Γλυπτό του Anselm Kiefer (1945), από τη σειρά Nigredo, 1988 (μόλυβδος, χάλυβας, μεταλλικό νήμα, λάδι, αλάτι, γύψος, ακρυλικό και παστέλ).
Το βιβλίο κατέχει ξεχωριστή θέση στο έργο του Γερμανού καλλιτέχνη χάρη στην πολλαπλή του διάσταση: υλική, πνευματική, αισθητική, συμβολική. Το συγκεκριμένο γλυπτό συμβολίζει το βάρος της γνώσης αλλά και τη δυσκολία αντικειμενικής εκτίμησης της μνήμης και της ιστορίας.
Με τον όρο Φιλαναγνωσία εννοούμε την αγάπη για την ανάγνωση, τη σχέση που αναπτύσσει ένα άτομο με το γραπτό κείμενο και το βιβλίο, αλλά και την ενθάρρυνση και την καλλιέργεια της αγάπης για αυτό. Η Φιλαναγνωσία θεωρείται μία πολύ σημαντική παιδαγωγική πρακτική στην καθημερινότητα της σχολικής ζωής των παιδιών και των εφήβων, η οποία στη συνέχεια μετεξελίσσεται σε στάση ζωής των ενήλικων ανθρώπων. Μέσω αυτής της διαδικασίας, οι νέοι αναπτύσσουν την κριτική σκέψη ώστε να αντιμετωπίζουν τους προβληματισμούς που πηγάζουν από την πραγματικότητα και τα προσωπικά διλήμματα που βιώνουν στον εσωτερικό τους κόσμο. Αυτή η στάση θα αφήσει τελικά το κατάλληλο αποτύπωμα στη διαμόρφωση ενός καλύτερου κόσμου!
Σε έναν κόσμο που κατακλύζεται από εικόνες, ποια μπορεί να είναι η θέση του βιβλίου και ποια η αναγκαιότητα της αναγνωστικής πρακτικής από τα παιδιά; Είναι αναμφισβήτητο ότι, κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης, δημιουργείται μία ιδιαίτερη σχέση, μία σύνδεση με το βιβλίο τόσο πνευματική όσο και συναισθηματική ∙ ακόμη και μετά από χρόνια, ανασύρονται μνήμες σχετικές με την ανάγνωση ενός βιβλίου, ενός παραμυθιού, ενός λογοτεχνικού ή ιστορικού κειμένου που διαβάστηκε στην παιδική ηλικία. Τα παιδιά μέσα από την ανάγνωση ανακαλύπτουν το περιβάλλον και τους ανθρώπους, μαθαίνουν καινούργιες έννοιες, κατανοούν το παρελθόν όσο και το παρόν. Παράλληλα, καλλιεργούν και εμπλουτίζουν τη γλώσσα εκλεπτύνοντας έτσι τη σκέψη τους. Γιατί, η γλώσσα δεν είναι μόνο εργαλείο επικοινωνίας, είναι τρόπος σκέψης αλλά και επαφής με τη σκέψη μεγάλων διανοητών. Όπως ανέφερε ο Ντεκάρτ, «το να διαβάζεις καλά βιβλία μοιάζει με το να συνομιλείς με τους σπουδαιότερους ανθρώπους που έζησαν ποτέ». Κάθε σελίδα είναι μία συνάντηση με ένα πνευματικό σύμπαν ∙ έτσι η φιλαναγνωσία συνιστά καθεαυτή μια νοο-τροπία. Ταυτόχρονα, επιτρέπει το άνοιγμα προς το άγνωστο και το φανταστικό, προς κόσμους όπου όλα μπορεί να συμβούν! Ταυτιζόμενα με ήρωες και βιώνοντας ποικιλία πρωτόγνωρων καταστάσεων και συναισθημάτων, τα παιδιά παραδειγματίζονται και μαθαίνουν να διαχειρίζονται επιτυχέστερα την προσωπική τους ζωή. Όταν διαβάζουν, προβάλλονται στην προσωπικότητα κάποιου άλλου, βλέπουν τον κόσμο με τα δικά του μάτια. Το βιβλίο πολλαπλασιάζει κατά κάποιον τρόπο τη ζωή. Θα έλεγε κανείς ότι είναι ο μοναδικός τρόπος να ζήσει κανείς τη μία και μοναδική ζωή χίλιες φορές!
Πώς όμως μπορεί να καλλιεργηθεί η φιλαναγνωσία τη στιγμή που οι σημερινοί νέοι είναι εθισμένοι σε κινητά και social media; Πρώτα απ’ όλα, η οικογένεια παίζει σαφώς ουσιαστικό ρόλο, λειτουργώντας ως το πρώτο περιβάλλον εξοικείωσης του παιδιού με το βιβλίο. Οι γονείς που διαβάζουν οι ίδιοι λειτουργούν ως θετικό πρότυπο για τα παιδιά ∙ δημιουργώντας στο σπίτι μια μικρή προσωπική βιβλιοθήκη, συμβάλλουν στη δημιουργία συναισθηματικού δεσμού του παιδιού με το βιβλίο, στην καλλιέργεια θετικής στάσης απέναντι στην ανάγνωση και στη θέαση αυτής ως μιας ευχάριστης δραστηριότητας. Το σχολείο, επίσης, παίζει ρόλο καθοριστικό. Παράλληλα με τους προκαθορισμένους εκπαιδευτικούς στόχους, η επιλογή κειμένων με σύγχρονες θεματικές και προβληματισμούς καθώς και η οργάνωση δραστηριοτήτων, όπως παρουσιάσεις βιβλίων και επισκέψεις συγγραφέων, μπορούν να συμβάλλουν στην αποκατάσταση της σχέσης τού μαθητή με το βιβλίο. Ευθύνη φυσικά έχει και η Πολιτεία. Η στήριξη εκδόσεων με γνώμονα την ποιότητα και όχι μόνο το εμπορικό κέρδος ή η ανάδειξη και προβολή του θεσμού των δημοτικών δανειστικών βιβλιοθηκών μπορούν να λειτουργήσουν ομοίως προς την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας.
Η αξία της φιλαναγνωσίας τονίζεται εξάλλου από όλο το φάσμα της διανόησης. Ο συγγραφέας Christopher Morley ανέφερε ότι : «όταν χαρίζεις ένα βιβλίο, δεν προσφέρεις απλώς μελάνι και χαρτί. Προσφέρεις ένα νέο κόσμο». Ο νευροεπιστήμονας Gregory Berns πάλι ότι: «είμαστε το σύνολο των ιστοριών που έχουμε διαβάσει». Είναι γεγονός ότι τα βιβλία καλλιεργούν την ενσυναίσθηση και τη φαντασία, βοηθούν να συλλογίζεται κανείς πέρα από τον παραδεδομένο τρόπο. Ο νευρολόγος Dr. David Lewis διαπίστωσε από την πλευρά του ότι η ανάγνωση βιβλίων μειώνει το άγχος κατά 68%. Ερευνητές από το κέντρο νόσου Alzheimer του Πανεπιστημίου Rusk στο Σικάγο διαπίστωσαν πως όσοι διάβαζαν συστηματικά είχαν 32% λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν νοητική εξασθένηση. Το λεξιλόγιο ενός ανθρώπου που διαβάζει βιβλία είναι τριπλάσιο, δηλαδή περίπου 30.000 λέξεις σε σχέση με τις 11.000 λέξεις των ανθρώπων που διαβάζουν ελάχιστα. Και ίσως το πιο σημαντικό είναι ότι μέσα στα βιβλία βρίσκεται κρυμμένη η ιστορία της ανθρωπότητας, πολιτισμοί, αξίες, μύθοι, ευαισθησίες. Αξίζει λοιπόν να δίνει κανείς στον εαυτό του αυτή τη μικρή πολυτέλεια! Να ξαπλώνει στον καναπέ, να ανοίγει ένα βιβλίο, να απορροφάται και να γεύεται την εμπειρία μιας διαφορετικής πραγματικότητας – να «διαπλέει τον κόσμο», όπως έγραφε και η Μάρω Δούκα[1] - πραγματώνοντας έτσι τα ωραιότερα ταξίδια. Κάνει στάση όπου θέλει, συνεχίζει, σκέφτεται, και οι εικόνες είναι όλες δικές του. Με το βιβλίο τελικά απελευθερώνεται!
«Τι ευτυχία να ανοίγεις ένα βιβλίο
Να το απολαμβάνεις,
Να βυθίζεσαι,
Να χάνεσαι μέσα του,
Να το πιστεύεις!!!»
Βικτόρ Ουγκώ
Μαίρη Λουλάκη
Πηγές:
• Νικολέτα Τρίπσα (Συγγραφέας και ποιήτρια)
• Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο
• Ευφροσύνη Βαγή – Σπύρου, Σχολική σύμβουλος Π.Α
• Wikipedia
• Bovary
• Iatrika4U
[1] Μάρω Δούκα, «Ταξίδι με ποταμόπλοιο», από Τα μαύρα λουστρίνια, Πατάκης, 2005. Το απόσπασμα δημοσιεύεται στο περιοδικό ΕΠΑΛηθεύσεις (Τεύχος 12) με τίτλο «Ένα ταξίδι φιλαναγνωσίας με τη Μάρω Δούκα».
