες, επαρκείς. Τα μαθηματικά, όπως και η ζωή, είναι για όποιον τολμά να σκεφτεί!
Μαρία Αγκνέζι: Να, εδώ στα βιβλία είναι το έργο μας. Υπάρχουμε, ακόμη και αν δεν θέλουν όλοι να μας δούνε ή αποδίδουν την ευφυΐα και τις ικανότητές μας σε διαβολικές … συμπτώσεις.
Μαίρη Κάρτραϊτ: Οι μαθηματικές ιδέες πλάθουν τον κόσμο μας, του δίνουν νόημα. Κάθε μας εργασία, κάθε μας προσπάθεια, κάθε μας επίτευγμα σφράγισε ανεξίτηλα την ιστορία της ανθρωπότητας.
Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ: Και δεν μείναμε μόνο στη θεωρία, μακριά από όσα συμβαίνουν γύρω μας. Αγωνιστήκαμε και κάναμε τα πιστεύω μας πράξη. Τα μαθηματικά μας βοήθησαν να σώσουμε ζωές!
Κάθριν Τζόνσον: Τα μαθηματικά μας πήγαν στο διάστημα, άνοιξαν νέους δρόμους στην ανθρωπότητα! Η επιδίωξη της γνώσης είναι ασταμάτητη, ανεξάρτητα από τα κάθε μορφής εμπόδια που τίθενται μπροστά μας λόγω άγνοιας, αμάθειας, συμφέροντος, μικροψυχίας…
Κάρεν Ούλενμπεκ: Το παράδειγμά μας, η επίμονη δουλειά μας, τα εκπαιδευτικά προγράμματα που δημιουργήθηκαν στο όνομά μας, όλα αυτά ανοίγουν δρόμους για τις επόμενες γενιές και υποστηρίζουν τις γυναίκες στις θετικές επιστήμες.
Τζούλια Ρόμπινσον: Τα νέα κορίτσια δεν πρέπει ποτέ να σταματούν να ψάχνουν την αλήθεια, στην επιστήμη και στη ζωή. Ο κόσμος μπορεί να μην αναγνωρίζει πάντα την αξία μας αμέσως, αλλά τα μαθηματικά δεν έχουν φύλο—είναι αιώνια.
Σοφία Κοβαλέφσκαγια: Είμαστε η απόδειξη ότι τα κορίτσια μπορούν να ονειρεύονται και να πετυχαίνουν. Επιπλέον, τα επιτεύγματά μας βοηθούν τα νέα κορίτσια να κατανοήσουν τη δύναμη των μαθηματικών στην επιστήμη, στη ζωή ακόμη και στην τέχνη.
Μαριάμ Μιρζαχανί: Και να θυμόμαστε όλες ότι η ομορφιά βρίσκεται παντού στα μαθηματικά – στις καμπύλες, στα σχήματα, στις εξισώσεις, στις πετυχημένες ιδέες … ακόμα και στις αποτυχίες! Όσο υπάρχουν νεαρά μυαλά —κορίτσια και αγόρια— που ονειρεύονται να λύσουν τα άλυτα προβλήματα, να θέσουν τα ερωτήματα που δεν τέθηκαν ακόμη, το έργο μας δεν θα ξεχαστεί ποτέ πραγματικά και το μέλλον γίνεται ελπιδοφόρο.
Η Υπατία χτυπάει το καμπανάκι. Η μαθήτρια ξυπνάει!
ΤΕΛΟΣ
