«Άντζελα Ντέιβις: Η φωνή που δεν μπόρεσαν να φιμώσουν»
της Μ.Χ.
-Πού και πότε γεννήθηκες;
-»Γεννήθηκα στις 26 Ιανουαρίου 1944, στο Μπέρμιγχαμ της Αλαμπάμα. Μεγάλωσα σε έναν τόπο που τότε ήταν ένα από τα πιο βίαια σύμβολα του φυλετικού διαχωρισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η παιδική μου ηλικία διαμορφώθηκε από την καθημερινή εμπειρία του ρατσισμού, αλλά και από τις κοινότητες αντίστασης που πάλευαν για αξιοπρέπεια και δικαιοσύνη. Αυτές οι εμπειρίες δεν ήταν απλώς αναμνήσεις· έγιναν το πολιτικό μου σημείο εκκίνησης.»
- Υπήρχε κάποιο γεγονός που σε έκανε να πάρεις αυτή την πορεία στην ζωή σου;
-»Ναι. Δεν ήταν ένα μόνο γεγονός, αλλά μια αλληλουχία εμπειριών που με σημάδεψαν βαθιά. Μεγάλωσα σε μια γειτονιά στο Μπέρμιγχαμ που την αποκαλούσαν “Dynamite Hill”, γιατί οι επιθέσεις της Κου Κλουξ Κλαν ήταν τόσο συχνές. Ως παιδί έμαθα τι σημαίνει να ζεις με τον φόβο, αλλά και τι σημαίνει συλλογική αντοχή. Θυμάμαι γείτονες να οργανώνονται, να προστατεύουν ο ένας τον άλλον, να μη σκύβουν το κεφάλι.
Ένα γεγονός που με σημάδεψε ανεξίτηλα ήταν η βομβιστική επίθεση στην εκκλησία των Βαπτιστών της 16ης Οδού το 1963, όπου δολοφονήθηκαν τέσσερα μαύρα κορίτσια. Κάποιες από αυτές ήταν γνωστές μου. Εκεί κατάλαβα ότι ο ρατσισμός δεν είναι αφηρημένη έννοια· είναι δολοφονική δομή.
Αργότερα, όταν άρχισα να σπουδάζω και να διδάσκω φιλοσοφία, είδα πώς η καταπίεση λειτουργεί και μέσα από θεσμούς: το πανεπιστήμιο, το κράτος, το σωφρονιστικό σύστημα. Όταν απολύθηκα λόγω των πολιτικών μου πεποιθήσεων και αργότερα φυλακίστηκα, δεν το βίωσα ως προσωπική αδικία μόνο—αλλά ως παράδειγμα του πώς το σύστημα τιμωρεί την αντίσταση. Αυτές οι αναμνήσεις, αυτές οι εμπειρίες, με οδήγησαν να καταλάβω ότι η ελευθερία δεν είναι ατομικό επίτευγμα. Είναι συλλογικός αγώνας.»
-Ποιο κατά την γνώμη σου ήταν το πιο σημαντικό σημείο της πολιτικής σου δράσης;
-«Αν έπρεπε να ξεχωρίσω ένα σημείο, θα έλεγα ότι η σύλληψη και η φυλάκισή μου το 1970 ήταν το πιο καθοριστικό σημείο της πολιτικής μου δράσης. Όταν βρέθηκα στη φυλακή, κατηγορούμενη για εγκλήματα που δεν είχα διαπράξει, βίωσα στο ίδιο μου το σώμα αυτό που μέχρι τότε ανέλυα θεωρητικά: ότι το κράτος, το δικαστικό σύστημα και οι φυλακές δεν υπάρχουν για να απονέμουν δικαιοσύνη, αλλά για να διατηρούν την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων, ιδιαίτερα εις βάρος των Μαύρων, των φτωχών και των πολιτικά επικίνδυνων.
Όμως το πιο σημαντικό δεν ήταν μόνο η καταστολή. Ήταν η παγκόσμια αλληλεγγύη. Άνθρωποι σε όλο τον κόσμο φώναζαν «Free Angela». Τότε κατάλαβα βαθιά ότι η πολιτική δράση δεν είναι ατομική ιστορία ηρωισμού. Είναι συλλογική δύναμη που μπορεί να σπάσει ακόμα και τα πιο βαριά σίδερα. Μετά από εκείνη την εμπειρία, δεν μπορούσα πια να μιλάω για ελευθερία χωρίς να μιλάω για την κατάργηση του σωφρονιστικού-βιομηχανικού συμπλέγματος, ούτε για φεμινισμό χωρίς να είναι αντιρατσιστικός και αντικαπιταλιστικός. Αυτό το σημείο με μετέτρεψε από αγωνίστρια σε κάτι πιο απαιτητικό, σε άνθρωπο που πιστεύει ότι η ελευθερία ή θα είναι συλλογική — ή δεν θα υπάρξει καθόλου.»
-Ποιο κατά την γνώμη σου ήταν το μεγαλύτερό σου επίτευγμα;
«Αν με ρωτάς ποιο θεωρώ το μεγαλύτερό μου επίτευγμα, θα σου πω κάτι που ίσως δεν ακούγεται εντυπωσιακό με την παραδοσιακή έννοια. Δεν ήταν μια θέση, ένα βιβλίο ή μια νίκη στο δικαστήριο. Ήταν το ότι συνέβαλα στο να αλλάξει ο τρόπος που σκεφτόμαστε τη δικαιοσύνη, την ελευθερία και την τιμωρία.
Το πιο ουσιαστικό μου επίτευγμα ήταν ότι βοήθησα να γίνει ορατή η ιδέα πως οι φυλακές και το ποινικό σύστημα δεν είναι «φυσικά» ή αναπόφευκτα. Ότι μπορούμε να φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς φυλακές. Όταν ξεκίνησα να μιλάω για την κατάργηση των φυλακών, πολλοί γελούσαν. Σήμερα, αυτή η συζήτηση υπάρχει διεθνώς.
Εξίσου σημαντικό για μένα ήταν ότι συνέβαλα σε έναν φεμινισμό που δεν αφήνει κανέναν πίσω. Όχι έναν φεμινισμό μόνο για λευκές, προνομιούχες γυναίκες, αλλά έναν φεμινισμό μαύρο, αντικαπιταλιστικό, διεθνιστικό. Έναν φεμινισμό που καταλαβαίνει πως οι αγώνες συνδέονται. Και τέλος, αν υπάρχει κάτι προσωπικό που θεωρώ επίτευγμα, είναι ότι δεν επέτρεψα στην καταστολή να με μετατρέψει σε σύμβολο αποκομμένο από τους ανθρώπους. Παρέμεινα μέρος συλλογικών αγώνων, όχι «εικόνα».
Αν κάτι θέλω να μείνει είναι ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται – μαθαίνεται, οργανώνεται και χτίζεται μαζί.»
- Τι σε οδήγησε στο να γίνεις καθηγήτρια;
-»Αυτό που με οδήγησε να γίνω καθηγήτρια δεν ήταν η φιλοδοξία για έναν ακαδημαϊκό τίτλο, αλλά η ανάγκη να ενώσω τη σκέψη με την πράξη. Ήθελα να είμαι στην τάξη όχι ως αυθεντία, αλλά ως συμμετέχουσα σε μια συλλογική διαδικασία μάθησης. Να δείξω ότι η φιλοσοφία δεν είναι αποκομμένη από τη ζωή, ότι συνδέεται με τη φυλή, το φύλο, την τάξη, τη φυλακή, τον πόλεμο.
Το γεγονός ότι απολύθηκα λόγω των πολιτικών μου πεποιθήσεων μου επιβεβαίωσε κάτι σημαντικό. Ότι η εκπαίδευση είναι πολιτικό πεδίο. Και γι’ αυτό ακριβώς άξιζε να παραμείνω σε αυτό. Το να επιστρέψω στη διδασκαλία δεν ήταν συμβιβασμός· ήταν πράξη αντίστασης. Έγινα καθηγήτρια γιατί πιστεύω ότι η γνώση πρέπει να κυκλοφορεί, όχι να φυλακίζεται. Και γιατί κάθε γενιά χρειάζεται χώρους όπου μπορεί να μάθει όχι μόνο πώς είναι ο κόσμος, αλλά πώς μπορεί να αλλάξει.»
-Ποιο μήνυμα θα ήθελες να δώσεις στον κόσμο σήμερα;
-«Αν είχα ένα μήνυμα να δώσω σήμερα στον κόσμο, θα ήταν να μην αποδεχτείτε την αδικία ως κανονικότητα.
Ζούμε σε μια εποχή όπου μας λένε συνεχώς ότι όσα βιώνουμε —η βία, ο ρατσισμός, οι πόλεμοι, η φτώχεια, οι φυλακές— είναι «αναπόφευκτα». Ότι δεν υπάρχει εναλλακτική. Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο ψέμα. Η ιστορία μάς δείχνει ότι κάθε σύστημα που παρουσιάστηκε ως αιώνιο, τελικά άλλαξε.
Θα ήθελα να θυμίσω στους ανθρώπους ότι η ελευθερία δεν είναι στιγμιαίο συναίσθημα ούτε ατομική επιτυχία. Είναι μια διαρκής, συλλογική διαδικασία. Δεν χρειάζεται να είσαι «τέλειος» για να αγωνιστείς. Χρειάζεται να είσαι πρόθυμος να μάθεις, να ακούσεις, να σταθείς δίπλα σε άλλους.
Ιδιαίτερα στους νέους θα έλεγα να μην φοβηθείτε να φανταστείτε έναν κόσμο που δεν υπάρχει ακόμη. Οι κοινωνικές αλλαγές ξεκινούν πάντα από ανθρώπους που τόλμησαν να πουν: «δεν πρέπει να είναι έτσι».
Και τέλος, η ελπίδα δεν είναι παθητική. Δεν είναι αναμονή. Είναι πράξη. Είναι οργάνωση. Είναι αλληλεγγύη.
Αν κρατήσουμε ο ένας τον άλλον, τότε ακόμη και στους πιο σκοτεινούς καιρούς, μπορούμε να δημιουργήσουμε ρωγμές και μέσα από αυτές τις ρωγμές, περνά η ελευθερία.»
