Η ελευθερία δεν είναι μια έννοια μονοδιάστατη. Δεν περιορίζεται σε ένα ιστορικό γεγονός, ούτε εξαντλείται σε ένα σύνθημα. Είναι εμπειρία, διεκδίκηση, δικαίωμα, αλλά και εσωτερική κατάσταση. Είναι η φωνή που υψώνεται, αλλά και η σιωπή που επιλέγεται συνειδητά. Σε αυτό το δεύτερο τεύχος των Εσπερινών Φωνών επιχειρούμε να προσεγγίσουμε αυτήν ακριβώς την πολυπλοκότητα.

Τι σημαίνει, τελικά, να είσαι ελεύθερος σήμερα;

Το ερώτημα αυτό διατρέχει τις σελίδες του τεύχους και βρίσκει διαφορετικές απαντήσεις μέσα από τις φωνές μαθητών και εκπαιδευτικών από τα Εσπερινά ΓΕΛ Ρεθύμνου, Ιωαννίνων, Αγίων Αναργύρων, Πολυγύρου, Ξάνθης, Κορυδαλλού και 1ου Θεσσαλονίκης. Για πρώτη φορά, η κοινότητα διευρύνεται και αγκαλιάζει και τα Εσπερινά Γυμνάσια και τα Γυμνάσια με Λυκειακές Τάξεις, δίνοντας χώρο σε νέες εμπειρίες και αφηγήσεις. Ξεχωριστή θέση κατέχουν τα δύο άρθρα προσφύγων μαθητών από το Εσπερινό Γυμνάσιο με ΛΤ Μυτιλήνης, που μας υπενθυμίζουν ότι η ελευθερία δεν είναι δεδομένη, αλλά συχνά ζητούμενο μέσα από δύσκολες διαδρομές ζωής.

Η παιδαγωγική διάσταση της ελευθερίας αναδεικνύεται μέσα από το έργο της κας Σταθουλίδου, η οποία, εμπνεόμενη από τον Paulo Freire, προσεγγίζει τη γνώση ως πράξη απελευθέρωσης. Στα άρθρα της για την απελευθερωτική παιδαγωγική και τη γνώση ως μέσο συνειδητοποίησης, η εκπαίδευση παρουσιάζεται όχι ως απλή μετάδοση πληροφοριών, αλλά ως διαδικασία χειραφέτησης.
Στον ίδιο άξονα, ο κ. Αλεξιάδης, μέσα από τη συνέντευξη του μαθητή Κωνσταντίνου Παπαβασιλείου, αναδεικνύει μια άλλη μορφή ελευθερίας: αυτήν της επιστροφής στο σχολείο και της επαναδιεκδίκησης της μάθησης σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία υπό την επίδραση της ψηφιακής τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης. Η φωνή του μαθητή γίνεται μαρτυρία, αλλά και ελπίδα.

Η ιστορική μνήμη παραμένει ζωντανή μέσα από τα άρθρα του Αδαμάντιου Κούτουλα για τη μάχη της Πίνδου και του Χρήστου Αναστασίου για τα επαναστατικά σύμβολα του 1821. Η ελευθερία εδώ συνδέεται με τον αγώνα, τη θυσία και τη συλλογική ταυτότητα, υπενθυμίζοντάς μας ότι τα δικαιώματα που θεωρούμε αυτονόητα κατακτήθηκαν με κόστος.

Παράλληλα, η ελευθερία ως έκφραση και δημιουργία αναδεικνύεται μέσα από το άρθρο του κ. Περικλή Χρήστου για τον όμιλο φωτογραφίας FOTOESPERIA, όπου το σχολείο μετατρέπεται σε χώρο καλλιτεχνικής αναζήτησης. Στο ίδιο πνεύμα, η ευρωπαϊκή εμπειρία του Erasmus+ παρουσιάζεται ως ένα άνοιγμα στη συνεργασία και το μετασχηματισμό.

Ιδιαίτερη αξία έχουν οι μαθητικές φωνές που καταγράφουν την ελευθερία μέσα από προσωπικά βιώματα. Η Ειρήνη Ξυπάκη γράφει για τις μικρές και μεγάλες μάχες για αξιοπρέπεια, ενώ η Αγάπη Χαντουμάκη στρέφεται προς την εσωτερική διάσταση της ελευθερίας, εκεί όπου ο άνθρωπος αναμετριέται με τον εαυτό του. Στο άρθρο «Ελευθερία είναι…», μαθητές και μαθήτριες του Εσπερινού ΓΕΛ Αγίων Αναργύρων δίνουν τις δικές τους, αυθεντικές απαντήσεις, συνθέτοντας ένα πολύχρωμο μωσαϊκό σκέψεων.

Το τεύχος ολοκληρώνεται με μια σειρά άρθρων από το Εσπερινό ΓΕΛ Πολυγύρου, σε επιμέλεια της Βασιλικής Φυτώκα, που ανοίγουν τον διάλογο για το μέλλον: τον ρόλο του σχολείου, την κοινωνία του αύριο, το όραμα ενός νέου κόσμου και το διακύβευμα της επιστήμης. Μέσα από αυτά τα κείμενα, η ελευθερία συνδέεται με την ευθύνη, τη γνώση και τη δυνατότητα διαμόρφωσης ενός καλύτερου κόσμου.

Το δεύτερο τεύχος των Εσπερινών Φωνών δεν επιχειρεί να δώσει μία απάντηση στο τι είναι ελευθερία. Αντίθετα, ανοίγει έναν διάλογο. Έναν διάλογο ζωντανό, πολυφωνικό και ουσιαστικό. Γιατί ίσως η ελευθερία να βρίσκεται ακριβώς εκεί: στη δυνατότητα να ακούμε, να εκφραζόμαστε και να συνυπάρχουμε μέσα από τις διαφορετικές μας φωνές.

(το παρόν άρθρο περιλαμβάνει στοιχεία με τη βοήθεια Τεχνητής Νοημοσύνης)

Σε έναν κόσμο που κατακλύζεται καθημερινά από εικόνες, η φωτογραφία κινδυνεύει συχνά να περιοριστεί στη γρήγορη κατανάλωση, στο στιγμιαίο «κλικ» χωρίς σκέψη και νόημα. Κι όμως, η φωτογραφία παραμένει μια από τις πιο δυνατές μορφές έκφρασης, ένα μέσο αφήγησης, αυτογνωσίας και επικοινωνίας. Σε αυτό ακριβώς το σημείο έρχεται να παρέμβει ο όμιλος φωτογραφίας FOTOESPERIA, που δημιουργήθηκε φέτος στο Εσπερινό Γενικό Λύκειο Ιωαννίνων, μετατρέποντας το σχολείο σε ένα ζωντανό εργαστήριο οπτικής παιδείας και δημιουργικότητας.

Ο όμιλος FOTOESPERIA δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη εξωδιδακτική δραστηριότητα. Είναι μια συνειδητή παιδαγωγική επιλογή, που αξιοποιεί την τέχνη της φωτογραφίας ως εργαλείο ελεύθερης έκφρασης, αισθητικής καλλιέργειας και προσωπικής ενδυνάμωσης των μαθητών και των μαθητριών. Ιδιαίτερα στο πλαίσιο ενός εσπερινού σχολείου – όπου φοιτούν μαθητές με διαφορετικές ηλικίες, εμπειρίες ζωής και κοινωνικές διαδρομές – η φωτογραφία αποκτά έναν βαθύτερο ρόλο: γίνεται γλώσσα επικοινωνίας, τρόπος να αφηγηθεί κανείς τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του.

Ένας όμιλος ανοιχτός σε όλους
Ο FOTOESPERIA απευθύνεται σε μαθητές και μαθήτριες και των τριών τάξεων του Εσπερινού ΓΕΛ Ιωαννίνων, λειτουργεί μία φορά την εβδομάδα για δύο διδακτικές ώρες και έχει διάρκεια ολόκληρο το σχολικό έτος. Η επιλογή των συμμετεχόντων δεν βασίστηκε σε προηγούμενη εμπειρία ή τεχνικές γνώσεις, αλλά αποκλειστικά στο ενδιαφέρον για τη φωτογραφία και τη διάθεση συμμετοχής.

Αυτό από μόνο του αποτελεί μια παιδαγωγική δήλωση: η τέχνη δεν είναι προνόμιο των «ειδικών», αλλά δικαίωμα όλων. Οι μαθητές δεν χρειάζονται επαγγελματικό εξοπλισμό – το βασικό εργαλείο είναι το κινητό τους τηλέφωνο, που μετατρέπεται από συσκευή καθημερινής χρήσης σε μέσο δημιουργικής έκφρασης.

Μαθαίνοντας να «βλέπουμε»
Ένας από τους βασικούς στόχους του ομίλου είναι οι μαθητές να γνωρίσουν την τέχνη της φωτογραφίας όχι ως τεχνική διαδικασία, αλλά ως τρόπο αντίληψης του κόσμου. Να μάθουν να «βλέπουν» πριν πατήσουν το κουμπί. Να παρατηρούν το φως, τις σκιές, τις γραμμές, τα χρώματα, τις σχέσεις των αντικειμένων μέσα στο κάδρο.

Μέσα από τη διδασκαλία βασικών αρχών οπτικής επικοινωνίας και σύνθεσης, οι μαθητές εξοικειώνονται με έννοιες όπως το κάδρο, η εστίαση, η προοπτική, η ισορροπία, η αφήγηση μέσω εικόνας. Πρόκειται για βιωματική μάθηση: κάθε θεωρητική έννοια συνοδεύεται από πρακτική εφαρμογή, πειραματισμό και συζήτηση.

Η φωτογραφία μετατρέπεται έτσι σε έναν καθρέφτη της προσωπικής ματιάς του κάθε μαθητή. Άλλος εστιάζει στους ανθρώπους, άλλος στο αστικό τοπίο, άλλος στις μικρές λεπτομέρειες της καθημερινότητας. Και μέσα από αυτή την ποικιλία προκύπτει κάτι βαθύτερο: η συνειδητοποίηση ότι δεν υπάρχει «σωστή» φωτογραφία, αλλά πολλές διαφορετικές οπτικές γωνίες της πραγματικότητας.

Από την τεχνική στην αφήγηση
Στον FOTOESPERIA, η τεχνική δεν είναι αυτοσκοπός. Οι μαθητές μαθαίνουν να χρησιμοποιούν βασικές τεχνικές με τη φωτογραφική μηχανή του κινητού τους, να επιλέγουν σωστό φωτισμό, να ρυθμίζουν την εστίαση, να αξιοποιούν απλές εφαρμογές επεξεργασίας.

Όμως το ουσιαστικότερο στοιχείο είναι η μετάβαση από την απλή καταγραφή στην αφήγηση. Κάθε φωτογραφία αντιμετωπίζεται ως μια μικρή ιστορία: τι θέλω να πω; γιατί επέλεξα αυτό το θέμα; τι συναισθήματα προκαλεί; ποιο μήνυμα μεταφέρει;
Σε ένα εσπερινό σχολείο, όπου πολλοί μαθητές κουβαλούν εμπειρίες εργασίας, οικογένειας, μετανάστευσης ή κοινωνικών δυσκολιών, αυτή η διαδικασία αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η φωτογραφία γίνεται τρόπος να ειπωθούν ιστορίες που συχνά δεν βρίσκουν χώρο στον λόγο. Μια εικόνα από τη δουλειά, μια γειτονιά, ένα πρόσωπο αγαπημένο, ένα αντικείμενο φορτισμένο με μνήμη – όλα μπορούν να μετατραπούν σε αφηγηματικό υλικό.

Ένα ζωντανό εργαστήριο πολιτισμού
Η διδακτική μεθοδολογία του ομίλου βασίζεται στη γνωριμία με επαγγελματίες φωτογράφους, στην ανταλλαγή εμπειριών και στις επισκέψεις σε φωτογραφικές εκθέσεις.

Το σχολείο ανοίγει προς την πόλη και ο πολιτισμός μπαίνει στην καθημερινή σχολική ζωή.

Οι συνεργασίες με το Photometria Photography Center, με καταξιωμένους φωτογράφους όπως ο Πέτρος Ξενικός, ο Γιάννης Μπενέκος, ο Χρήστος Μπάρκας, ο Αντώνης Βρόϊκος και ο Αχιλλέας Τζιάκος, προσφέρουν στους μαθητές κάτι πολύτιμο: τη συνάντηση με πραγματικούς ανθρώπους της τέχνης, που μιλούν για τη δουλειά τους, τις δυσκολίες, τις αναζητήσεις, τα λάθη και τις επιτυχίες τους.

Έτσι, η φωτογραφία παύει να είναι κάτι αφηρημένο ή «μακρινό». Γίνεται πάθος, τρόπος ζωής. Οι μαθητές συνειδητοποιούν ότι η δημιουργικότητα δεν είναι θεωρητική έννοια, αλλά καθημερινή πρακτική.

Η φωτογραφία ως συλλογική εμπειρία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαδικασία μηνιαίας επιλογής της καλύτερης φωτογραφίας, η οποία αναρτάται στον τοίχο – ιστοσελίδα του σχολείου.

Η αξιολόγηση δεν έχει χαρακτήρα ανταγωνιστικό, αλλά παιδαγωγικό και αναστοχαστικό.

Μια μικρή επιτροπή συζητά με τους μαθητές για τις φωτογραφίες, τα τεχνικά στοιχεία, την αισθητική, το νόημα. Οι ίδιοι οι μαθητές παρουσιάζουν τη δουλειά τους, εξηγούν τις επιλογές τους, ακούν σχόλια, δέχονται προτάσεις. Μαθαίνουν να μιλούν για το έργο τους, να αποδέχονται την κριτική, να βελτιώνονται.

Πρόκειται για μια διαδικασία που καλλιεργεί δεξιότητες ζωής: αυτοέκφραση, επικοινωνία, συνεργασία, σεβασμό στη διαφορετική άποψη. Η φωτογραφία γίνεται αφορμή για διάλογο και συλλογική μάθηση.

Ο FOTOESPERIA ως παιδαγωγική πράξη
Πέρα από την τέχνη, ο όμιλος FOTOESPERIA αποτελεί μια βαθιά παιδαγωγική πράξη. Σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που συχνά επικεντρώνεται στη γνώση ως πληροφορία και στην αξιολόγηση ως έλεγχο, ο όμιλος προτείνει ένα διαφορετικό μοντέλο: μάθηση ως εμπειρία, δημιουργία, συμμετοχή.

Οι μαθητές δεν είναι παθητικοί δέκτες, αλλά ενεργοί δημιουργοί. Δεν ακολουθούν έτοιμες οδηγίες, αλλά διαμορφώνουν τη δική τους διαδρομή μέσα από την εικόνα. Το σχολείο μετατρέπεται σε χώρο πολιτισμού και όχι απλώς μετάδοσης γνώσεων.
Ιδιαίτερα στο πλαίσιο του εσπερινού σχολείου, αυτό αποκτά ξεχωριστή σημασία. Πολλοί μαθητές επιστρέφουν στη μαθησιακή διαδικασία μετά από χρόνια απουσίας, συχνά με ανασφάλεια, φόβο ή χαμηλή αυτοεκτίμηση. Ο FOTOESPERIA λειτουργεί ως χώρος επανασύνδεσης με τη μάθηση, όχι μέσω εξετάσεων, αλλά μέσω δημιουργίας.

Για όλους εμάς τους συμμετέχοντες ο όμιλος FOTOESPERIA είναι ο μικρός «σκοτεινός θάλαμος» μέσα στο σχολείο, όπου οι εμπειρίες των μαθητών μετατρέπονται σε εικόνες, οι εικόνες σε ιστορίες και οι ιστορίες σε προσωπική και συλλογική μνήμη.
Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο επίτευγμά του: ότι σε ένα εσπερινό γενικό λύκειο, όπου η καθημερινότητα είναι συχνά απαιτητική και φορτισμένη, δημιουργείται ένας χώρος όπου οι μαθητές δεν μαθαίνουν απλώς – αλλά βλέπουν τον κόσμο αλλιώς. Και, μέσα από τον φακό τους, βλέπουν τελικά και τον εαυτό τους με νέα ματιά.

Φωτογραφία: «Η παλιά αγορά της Κόνιτσας», φωτογραφία της Αντωνίας Χατζηεφραιμίδου μαθήτριας της Β τάξης Εσπερινού ΓΕΛ Ιωαννίνων, 2ο βραβείο στην κατηγορία φωτογραφία του 4ου Μαθητικού Διαγωνισμού Φωτογραφίας και Ζωγραφικής που διοργάνωσε το Μουσικό Σχολείο Ιωαννίνων «Νικόλαος Δούμπας»

Κανείς δε μπορεί να είναι ελεύθερος, αν δεν είναι κύριος του εαυτού του

Εσωτερική ελευθερία σημαίνει να ελευθερώνεσαι από μέσα σου, όχι να κάνεις ό,τι θέλεις χωρίς όρια. Να μη σε κυβερνούν οι φόβοι σου, τα απωθημένα σου και οι γνώμες των άλλων. Είναι η στιγμή που μπορείς να σταθείς απέναντι στη ζωή και να πεις «επιλέγω συνειδητά πώς θα σταθώ ό,τι κι αν συμβαίνει γύρω μου».

Πολλοί άνθρωποι είναι ελεύθεροι εξωτερικά. Μπορούν να πάνε όπου θέλουν, να μιλήσουν, να δουλέψουν, αλλά μέσα τους νιώθουν φυλακισμένοι. Φοβούνται να πουν όχι. Φοβούνται να πουν αυτό που πραγματικά αισθάνονται. Φοβούνται μήπως δεν αρέσουν, μήπως απογοητεύσουν, μήπως μείνουν μόνοι. Έτσι, ζουν μια ζωή που συχνά δεν τους εκφράζει.

Η εσωτερική ελευθερία ξεκινά από τη σχέση που έχουμε με τον εαυτό μας. Όταν αποδεχτούμε ότι δεν είμαστε τέλειοι, ότι έχουμε αδυναμίες και ότι κάνουμε λάθη, τότε σταματάμε να παλεύουμε με τον εαυτό μας. Μαθαίνουμε να μην τιμωρούμε τις αδυναμίες μας αλλά να τις κατανοούμε. Εκεί ανοίγει σιγά-σιγά χώρος για γαλήνη.

Σημαντικό κομμάτι της εσωτερικής ελευθερίας είναι και το να μην ζούμε μόνο για να ικανοποιούμε τους άλλους. Η ανάγκη για αποδοχή είναι ανθρώπινη αλλά, όταν γίνεται ο μοναδικός μας οδηγός, χάνουμε τον εαυτό μας. Μαθαίνοντας να λέμε ΄όχι΄ χωρίς ενοχές και ΄ναι΄ χωρίς φόβο, παίρνουμε πίσω το τιμόνι της ζωής μας.

Εσωτερική ελευθερία σημαίνει, επίσης, να μην είμαστε δέσμιοι του παρελθόντος. Όλοι κουβαλάμε εμπειρίες, πληγές και λάθη. Το θέμα δεν είναι να τα ξεχάσουμε αλλά να μην τους δίνουμε την εξουσία να καθορίζουν το παρόν μας. Η συγχώρεση προς τους άλλους αλλά και κυρίως προς τον εαυτό μας είναι μια πράξη απελευθέρωσης.

Τέλος, εσωτερικά ελεύθερος άνθρωπος δεν είναι αυτός που δεν πονάει ή δεν φοβάται ποτέ. Είναι αυτός που, παρόλο που πονάει και φοβάται, δεν αφήνει αυτά τα συναισθήματα να καθορίζουν τις επιλογές του. Διαλέγει συνειδητά στάση ζωής. Διαλέγει να μην παραδίδει την ψυχή του στο θυμό, στο φόβο και στην πικρία.

Η εσωτερική ελευθερία δεν κατακτάται με μια φορά και τελείωσε. Είναι μια καθημερινή άσκηση. Μια μικρή απόφαση κάθε μέρα: να είμαι αληθινός με τον εαυτό μου, να σέβομαι τα όρια μου και να ζω λίγο πιο κοντά σε αυτό που πραγματικά είμαι.

Η πανδημία του COVID-19 έφερε δραματικές αλλαγές σε όλες τις πτυχές της ζωής μας, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης. Οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με προκλήσεις που απαιτούσαν ευελιξία, καινοτομία και νέους τρόπους επικοινωνίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο γεννήθηκε η ομάδα «Εσπερινές Φωνές» στο Messenger. Μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε ως ένα απλό σημείο επικοινωνίας μεταξύ μαθητών και εκπαιδευτικών του Εσπερινού Γενικού Λυκείου Ιωαννίνων και εξελίχθηκε σε έναν δυναμικό χώρο αλληλεπίδρασης, υποστήριξης και ανταλλαγής απόψεων. Η διαδικτυακή αυτή κοινότητα αποτέλεσε ένα ζωτικό σύνδεσμο για όσους είχαν ανάγκη από καθοδήγηση, ενθάρρυνση και μια αίσθηση συνέχειας σε μια περίοδο αβεβαιότητας.

Στο παρόν τεύχος, εξερευνούμε τις διαφορετικές όψεις της εμπειρίας των Εσπερινών Γενικών Λυκείων μέσα από μαρτυρίες, συνεντεύξεις και αναλύσεις. Η διευθύντρια του Εσπερινού Γενικού Λυκείου Ιωαννίνων, μέσα από το άρθρο της, αναλύει τις προκλήσεις και τη σημασία των Εσπερινών Σχολείων στον σύγχρονο εκπαιδευτικό χάρτη. Από τη φύση τους, τα σχολεία αυτά φιλοξενούν μαθητές που αντιμετωπίζουν πολλαπλές ευθύνες – εργασία, οικογένεια, προσωπικές δυσκολίες – και προσπαθούν να κατακτήσουν τη γνώση κάτω από απαιτητικές συνθήκες. Οι εκπαιδευτικοί τους, με τα μέσα που διαθέτουν, παίζουν καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση του μέλλοντός τους.

Ένα από τα πιο ξεχωριστά άρθρα του τεύχους είναι η εκ βαθέων συνέντευξη της αποφοίτου του Εσπερινού Γενικού Λυκείου Ιωαννίνων και βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας, Μαρίας-Αλεξάνδρας Κεφάλα. Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε με αφορμή τη βράβευσή της τον Δεκέμβριο του 2024 για την προσφορά της στο κοινωνικό σύνολο. Μέσα από τα λόγια της, αποκαλύπτεται η δύναμη της εκπαίδευσης στη διαμόρφωση προσωπικοτήτων και η σημασία των Εσπερινών Γενικών Λυκείων ως φορέων κοινωνικής κινητικότητας.

Συνεχίζοντας, παρουσιάζουμε αναφορές από Εσπερινά Γενικά Λύκεια σε διάφορα μέρη της Ελλάδας – Βόλο, Ρέθυμνο, Θεσσαλονίκη (1ο Εσπερινό Γενικό Λύκειο), Πολύγυρο και Ναύπλιο. Μέσα από τις εμπειρίες μαθητών και αποφοίτων, αναδεικνύονται οι δυσκολίες αλλά και οι θρίαμβοι που χαρακτηρίζουν τη μαθητική ζωή στα εσπερινά γενικά λύκεια. Η εκπαίδευση για αυτούς δεν είναι απλώς μια υποχρέωση, αλλά μια συνειδητή επιλογή που απαιτεί αφοσίωση και θυσίες.

Μια από τις σημαντικές πρωτοβουλίες που παρουσιάζονται στο τεύχος είναι η συνεργασία μας με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, το οποίο μας παραχώρησε την έκθεση για το μέλλον της εργασίας. Στην έκθεση αυτή αναλύονται οι τάσεις που διαμορφώνουν τον εργασιακό τομέα μέχρι το 2030, παρέχοντας πολύτιμα στοιχεία για την προσαρμογή στις αλλαγές και τις προοπτικές της νέας εποχής.

Παράλληλα, ένα από τα άρθρα που φιλοξενούμε ασχολείται με το ρόλο των influencers και τη σημασία της συμμετοχής τους στην πολιτική ζωή της Ινδονησίας. Το φαινόμενο των influencers δεν περιορίζεται πλέον στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά έχει επεκταθεί και στην πολιτική σκηνή, επηρεάζοντας σημαντικά τις επιλογές των πολιτών.

Σε αυτό το τεύχος, επίσης, αναδημοσιεύουμε ένα άρθρο του Bryan Lufkin, που πρωτοδημοσιεύτηκε στις 13 Ιουλίου 2017 στο BBC Future Now, στην ειδική σειρά Grand Challenges. Το άρθρο αναλύει τις 10 μεγάλες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα μέχρι το 2050, προσεγγίζοντας ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, η τεχνητή νοημοσύνη και η κοινωνική ανισότητα.

Ένα ζήτημα που είχε απασχολήσει μέχρι και το ΝΑΤΟ ήταν η τεχνολογία των bots και της παραπληροφόρησης του κοινού. Το άρθρο της Sanja Trajcheva για την CHEQ.AI μελετά το θέμα των click farms και των κατευθυνόμενων και δόλιων κλικ.

Η απόφοιτος του Εσπερινού Γενικού Λυκείου Ιωαννίνων, Ζωή Αγγέλη, με το συγκινητικό κείμενό της «Ο δικός μου Ουρανός», μας μυεί στον θρησκευτικό ψηφιακό εγγραμματισμό και τη σημασία της πίστης μπροστά σε ένα αβέβαιο μέλλον. Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία μετασχηματίζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την πνευματικότητα, το άρθρο της Αγγέλη προσφέρει μια βαθιά και προσωπική ματιά στο πώς η πίστη μπορεί να λειτουργήσει ως οδηγός ζωής.

Τέλος, στο πλαίσιο του μαθήματος της Πληροφορικής στην Α τάξη του Λυκείου δημιουργήσαμε με τους μαθητές και τις μαθήτριες του Εσπερινού Γενικού Λυκείου Ιωαννίνων και με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης το εξώφυλλο του πρώτου τεύχους. Ήταν μια πολύ παραγωγική διαδικασία που μας έδειξε πως η φαντασία των μαθητών/ μαθητριών σε συνδυασμό με τη σωστή χρήση της ΤΝ μπορεί να έχει εξαιρετικά αποτελέσματα.

Το περιοδικό «Εσπερινές Φωνές» θέλουμε να αποτελέσει μια πλατφόρμα που δίνει φωνή σε μαθητές, εκπαιδευτικούς και αποφοίτους των Εσπερινών Γενικών Λυκείων. Μέσα από τις σελίδες του, φωτίζουμε ιστορίες ανθρώπων που ξεπερνούν εμπόδια, επιδιώκουν τη γνώση και διαμορφώνουν το μέλλον τους με πείσμα και αποφασιστικότητα. Σας καλούμε να διαβάσετε, να προβληματιστείτε και να εμπνευστείτε από τις εμπειρίες και τις προοπτικές που παρουσιάζονται σε αυτό το τεύχος.

Καλή ανάγνωση!

Όπως γενικότερα μέσα στην ζωή μας η χρήση του ηλεκτρονικού υπολογιστή και του διαδικτύου εγείρει προβληματισμούς και αμφιβολίες, αν πρέπει να χρησιμοποιείται πολύ ή όχι, έτσι και στον χώρο της εκπαίδευσης υπάρχει διχογνωμία για το ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος διδασκαλίας: η τηλεκπαίδευση ή ο παραδοσιακός τρόπος με κυρίαρχο τον δάσκαλο και τα μονότονα και παλαιωμένα σε γνώση βιβλία.

Η τηλεκπαίδευση από τη μια αλλάζει κατά πολύ το σκηνικό. Το παιδί μαθαίνει μέσα από μια ευχάριστη διαδικασία, που παρέχει άμεσα τις γνώσεις για κάθε γνωστικό αντικείμενο και όμορφα και οργανωμένα επεξεργάζεται τις πληροφορίες που του δίνονται χωρίς προβλήματα. Βασικό, επίσης, στοιχείο είναι η δυνατότητα επικοινωνίας με μαθητές άλλων χωρών, ενισχύοντας έτσι την πολυπολιτισμική συνείδηση.

Από την άλλη, αν λείψει ο δάσκαλος από την τάξη τότε χάνεται ο ρόλος του. Απουσιάζει η ψυχική επαφή, η άμεση επικοινωνία, η ευαισθησία και το συναίσθημα. Ενώ, το ευχάριστο κλίμα της παροχής γνώσης με πολυτροπικά ψηφιακά μέσα που παρέχει η τηλεκπαίδευση μπορεί να καταλήξει ένα ασταμάτητο παιχνίδι όπου κανείς δε μαθαίνει τίποτε. Η συρρίκνωση του λόγου, ο εθισμός στα τεχνολογικά μέσα και η παθητικοποίηση της σκέψης είναι ορατές αρνητικές συνέπειες που σήμερα καταγράφονται μεν από τους επιστήμονες, όμως, κανείς δεν τους ακούει.

Από όλα αυτά, καταλαβαίνει κανείς ότι η μέση οδός είναι η σωστή. Ο δάσκαλος οφείλει να υπάρχει στην αίθουσα ως καθοδηγητής όχι μόνο στη γνώση αλλά και στους τρόπους συμπεριφοράς και λειτουργικότητας. Η χρήση της τεχνολογίας να είναι λελογισμένη και να επιδιώκει να μάθει ο νέος.

Είναι ανάγκη σήμερα να μιλάμε στα παιδιά μας και για τη συναδέλφωση, την αλληλεγγύη, αρετές που ξεχνιούνται και χάνονται στην «τρέλλα» της σημερινής εποχής που θεοποιεί την τεχνολογία.

Πηγή φωτογραφίας: Photo by Priscilla Du Preez on Unsplash

Η ιδέα για την δημιουργία μιας ομάδας στον ηλεκτρονικό τύπο προέκυψε κατά τη διάρκεια της καραντίνας, όταν υπήρξε η ανάγκη για καλύτερη επικοινωνία, ανταλλαγή απόψεων, συνεργασία, συντονισμό μεταξύ των καθηγητών και των μαθητών-τριών του σχολείου μας (Εσπερινό ΓΕΛ Ιωαννίνων). Η ιδέα έγινε πράξη στις 26-05-2020 με τη δημιουργία μιας ομάδας στο messenger, όπου τα μέλη της θα μπορούσαν να ανταλλάσσουν απόψεις, να επικοινωνούν μεταξύ τους, να ανεβάζουν φωτογραφίες και μικρά βίντεο.

Στην ομάδα δόθηκε το όνομα «ΕΣΠΕΡΙΝΕΣ  ΦΩΝΕΣ», ΕΣΠΕΡΙΝΕΣ για να δείξουμε την ταυτότητά μας και ΦΩΝΕΣ για να δείξουμε ότι ως ενεργοί πολίτες έχουμε άποψη για οτιδήποτε συμβαίνει γύρω μας, την οποία και εκφράζουμε ελεύθερα.

Για αρχή λοιπόν το σχολικό έτος 2020-2021 ασχοληθήκαμε με το πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, που υλοποίησε το σχολείο μας με τίτλο «Περιβαλλοντικές εξερευνήσεις στην πόλη που ζούμε…… Αντιδρώ και ενεργώ αναδεικνύοντας τα καθημερινά της προβλήματα και προτείνοντας λύσεις», όπου οι μαθητές-τριες μεταξύ άλλων ανέβαζαν φωτογραφίες σχετικές με το πρόγραμμα, τις οποίες και σχολίαζαν.

Την επόμενη χρονιά (σχολικό έτος 2021-2022) και αφού διαπιστώσαμε την επιτυχία και την αποτελεσματικότητα αυτής της προσπάθειας, αποφασίσαμε να συνεχίσουμε την ομάδα με την προσθήκη κι άλλων μαθητών – καθηγητών που επιθυμούσαν να συμμετέχουν, με σκοπό να ενημερώνονται και να ανταλλάσσουν απόψεις για θέματα που αφορούσαν τη λειτουργία του σχολείου μας, αλλά και με τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των δράσεων του σχολείου μας.

Συνεχίσαμε και τα επόμενα σχολικά έτη 2022–2023, 2023–2024 και συνεχίζουμε και φέτος 2024-2025 τη λειτουργία αυτής της ομάδας και με μεγάλη μας χαρά διαπιστώνουμε ότι γίνεται μια προσπάθεια (με πρωτοβουλία του εκπαιδευτικού του σχολείου μας κ. Χρήστου Περικλή) η ομάδα αυτή να μεγαλώσει και να αγκαλιάσει όλα τα Εσπερινά σχολεία με άλλη μορφή βέβαια (δημιουργία ηλεκτρονικού εντύπου), πάντα όμως στο ίδιο πλαίσιο της προβολής του σημαντικού έργου που επιτελούν τα Εσπερινά Γενικά Λύκεια.

Θέλω να ευχαριστήσω την προηγούμενη διευθύντρια του σχολείου μας Κα Διατσίδου Μιράντα και την τωρινή Κα Χαιδεμενάκου Σταυρούλα για τη συνεισφορά τους στην λειτουργία αυτής της ομάδας.