Sir Alexander Fleming, 1944, λάδι σε καμβά της Ethel Léontine Gabain (1883-1950), Imperial War Museums, Λονδίνο
Οι αντιβιώσεις αποτελούν μια από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις της ιατρικής επιστήμης, καθώς έχουν σώσει εκατομμύρια ζωές από βακτηριακές λοιμώξεις που παλαιότερα ήταν θανατηφόρες. Ωστόσο, η αλόγιστη χρήση τους τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα τόσο στην ατομική όσο και στην δημόσια υγεία. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.
Η ιστορία των αντιβιοτικών ξεκινά το 1928 με τον Σκωτσέζο βακτηριολόγο Αλεξάντερ Φλέμινγκ. Ο Α. Φλέμιγκ δούλευε με καλλιέργειες βακτηρίων όταν παρατήρησε κάτι περίεργο: σε ένα τρυβλίο είχε αναπτυχθεί ένας μύκητας (μούχλα) και γύρω του τα βακτήρια είχαν εξαφανιστεί. Ο μύκητας αυτός ήταν o Penicillium notatum, κι έτσι η ουσία που σκότωνε τα βακτήρια ονομάστηκε πενικιλίνη. Όμως, δεν κατάφερε να την μετατρέψει άμεσα σε φάρμακο. Χρειάστηκαν χρόνια έρευνας από άλλους επιστήμονες για να παραχθεί η πενικιλίνη σε μεγάλες ποσότητες. Αυτό συνέβη κυρίως κατά τη διάρκεια του Β´ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου υπήρχε μεγάλη ανάγκη για θεραπεία λοιμώξεων σε τραυματισμένους στρατιώτες.
Και ερχόμαστε στο σήμερα, όπου η αλόγιστη χρήση των αντιβιοτικών είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στη δημόσια υγεία παγκοσμίως. Συχνά, οι ασθενείς λαμβάνουν αντιβιοτικά χωρίς ιατρική συνταγογράφηση ή τα χρησιμοποιούν για την αντιμετώπιση ιογενών λοιμώξεων, παρότι τα αντιβιοτικά δεν έχουν καμία δράση ενάντια στους ιούς. Επιπλέον, δεν είναι λίγοι εκείνοι που διακόπτουν τη θεραπεία μόλις αισθανθούν καλύτερα ή λαμβάνουν λανθασμένη δοσολογία. Παράλληλα, η εκτεταμένη χρήση αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία ενισχύει ακόμη περισσότερο το πρόβλημα. Η σημαντικότερη συνέπεια της λανθασμένης χρήσης των αντιβιοτικών είναι η ανθεκτικότητα, δηλαδή η ικανότητα που αποκτούν τα βακτήρια να επιβιώνουν παρά τη χρήση αντιβιοτικών. Με τον χρόνο, τα ανθεκτικά βακτήρια πολλαπλασιάζονται και αντικαθιστούν τα ευαίσθητα, καθιστώντας πολλές θεραπείες αναποτελεσματικές. Οι επιπτώσεις της αντοχής στα αντιβιοτικά είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές. Λοιμώξεις που στο παρελθόν αντιμετωπίζονταν εύκολα, σήμερα μπορεί να εξελιχθούν σε σοβαρές ή ακόμη και θανατηφόρες.
Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί συλλογική προσπάθεια. Είναι απαραίτητο οι πολίτες να χρησιμοποιούν τα αντιβιοτικά μόνο με συνταγή γιατρού – κάτι που τα τελευταία χρόνια εφαρμόζεται και στην Ελλάδα συστηματικά – και να ακολουθούν πιστά τις οδηγίες θεραπείας. Έτσι, τα αντιβιοτικά μπορούν να παραμείνουν ένα πολύτιμο όπλο, χωρίς να κινδυνεύουν να χάσουν τη δύναμή τους εξαιτίας της κακής χρήσης από τον άνθρωπο. Η υπεύθυνη στάση όλων μας είναι καθοριστικής σημασίας για τη διατήρηση της αποτελεσματικότητάς τους και την προστασία της δημόσιας υγείας.
Ευαγγελία Καραγιάννη
Μαθήτρια του τμήματος ΒΥ3
