Η αυτοκτονία στους εφήβους αποτελεί ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο και δύσκολο θέμα, το οποίο συχνά περιβάλλεται από φόβο, σιωπή και λανθασμένες αντιλήψεις. Πίσω από κάθε δύσκολη συμπεριφορά κρύβεται συνήθως ένας νέος άνθρωπος που βιώνει έντονο ψυχικό πόνο και έχει ανάγκη από κατανόηση, στήριξη και ουσιαστική βοήθεια.
Συχνοί μύθοι
• «Όσοι μιλούν για αυτοκτονία δεν θα το κάνουν πραγματικά.»
Στην πραγματικότητα, κάθε αναφορά στην αυτοκτονία πρέπει να αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα, καθώς συχνά αποτελεί έκκληση για βοήθεια.
• «Η συζήτηση γύρω από την αυτοκτονία μπορεί να βάλει ιδέες στους νέους.»
Αντίθετα, μια ανοιχτή, ήρεμη και προσεκτική συζήτηση μπορεί να βοηθήσει έναν άνθρωπο να εκφράσει τα συναισθήματά του και να αναζητήσει στήριξη.
• «Μόνο όσοι έχουν ψυχική διαταραχή οδηγούνται στην αυτοκτονία.»
Η αυτοκτονική συμπεριφορά συνδέεται με πολλούς και διαφορετικούς παράγοντες, όπως το έντονο άγχος, οι απώλειες, οι οικογενειακές δυσκολίες, η απογοήτευση ή η κοινωνική πίεση.
• «Όποιος έχει αυτοκτονικές σκέψεις θα τις έχει για πάντα.»
Οι σκέψεις αυτές δεν είναι μόνιμες. Με την κατάλληλη υποστήριξη, τη φροντίδα και τη βοήθεια ειδικών μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά.
Τι δείχνουν τα στοιχεία
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η αυτοκτονία παραμένει μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου στους νέους ηλικίας 15–29 ετών. Στην Ευρώπη συγκαταλέγεται ανάμεσα στις βασικές αιτίες θανάτου για εφήβους και νέους ενήλικες.
Οι έρευνες δείχνουν ότι:
• τα αγόρια εμφανίζουν περισσότερους θανάτους από αυτοκτονία,
• ενώ τα κορίτσια πραγματοποιούν συχνότερα απόπειρες αυτοκτονίας.
Παρότι η Ελλάδα παρουσιάζει σχετικά χαμηλότερα ποσοστά σε σύγκριση με άλλες χώρες, το ζήτημα εξακολουθεί να απαιτεί ενημέρωση, πρόληψη και ουσιαστική στήριξη των νέων.
Πολλές φορές, ένας έφηβος που σκέφτεται να βλάψει τον εαυτό του βιώνει έντονη ψυχική πίεση. Προβλήματα στο σπίτι ή στο σχολείο, απώλειες, απογοητεύσεις και αισθήματα μοναξιάς μπορεί να τον κάνουν να νιώθει ότι δεν υπάρχει διέξοδος.
Προειδοποιητικά σημάδια
Ορισμένα σημάδια που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή είναι:
• έντονη θλίψη ή ευερεθιστότητα,
• απομόνωση από φίλους και οικογένεια,
• πτώση στη σχολική επίδοση,
• αδιαφορία για δραστηριότητες που παλαιότερα έδιναν χαρά,
• αλλαγές στον ύπνο ή στις διατροφικές συνήθειες,
• επικίνδυνες συμπεριφορές,
• αυτοτραυματισμοί,
• συχνές αναφορές στον θάνατο ή στην απελπισία.
Η εμφάνιση ενός ή περισσότερων από αυτά τα σημάδια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένας νέος θα αυτοκτονήσει. Αποτελεί όμως ένδειξη ότι χρειάζεται προσοχή, κατανόηση και υποστήριξη.
Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε
Πολλοί έφηβοι δυσκολεύονται να εκφράσουν ανοιχτά όσα αισθάνονται. Συχνά φοβούνται ότι θα παρεξηγηθούν, θα στιγματιστούν ή ότι κανείς δε θα μπορέσει πραγματικά να τους καταλάβει.
Ωστόσο, ακόμη και μια απλή, ειλικρινής συζήτηση μπορεί να τους βοηθήσει να νιώσουν ότι δεν είναι μόνοι. Ερωτήσεις όπως οι παρακάτω μπορούν να βοηθήσουν στην έναρξη μιας ουσιαστικής επικοινωνίας:
• «Πώς αισθάνεσαι τον τελευταίο καιρό;»
• «Υπάρχει κάτι που σε δυσκολεύει και θα ήθελες να το μοιραστείς;»
• «Νιώθεις πολύ πιεσμένος ή κουρασμένος τελευταία;»
Το σημαντικότερο είναι να ακούμε χωρίς κριτική, πίεση ή ειρωνεία.
Αν κάποιος εκφράσει σκέψεις αυτοκτονίας:
• δεν τον αφήνουμε μόνο,
• ενημερώνουμε άμεσα έναν ενήλικα εμπιστοσύνης ή έναν ειδικό ψυχικής υγείας,
• αναζητούμε βοήθεια χωρίς καθυστέρηση.
Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί πραγματικά να σώσει μια ζωή.
Κανείς δεν πρέπει να μένει μόνος
Η ψυχική υγεία είναι εξίσου σημαντική με τη σωματική. Η ενημέρωση, η συζήτηση και η στήριξη μπορούν να βοηθήσουν τους νέους να νιώσουν ότι δεν είναι μόνοι και ότι, ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές, υπάρχει πάντα ελπίδα και βοήθεια.
Ιωάννα Σιοσιού
Σχολική Ψυχολόγος
