Ένα από τα πιο συχνά φαινόμενα που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι παιδαγωγοί στον παιδικό σταθμό είναι η επιθετικότητα των μικρών παιδιών και, όπως κάθε πρόβλημα συμπεριφοράς στο σχολείο, προκαλεί έντονο προβληματισμό, απαιτεί προσεκτικό χειρισμό και στρατηγικές αντιμετώπισης.
Επιθετικότητα και ηλικία
Ο όρος επιθετικότητα δηλώνει την εχθρική και καταστρεπτική διάθεση του ατόμου για το περιβάλλον του. Τις περισσότερες φορές όμως η εκδήλωση επιθετικής συμπεριφοράς από τα παιδιά δεν έχει τέτοια πρόθεση και ποικίλλει ανάλογα με την ηλικία.
- Τα βρέφη μπορεί να εκδηλώσουν κάποια επιθετική συμπεριφορά που οφείλεται απλώς στο ότι εξερευνούν το γύρω κόσμο μέσα από τις αισθήσεις τους.
- Στην ηλικία των δύο (2) ετών δεν είναι ακόμη σε θέση να χρησιμοποιήσουν τη γλώσσα αποτελεσματικά για να εκφραστούν. Δεν έχουν όμως και τον απαραίτητο αυτοέλεγχο ώστε να σταματήσουν να ενεργούν, προκειμένου να εξωτερικεύσουν τα συναισθήματά τους. Είναι η ηλικία που μόλις αρχίζουν να αναπτύσσουν ενσυναίσθηση, δηλαδή τη δυνατότητα να κατανοήσουν πώς αισθάνονται οι άλλοι.
- Στην ηλικία των τριών (3) ετών, αν και έχουν αναπτύξει λεκτικές και διανοητικές ικανότητες, δεν είναι σε θέση να ελέγξουν την επιθετική συμπεριφορά. Σε αυτή την ηλικία τα συναισθήματα σχεδόν πάντα υπερτερούν της σκέψης.
- Στην ηλικία των τεσσάρων (4) και πέντε (5) ετών το παιδί μπορεί να εμφανίσει «υγιή» επιθετικότητα, με την έννοια της εξωτερίκευσης της περίσσειας ενέργειας που διαθέτει κατά τη διάρκεια μιας άσκησης, ενός αθλήματος ή μιας πολεμικής τέχνης. Στην ηλικία αυτή το παιδί γίνεται πιο ανεξάρτητο, παίρνει περισσότερες πρωτοβουλίες, οι οποίες συχνά οδηγούν σε απογοήτευση και θυμό, καθώς δεν είναι πάντα επιτυχείς. Είναι επόμενο λοιπόν το παιδί να εξωτερικεύει τα συναισθήματά του με ένταση.
Αίτια της παιδικής επιθετικότητας
Η επιθετική ή αντιδραστική συμπεριφορά ενός παιδιού οφείλεται σε πολλούς παράγοντες:
- Μπορεί να εξηγηθεί εν μέρει από την ίδια την ιδιοσυγκρασία του παιδιού και τον χαρακτήρα του.
- Ίσως προκαλείται από έντονα αρνητικά συναισθήματα, όπως ο θυμός ή η ζήλια.
- Μπορεί να οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην επιρροή του οικογενειακού περιβάλλοντος (π.χ. ενδοοικογενειακή βία, διαζύγιο).
- Ενδεχομένως, μπορεί να αποτελεί αντίκτυπο κάποιας αλλαγής που έγινε στο σπίτι (π.χ. μετακόμιση, ερχομός νέου μέλους στην οικογένεια) ή ακόμα και μέσα στο σχολικό περιβάλλον (π.χ. αλλαγή δασκάλας).
- Δημιουργείται επίσης λόγω κάποιας άσχημης συμπεριφοράς που βιώνει το παιδί στον παιδικό σταθμό ή στο νηπιαγωγείο (π.χ. άμυνα στην επιθετική συμπεριφορά άλλου παιδιού).
- Μπορεί να οφείλεται στην επιρροή της τηλεόρασης (προβολή βίαιων σκηνών).
Προβλήματα συμπεριφοράς στο σχολείο και στρατηγικές αντιμετώπισης
Η αντιμετώπιση της αντιδραστικής συμπεριφοράς ενός παιδιού και η παροχή βοήθειας ώστε να εκφράζει τα συναισθήματά του με μη βίαιους τρόπους δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Απαιτεί πολύ χρόνο, υπομονή και φυσικά τη συνεργασία μεταξύ γονιών και παιδαγωγών για να διαγνωστούν τα αίτια της επιθετικότητας του παιδιού. Για αυτό τον λόγο, είναι απαραίτητο να παρατηρήσουμε πού εμφανίζεται αυτή η επιθετική συμπεριφορά. Σε ποιες συνθήκες ακριβώς; Αν η συμπεριφορά εμφανίζεται μόνο σε ένα πλαίσιο, θα μπορούσε να συνδέεται με ένα συμβάν στο συγκεκριμένο περιβάλλον το οποίο την ενεργοποιεί (π.χ. πολυκοσμία, έντονα φώτα, πλήθος ερεθισμάτων, κ.λπ.).
Έχει επίσης σημασία σε ποιον κατευθύνεται αυτή η συμπεριφορά. Προς ένα συγκεκριμένο άτομο, μια μικρή ομάδα ανθρώπων ή προς οποιονδήποτε στον κύκλο του παιδιού;
Ακόμη, πότε εμφανίζεται; Λίγο πριν τον ύπνο, όταν το παιδί είναι κουρασμένο, ή σε περιόδους προσαρμογής, όπως η έναρξη του παιδικού σταθμού;
Οφείλεται μήπως σε κάποια αλλαγή στο περιβάλλον του παιδιού η οποία ενεργοποιεί συναισθήματα θλίψης ή αναστάτωσης; Τι ρόλο παίζει επίσης η συμπεριφορά των γονιών; Πολύ συχνά, οι εμπειρίες του παρελθόντος επηρεάζουν τις αντιδράσεις τους απέναντι στο παιδί. Για παράδειγμα, ένας γονιός που μεγάλωσε με πολύ αυστηρούς κανόνες είναι πιθανό να έχει πιο ευερέθιστη αντίδραση απέναντι σε αυτό. Τέλος, πρέπει να ελέγξουμε αν η αντιδραστική συμπεριφορά είναι χαρακτηριστική της ηλικίας ή του αναπτυξιακού του σταδίου.
Στρατηγικές αντιμετώπισης
Εφόσον κατανοήσουμε τα αίτια της παιδικής επιθετικότητας, μπορούμε να ακολουθήσουμε κάποιες στρατηγικές αντιμετώπισης:
- Διατηρούμε την ψυχραιμία μας.
- Χαρακτηρίζουμε τη συμπεριφορά του παιδιού και όχι το ίδιο το παιδί (π.χ. «αυτή η πράξη που έκανες δεν ήταν καλή» και όχι «δεν είσαι καλό παιδί»).
- Χρησιμοποιούμε σταθερή, δυνατή φωνή (χωρίς να ανεβαίνει ο τόνος) ώστε το παιδί να καταλάβει το μήνυμά μας.
- Του υπενθυμίζουμε ότι μπορεί πάντα να ζητά βοήθεια από τους γονείς ή τη δασκάλα – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να βρίσκει συνεχώς έτοιμες λύσεις για όλα.
- Αποσπάμε την προσοχή του με κάτι άλλο.
- Προσφέρουμε εναλλακτικές λύσεις και την ευκαιρία να λύσει το πρόβλημα, πριν επέμβουμε.
- Προειδοποιούμε το παιδί για μια επερχόμενη αλλαγή και ενεργούμε προληπτικά.
- Δίνουμε ιδιαίτερη βαρύτητα στην ανάγνωση βιβλίων ώστε μέσα από τις ιστορίες να προβληθούν θετικά πρότυπα και μηνύματα στο παιδί.
- Επιλέγουμε αναγνώσματα με θέμα τα συναισθήματα έτσι ώστε να το βοηθήσουμε να συνειδητοποιήσει τη συμπεριφορά του. Η αυτογνωσία βοηθά τα παιδιά να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους με θετικό τρόπο.
- Είναι σημαντικό να καλλιεργήσουμε στο παιδί την ενσυναίσθηση ώστε να μην πληγώνει τους άλλους. Τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας, έχοντας την τάση να πιστεύουν ότι ο κόσμος περιστρέφεται γύρω τους, πρέπει να μάθουν να αλληλεπιδρούν ήπια και ευγενικά με τους άλλους.
- Θέτουμε όρια και σαφείς κανόνες. Οι κανόνες βοηθάν τα παιδιά να νιώθουν ασφαλή γιατί κατανοούν ότι υπάρχει δομή, λογική και σταθερότητα στον κόσμο τους.
- Οφείλουμε να είμαστε συνεπείς. Η συνέπεια στη συμπεριφορά μας είναι το κλειδί που θα βοηθήσει τα παιδιά να μάθουν να κάνουν τις σωστές επιλογές.
- Ενθαρρύνουμε και επιβραβεύουμε το παιδί όταν δείχνει αυτοέλεγχο. Έτσι, ενισχύουμε τη θετική συμπεριφορά αλλά και την αυτοεκτίμησή του.
Ωστόσο, εάν η επιθετικότητα ενός παιδιού συνεχίζει να επηρεάζει αρνητικά την αλληλεπίδρασή του με το περιβάλλον ή την επιθυμία του για εξερεύνηση και μάθηση, τότε θα ήταν χρήσιμη η βοήθεια ενός ειδικού. Σε αυτήν την περίπτωση, είναι απαραίτητη η συνεργασία με τους γονείς, οι οποίοι πρέπει να λάβουν Συμβουλευτική, ώστε η παρέμβαση να είναι αποτελεσματική.
Αθανασία Κοντού
Μαθήτρια Γ΄ Λυκείου
Ειδικότητα: Βοηθός Βρεφονηπιοκόμος
Τομέας Υγείας και Πρόνοιας
Πηγή
https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.e-schooling.gr/epithetikotita-ston-paidiko-stathmo-kai-stratigikes-antimetwpisis/&ved=2ahUKEwjFv8WW9-uQAxXLcvEDHXPOBS0QFnoECBgQAQ&usg=AOvVaw2auBG05rIOqE2r2RrMOuCP
