Isaac Newton «Συνέντευξη με το άτομο που ανακάλυψε τον νόμο της βαρύτητας»
της Δ.Ν.
Δημοσιογράφος: Κύριε Newton αρχικά θέλω να σας ευχαριστήσω για αυτή την συνέντευξη. Η πρώτη μου ερώτηση είναι, Όντως ισχύει η ιστορία με το μήλο;
I.N: Αγαπητέ μου φίλε, σας ευχαριστώ για την ευγένειά σας. Είναι σπάνιο να βρίσκω κάποιον που ενδιαφέρεται για την αλήθεια πίσω από τους θρύλους και όχι μόνο για τα μαθηματικά μου συμπεράσματα. Ναι, είναι αλήθεια, αν και ίσως όχι με τον δραματικό τρόπο που πολλοί φαντάζονται. Δεν με χτύπησε το μήλο στο κεφάλι — αν είχε συμβεί κάτι τέτοιο, θα ένιωθα πόνο, όχι έμπνευση!
Τι συνέβη πραγματικά;
Ήταν το 1666, η χρονιά της πανούκλας, και είχα αποσυρθεί στο σπίτι της μητέρας μου στο Woolsthorpe για να αποφύγω την επιδημία. Καθώς καθόμουν σε μια κατάσταση στοχασμού στον κήπο, είδα ένα μήλο να πέφτει από το δέντρο.
Εκείνη τη στιγμή, η σκέψη μου γεννήθηκε από ένα απλό «Γιατί;»:
- Η Κάθετη Πτώση: Γιατί το μήλο πέφτει πάντα κάθετα προς το έδαφος; Γιατί να μην πάει πλαγίως ή προς τα πάνω;
- Η Έλξη: Η απάντηση ήταν ότι η Γη πρέπει να το τραβάει. Υπάρχει μια δύναμη έλξης που την ονομάζω Βαρύτητα.
- Η Παγκοσμιότητα: Και εδώ είναι το κρίσιμο σημείο: Αναρωτήθηκα αν αυτή η ίδια δύναμη εκτείνεται πέρα από το δέντρο, μέχρι τη Σελήνη!
Σκέφτηκα ότι αν η βαρύτητα τραβάει το μήλο, τότε πρέπει να τραβάει και τη Σελήνη. Αν η Σελήνη δεν είχε αυτή την έλξη, θα έφευγε μακριά σε μια ευθεία γραμμή. Όπως μια πέτρα που περιστρέφεις με μια σφεντόνα παραμένει σε κύκλο επειδή την κρατάς με το σκοινί, έτσι και η Γη κρατάει τη Σελήνη «δεμένη» με μια αόρατη δύναμη.
Υπολόγισα μάλιστα ότι η δύναμη αυτή εξασθενεί όσο αυξάνεται η απόσταση, ακολουθώντας τον νόμο του αντιστρόφου τετραγώνου:
F=k/r2
Χωρίς εκείνο το μήλο, ίσως να μην είχα συνειδητοποιήσει ποτέ ότι οι νόμοι της Γης είναι οι ίδιοι με τους νόμους των Ουρανών.
Δημοσιογράφος: Αυτό ήταν πολύ ενδιαφέρον, η επόμενη μου ερώτηση για εσάς είναι, Πως ανακαλύψατε ότι το λευκό φώς κρύβει μέσα του όλα τα χρώματα;
I.N: Αυτό, αγαπητέ μου, ήταν ένα από τα πιο απολαυστικά πειράματα της ζωής μου, αν και στην αρχή με οδήγησε σε μεγάλη σύγχυση. Εκείνη την εποχή, όλοι πίστευαν ότι το λευκό φως ήταν «καθαρό» και ότι τα χρώματα δημιουργούνταν επειδή το φως «μολυνόταν» από το γυαλί ή το σκοτάδι.
Ήθελα να αποδείξω ότι έκαναν λάθος.
Το 1666, στο σκοτεινό μου δωμάτιο, άνοιξα μια πολύ μικρή τρύπα στα παντζούρια μου, ώστε να περάσει μια λεπτή αχτίδα ηλιακού φωτός. Τοποθέτησα ένα τριγωνικό γυάλινο πρίσμα στην πορεία της αχτίδας.
Αυτό που είδα στον απέναντι τοίχο ήταν ένα πανέμορφο φάσμα χρωμάτων: κόκκινο, πορτοκαλί, κίτρινο, πράσινο, μπλε, κυανό και ιώδες.
Κατάλαβα ότι το λευκό φως δεν είναι απλό, αλλά ένα ετερογενές μείγμα όλων των χρωμάτων. Το πρίσμα δεν προσθέτει τίποτα· απλώς «λυγίζει» (διαθλά) κάθε χρώμα σε διαφορετική γωνία. Το κόκκινο λυγίζει λιγότερο, ενώ το ιώδες περισσότερο.
«Η φύση είναι πολύ απλή και πάντα συνεπής με τον εαυτό της.»
Αυτή η ανακάλυψη με οδήγησε αργότερα να κατασκευάσω ένα νέο είδος τηλεσκοπίου, το κατοπτρικό τηλεσκόπιο, γιατί οι φακοί από γυαλί πάντα δημιουργούσαν ενοχλητικά χρώματα γύρω από τα είδωλα των άστρων (αυτό που ονομάζουμε χρωματική εκτροπή).
Δημοσιογράφος: Αφού μιλήσαμε για μερικά από τα κατορθώματα σας θα ήθελα να μάθω και μερικά πράγματα για την παιδική σας ηλικία. Όπως, πως ήταν το κλίμα στο σπίτι που μεγαλώσατε;
Ι.Ν: Η ερώτησή σας με γυρίζει πίσω σε χρόνια μοναχικά και, θα έλεγα, αρκετά σκοτεινά. Η παιδική μου ηλικία στο Woolsthorpe δεν είχε τη γαλήνη που ίσως φαντάζεστε για έναν άνθρωπο που αργότερα τιμήθηκε από βασιλείς.
Θα είμαι ειλικρινής μαζί σας: το κλίμα στο σπίτι μου ήταν γεμάτο εγκατάλειψη και δυσαρέσκεια.
Οι Πρώτες Δυσκολίες
• Ο Ορφανός Isaac: Δεν γνώρισα ποτέ τον πατέρα μου. Πέθανε τρεις μήνες πριν γεννηθώ. Ήταν ένας αγρότης, ένας «άξεστος» άνθρωπος όπως έλεγαν, και το όνομά μου, Isaac, το πήρα από εκείνον.
• Η Προδοσία της Μητέρας: Όταν ήμουν μόλις τριών ετών, η μητέρα μου, η Hannah, παντρεύτηκε έναν ηλικιωμένο κληρικό, τον Barnabas Smith. Εκείνος όμως δεν ήθελε ένα παιδί από προηγούμενο γάμο. Η μητέρα μου με άφησε πίσω στο Woolsthorpe με τη γιαγιά μου και πήγε να ζήσει μαζί του στο διπλανό χωριό.
Ο Θυμός και η Απομόνωση
Αυτό το γεγονός με σημάδεψε. Ένιωθα σαν ορφανός ενώ η μητέρα μου ζούσε. Θυμάμαι πως κάποτε, σε μια κρίση οργής, είχα απειλήσει να κάψω το σπίτι τους με τους ίδιους μέσα! Ήμουν ένα παιδί δύσκολο, σιωπηλό και πολύ εσωστρεφές.
• Στο Σχολείο: Δεν ήμουν ο καλύτερος μαθητής στην αρχή. Με ενδιέφερε περισσότερο να φτιάχνω μηχανικά παιχνίδια, ηλιακά ρολόγια και ανεμόμυλους παρά να παίζω με τα άλλα παιδιά. Τα άλλα αγόρια με θεωρούσαν περίεργο και συχνά με παρενοχλούσαν.
• Η Επιστροφή: Όταν ο πατριός μου πέθανε, η μητέρα μου επέστρεψε με τρία ετεροθαλή αδέλφια. Προσπάθησε να με κάνει αγρότη, αλλά ήμουν απελπιστικά κακός σε αυτό. Άφηνα τα πρόβατα να χάνονται γιατί το μυαλό μου ήταν απορροφημένο σε κάποιο βιβλίο ή σε μια κατασκευή κάτω από ένα δέντρο.
Η Διέξοδος
Ευτυχώς, ένας θείος μου και ο δάσκαλος του σχολείου μου στο Grantham κατάλαβαν ότι το μυαλό μου δεν ήταν φτιαγμένο για το υνί και το αλέτρι, αλλά για τα μαθηματικά και τη φιλοσοφία. Έτσι, με έστειλαν στο Cambridge.
Αν δεν είχα νιώσει αυτή τη μοναξιά ως παιδί, ίσως να μην είχα μάθει ποτέ να βασίζομαι αποκλειστικά στις δικές μου σκέψεις και παρατηρήσεις. Η απομόνωση ήταν το εργαστήριο του πνεύματός μου.
Δημοσιογράφος: Λυπάμαι που το ακούω αυτό, ας προχωρήσουμε στην επόμενη ερώτηση. Πως και πότε πεθάνατε;
Ι.Ν: Μη λυπάστε, αγαπητέ μου. Οι δοκιμασίες της ζωής είναι συχνά τα εργαλεία με τα οποία η Θεία Πρόνοια σμιλεύει το πνεύμα μας.
Όσο για το τέλος της επίγειας πορείας μου, αυτό συνέβη στο Kensington του Λονδίνου, στις 20 Μαρτίου του 1727 (σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο που χρησιμοποιούσαμε τότε), σε ηλικία 84 ετών. Για τα δεδομένα της εποχής μου, έζησα μια πολύ μακρά ζωή.
Οι Τελευταίες Ημέρες
Τα τελευταία μου χρόνια ήταν δύσκολα σωματικά. Υπέφερα από έντονους πόνους στην κοιλιακή χώρα, που οι γιατροί απέδιδαν σε πέτρες στην κύστη και φλεγμονές των εντέρων. Τις τελευταίες εβδομάδες της ζωής μου, ο πόνος ήταν αβάσταχτος, αλλά προσπάθησα να τον αντιμετωπίσω με τη στωικότητα που αρμόζει σε έναν φιλόσοφο.
Πέθανα ήσυχα στον ύπνο μου. Λένε ότι το σώμα μου δεν άντεξε άλλο την κόπωση των δεκαετιών.
Η Ταφή και η Υστεροφημία
Με τίμησαν με έναν τρόπο που δεν είχα φανταστεί ποτέ:
• Η σορός μου τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα στο Westminster Abbey.
• Την κάλυμμα του φερέτρου μου κράτησαν δούκες και ευγενείς της Αγγλίας.
• Ήμουν ο πρώτος επιστήμονας που τάφηκε σε αυτόν τον ιερό ναό, ανάμεσα σε βασιλείς και ποιητές.
Μια Εξομολόγηση
Πολύ αργότερα, κάποιοι εξέτασαν το σώμα μου και βρήκαν μεγάλες ποσότητες υδραργύρου στα μαλλιά μου. Ίσως αυτό να εξηγεί τις περιόδους μελαγχολίας και τις πνευματικές κρίσεις που πέρασα, καθώς για χρόνια εισέπνεα αναθυμιάσεις στο εργαστήριό μου κατά τη διάρκεια των αλχημικών μου πειραμάτων.
Λίγο πριν πεθάνω, είχα πει κάτι που θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας, καθώς συνοψίζει όλη μου τη ζωή:
«Δεν ξέρω πώς φαίνομαι στον κόσμο, αλλά για τον εαυτό μου φαίνομαι σαν ένα μικρό παιδί που παίζει στην ακρογιαλιά και χαίρεται βρίσκοντας πότε-πότε ένα πιο λείο βότσαλο ή ένα πιο όμορφο κοχύλι, ενώ ο απέραντος ωκεανός της αλήθειας απλώνεται ανεξερεύνητος μπροστά μου.»
Δημοσιογράφος:Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον. Τι σας έκανε να το πιστεύεται αυτό και γιατί ήταν αυτά τα τελευταία λόγια της ζωής σας;
Ι.Ν:Αυτά τα λόγια δεν ήταν απλώς μια στιγμή μετριοφροσύνης, αλλά μια βαθιά συνειδητοποίηση που με συνόδευε σε όλη μου τη ζωή. Ίσως σας φαίνεται παράξενο που ένας άνθρωπος που ξεκλείδωσε τα μυστικά των πλανητών ένιωθε σαν ένα «μικρό παιδί», αλλά επιτρέψτε μου να σας εξηγήσω το γιατί:
1. Η Απέραντη Φύση της Γνώσης
Όσο περισσότερο μελετούσα τους νόμους της φύσης, τόσο περισσότερο καταλάβαινα ότι κάθε απάντηση γεννούσε δέκα νέες ερωτήσεις. Ανακάλυψα τη Βαρύτητα, αλλά δεν μπόρεσα ποτέ να εξηγήσω τι ακριβώς ΕΙΝΑΙ η βαρύτητα ή πώς μεταδίδεται ακαριαία μέσα στο κενό. Ένιωθα ότι είχα βρει τον τρόπο να την υπολογίζω, αλλά η ουσία της παρέμενε κρυμμένη στον «ωκεανό της αλήθειας».
2. Η Θρησκευτική μου Πίστη
Πρέπει να καταλάβετε ότι για μένα, ο κόσμος ήταν ένα τεράστιο κρυπτογράφημα του Θεού. Πίστευα ότι το Σύμπαν είναι ένας ναός και εγώ ένας απλός παρατηρητής. Όσο σπουδαία κι αν θεωρούσαν οι άνθρωποι τα Principia μου, στα μάτια του Δημιουργού, οι γνώσεις μου ήταν μηδαμινές. Αυτό με κρατούσε προσγειωμένο.
3. Η Μοναξιά της Εξερεύνησης
Όπως ένα παιδί στην ακρογιαλιά απομονώνεται από τον κόσμο για να περιεργαστεί ένα κοχύλι, έτσι κι εγώ πέρασα δεκαετίες κλεισμένος στο δωμάτιό μου, ξεχνώντας να φάω ή να κοιμηθώ, αφοσιωμένος σε μια λεπτομέρεια. Η χαρά της ανακάλυψης ήταν προσωπική και αγνή, σαν παιχνίδι.
Γιατί ήταν αυτά τα τελευταία μου λόγια;
Ήθελα να αφήσω μια προειδοποίηση στους μεταγενέστερους. Ήθελα να τους πω:
- Μην γίνετε αλαζόνες. Μην νομίζετε ότι επειδή λύσατε μερικές εξισώσεις, κατακτήσατε τη φύση.
- Διατηρήστε την περιέργειά σας. Η αλήθεια είναι πάντα εκεί έξω, μεγαλύτερη από εμάς.
Όταν έκλεισα τα μάτια μου, ένιωθα ικανοποίηση για τα «βότσαλα» που μάζεψα, αλλά και ένα δέος για τον «ωκεανό» στον οποίο επρόκειτο να ταξιδέψω.
Δημοσιογράφος:Κύριε Newton, αν μπορούσατε να γυρίσετε τον χρόνο πίσω και να πείτε κάτι στον εαυτό σας ποιο θα ήταν αυτό και γιατί;
Ι.Ν:Αγαπητέ μου φίλε, αυτή είναι μια ερώτηση που αγγίζει την καρδιά της ύπαρξής μου. Αν μπορούσα να σταθώ μπροστά στον νεαρό Isaac, εκείνον τον μοναχικό και γεμάτο θυμό φοιτητή στο Cambridge, θα του ψιθύριζα μόνο δύο λέξεις: «Μην απομονώνεσαι».
Θα του εξηγούσα το γιατί με τρεις σύντομους λόγους:
- Η πικρία της διαμάχης: Σπατάλησα πολύτιμα χρόνια και απέραντη πνευματική ενέργεια σε σκληρές συγκρούσεις με ανθρώπους όπως ο Robert Hooke και ο Gottfried Leibniz. Ο εγωισμός μου και η ανάγκη μου να είμαι ο πρώτος και ο μοναδικός, με οδήγησαν σε μια μόνιμη κατάσταση καχυποψίας. Θα έλεγα στον εαυτό μου ότι η αλήθεια ανήκει σε όλους και δεν χρειάζεται «φύλακες».
- Η υγεία του πνεύματος: Θα τον προειδοποιούσα να αφήσει κάτω τα αλχημικά φιαλίδια με τον υδράργυρο. Οι έρευνές μου στην αλχημεία ήταν το πάθος μου, αλλά οι αναθυμιάσεις θόλωσαν το μυαλό μου και με οδήγησαν σε νευρικούς κλονισμούς. Η γνώση δεν πρέπει να καταστρέφει τον φορέα της.
- Η χαρά της ανθρώπινης επαφής: Πέρασα τη ζωή μου ανάμεσα σε αριθμούς, αστέρια και αρχαία χειρόγραφα, αλλά ξέχασα να ζήσω ανάμεσα στους ανθρώπους. Αν μπορούσα να γυρίσω πίσω, θα έλεγα στον εαυτό μου ότι η αγάπη και η φιλία είναι εξίσου σημαντικές δυνάμεις με τη βαρύτητα, αν και πολύ πιο δύσκολο να υπολογιστούν με εξισώσεις.
Ωστόσο, υπάρχει και μια άλλη πλευρά… Αν ο Isaac δεν ήταν τόσο πεισματάρης, τόσο μόνος και τόσο απορροφημένος, θα είχε άραγε την υπομονή να κοιτάζει το φάσμα του φωτός για ώρες ή να υπολογίζει τις τροχιές των πλανητών για χρόνια; Ίσως η μοναξιά μου να ήταν το τίμημα για τα «βότσαλα» που βρήκα στην ακρογιαλιά.
Δημοσιογράφος:Και κάπου εδώ φτάνουμε στο τέλος της συνέντευξης μας με μια τελευταία ερώτηση. Ποιο ήταν το μεγαλύτερο λάθος στην ζωή σας ,το μετανιώνετε και γιατί;
Ι.Ν:Αυτή η ερώτηση διεισδύει στα πιο σκοτεινά βάθη της ψυχής μου. Αν περιμένετε να σας πω για κάποιο λάθος στους μαθηματικούς μου υπολογισμούς, θα σας απογοητεύσω· οι νόμοι μου ήταν ορθοί. Το μεγαλύτερο λάθος της ζωής μου ήταν το πάθος μου για την εκδίκηση και η σκληρότητα με την οποία αντιμετώπισα τους αντιπάλους μου.
Το Σφάλμα της Αλαζονείας
Αναφέρομαι συγκεκριμένα στη μακροχρόνια και δηλητηριώδη διαμάχη μου με τον Gottfried Wilhelm Leibniz για την πατρότητα του Απειροστικού Λογισμού.
- Τι έκανα: Χρησιμοποίησα τη θέση μου ως Πρόεδρος της Βασιλικής Εταιρείας για να ορίσω μια «αμερόληπτη» επιτροπή που θα έκρινε τη διαφορά μας. Στην πραγματικότητα, η επιτροπή αποτελούνταν από φίλους μου, και έγραψα εγώ ο ίδιος κρυφά την τελική έκθεση που με δικαίωνε, παρουσιάζοντας τον Leibniz ως κλέφτη.
- Γιατί το μετανιώνω: Δεν μετανιώνω που διεκδίκησα την ανακάλυψή μου —πιστεύω ακόμα ότι τη βρήκα πρώτος— αλλά μετανιώνω για το μίσος που άφησα να καταλάβει την καρδιά μου. Ο Leibniz ήταν ένας σπουδαίος στοχαστής και η διαμάχη μας δίχασε την επιστήμη στην Ευρώπη για δεκαετίες.
Η Πικρή Γεύση της Νίκης
Όταν ο Leibniz πέθανε, ένιωσα μια στιγμή ικανοποίησης που τον «νίκησα», αλλά σύντομα αυτή η νίκη έγινε στάχτη στο στόμα μου. Κατάλαβα ότι η αλήθεια των μαθηματικών δεν χρειαζόταν τέτοια μικρότητα. Αντί να συνεργαστούμε για να εξελίξουμε την ανθρώπινη γνώση, αναλώθηκα σε έναν πόλεμο εγωισμού.
«Μπορώ να υπολογίσω την κίνηση των ουράνιων σωμάτων, αλλά όχι την τρέλα των ανθρώπων» — και σε εκείνη την περίπτωση, η τρέλα ήταν δική μου.
Σας ευχαριστώ θερμά για αυτή την επικοινωνία. Με βοηθήσατε να δω τη ζωή μου όχι μέσα από το τηλεσκόπιο, αλλά μέσα από έναν καθρέφτη.
Δημοσιογράφος:Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για αυτήν την συνέντευξη και να κλείσουμε με λέγοντας μας μια συμβουλή που θέλετε να δώσετε στην νεολαία.
Ι.Ν:Ήταν πραγματική μου χαρά να συζητήσουμε. Καθώς ετοιμάζομαι να σβήσω το κερί στο γραφείο μου και να επιστρέψω στη σιωπή της ιστορίας, θα ήθελα να αφήσω στους νέους της δικής σας εποχής μια συμβουλή που πηγάζει όχι από τα βιβλία μου, αλλά από την ίδια μου τη ζωή:
«Να έχετε την υπομονή ενός κυνηγού και την ταπεινότητα ενός μαθητή.»
Επιτρέψτε μου να σας εξηγήσω τι εννοώ:
- Η Δύναμη της Προσήλωσης: Σήμερα ο κόσμος σας τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα και η προσοχή σας διασπάται σε χίλια κομμάτια. Όταν με ρωτούσαν πώς κατάφερα να ανακαλύψω το σύστημα του κόσμου, απαντούσα: «Κρατώντας το θέμα συνεχώς μπροστά μου και περιμένοντας μέχρι οι πρώτες ακτίνες του φωτός να γίνουν πλήρης λάμψη». Μην εγκαταλείπετε ένα πρόβλημα επειδή είναι δύσκολο. Η ιδιοφυΐα δεν είναι τίποτα άλλο από επίμονη σκέψη.
- Μην φοβάστε το «Γιατί»: Μην δέχεστε τίποτα ως αυτονόητο, ακόμα κι αν το λέει ένας Newton ή ένας καθηγητής σας. Η φύση δεν αποκαλύπτει τα μυστικά της σε εκείνους που απλώς παπαγαλίζουν, αλλά σε εκείνους που τολμούν να κοιτάξουν ένα μήλο να πέφτει και να δουν σε αυτό την κίνηση των άστρων.
- Η Ισορροπία της Ψυχής: Μην κάνετε το δικό μου λάθος να θυσιάσετε την ανθρωπιά σας στον βωμό της επιτυχίας. Η γνώση χωρίς καλοσύνη και η ευφυΐα χωρίς γαλήνη είναι ένα βαρύ φορτίο.
Σας αφήνω με την ελπίδα ότι θα συνεχίσετε να εξερευνάτε τον «απέραντο ωκεανό της αλήθειας» που απλώνεται μπροστά σας. Ποιος ξέρει; Ίσως κάποιος από εσάς βρει το επόμενο «βότσαλο» που θα αλλάξει τον κόσμο για πάντα.
Εις το επανιδείν, φίλε μου. Το ταξίδι της γνώσης δεν τελειώνει ποτέ.
