Του Περικλή Χρήστου, εκπ/κού ΠΕ86, υπεύθυνου φωτογραφικού ομίλου του Εσπερινού Γενικού Λυκείου Ιωαννίνων
Σε έναν κόσμο που κατακλύζεται καθημερινά από εικόνες, η φωτογραφία κινδυνεύει συχνά να περιοριστεί στη γρήγορη κατανάλωση, στο στιγμιαίο «κλικ» χωρίς σκέψη και νόημα. Κι όμως, η φωτογραφία παραμένει μια από τις πιο δυνατές μορφές έκφρασης, ένα μέσο αφήγησης, αυτογνωσίας και επικοινωνίας. Σε αυτό ακριβώς το σημείο έρχεται να παρέμβει ο όμιλος φωτογραφίας FOTOESPERIA, που δημιουργήθηκε φέτος στο Εσπερινό Γενικό Λύκειο Ιωαννίνων, μετατρέποντας το σχολείο σε ένα ζωντανό εργαστήριο οπτικής παιδείας και δημιουργικότητας.
Ο όμιλος FOTOESPERIA δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη εξωδιδακτική δραστηριότητα. Είναι μια συνειδητή παιδαγωγική επιλογή, που αξιοποιεί την τέχνη της φωτογραφίας ως εργαλείο ελεύθερης έκφρασης, αισθητικής καλλιέργειας και προσωπικής ενδυνάμωσης των μαθητών και των μαθητριών. Ιδιαίτερα στο πλαίσιο ενός εσπερινού σχολείου – όπου φοιτούν μαθητές με διαφορετικές ηλικίες, εμπειρίες ζωής και κοινωνικές διαδρομές – η φωτογραφία αποκτά έναν βαθύτερο ρόλο: γίνεται γλώσσα επικοινωνίας, τρόπος να αφηγηθεί κανείς τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του.
Ένας όμιλος ανοιχτός σε όλους
Ο FOTOESPERIA απευθύνεται σε μαθητές και μαθήτριες και των τριών τάξεων του Εσπερινού ΓΕΛ Ιωαννίνων, λειτουργεί μία φορά την εβδομάδα για δύο διδακτικές ώρες και έχει διάρκεια ολόκληρο το σχολικό έτος. Η επιλογή των συμμετεχόντων δεν βασίστηκε σε προηγούμενη εμπειρία ή τεχνικές γνώσεις, αλλά αποκλειστικά στο ενδιαφέρον για τη φωτογραφία και τη διάθεση συμμετοχής.
Αυτό από μόνο του αποτελεί μια παιδαγωγική δήλωση: η τέχνη δεν είναι προνόμιο των «ειδικών», αλλά δικαίωμα όλων. Οι μαθητές δεν χρειάζονται επαγγελματικό εξοπλισμό – το βασικό εργαλείο είναι το κινητό τους τηλέφωνο, που μετατρέπεται από συσκευή καθημερινής χρήσης σε μέσο δημιουργικής έκφρασης.
Μαθαίνοντας να «βλέπουμε»
Ένας από τους βασικούς στόχους του ομίλου είναι οι μαθητές να γνωρίσουν την τέχνη της φωτογραφίας όχι ως τεχνική διαδικασία, αλλά ως τρόπο αντίληψης του κόσμου. Να μάθουν να «βλέπουν» πριν πατήσουν το κουμπί. Να παρατηρούν το φως, τις σκιές, τις γραμμές, τα χρώματα, τις σχέσεις των αντικειμένων μέσα στο κάδρο.
Μέσα από τη διδασκαλία βασικών αρχών οπτικής επικοινωνίας και σύνθεσης, οι μαθητές εξοικειώνονται με έννοιες όπως το κάδρο, η εστίαση, η προοπτική, η ισορροπία, η αφήγηση μέσω εικόνας. Πρόκειται για βιωματική μάθηση: κάθε θεωρητική έννοια συνοδεύεται από πρακτική εφαρμογή, πειραματισμό και συζήτηση.
Η φωτογραφία μετατρέπεται έτσι σε έναν καθρέφτη της προσωπικής ματιάς του κάθε μαθητή. Άλλος εστιάζει στους ανθρώπους, άλλος στο αστικό τοπίο, άλλος στις μικρές λεπτομέρειες της καθημερινότητας. Και μέσα από αυτή την ποικιλία προκύπτει κάτι βαθύτερο: η συνειδητοποίηση ότι δεν υπάρχει «σωστή» φωτογραφία, αλλά πολλές διαφορετικές οπτικές γωνίες της πραγματικότητας.
Από την τεχνική στην αφήγηση
Στον FOTOESPERIA, η τεχνική δεν είναι αυτοσκοπός. Οι μαθητές μαθαίνουν να χρησιμοποιούν βασικές τεχνικές με τη φωτογραφική μηχανή του κινητού τους, να επιλέγουν σωστό φωτισμό, να ρυθμίζουν την εστίαση, να αξιοποιούν απλές εφαρμογές επεξεργασίας.
Όμως το ουσιαστικότερο στοιχείο είναι η μετάβαση από την απλή καταγραφή στην αφήγηση. Κάθε φωτογραφία αντιμετωπίζεται ως μια μικρή ιστορία: τι θέλω να πω; γιατί επέλεξα αυτό το θέμα; τι συναισθήματα προκαλεί; ποιο μήνυμα μεταφέρει;
Σε ένα εσπερινό σχολείο, όπου πολλοί μαθητές κουβαλούν εμπειρίες εργασίας, οικογένειας, μετανάστευσης ή κοινωνικών δυσκολιών, αυτή η διαδικασία αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η φωτογραφία γίνεται τρόπος να ειπωθούν ιστορίες που συχνά δεν βρίσκουν χώρο στον λόγο. Μια εικόνα από τη δουλειά, μια γειτονιά, ένα πρόσωπο αγαπημένο, ένα αντικείμενο φορτισμένο με μνήμη – όλα μπορούν να μετατραπούν σε αφηγηματικό υλικό.
Ένα ζωντανό εργαστήριο πολιτισμού
Η διδακτική μεθοδολογία του ομίλου βασίζεται στη γνωριμία με επαγγελματίες φωτογράφους, στην ανταλλαγή εμπειριών και στις επισκέψεις σε φωτογραφικές εκθέσεις.
Το σχολείο ανοίγει προς την πόλη και ο πολιτισμός μπαίνει στην καθημερινή σχολική ζωή.
Οι συνεργασίες με το Photometria Photography Center, με καταξιωμένους φωτογράφους όπως ο Πέτρος Ξενικός, ο Γιάννης Μπενέκος, ο Χρήστος Μπάρκας, ο Αντώνης Βρόϊκος και ο Αχιλλέας Τζιάκος, προσφέρουν στους μαθητές κάτι πολύτιμο: τη συνάντηση με πραγματικούς ανθρώπους της τέχνης, που μιλούν για τη δουλειά τους, τις δυσκολίες, τις αναζητήσεις, τα λάθη και τις επιτυχίες τους.
Έτσι, η φωτογραφία παύει να είναι κάτι αφηρημένο ή «μακρινό». Γίνεται πάθος, τρόπος ζωής. Οι μαθητές συνειδητοποιούν ότι η δημιουργικότητα δεν είναι θεωρητική έννοια, αλλά καθημερινή πρακτική.
Η φωτογραφία ως συλλογική εμπειρία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαδικασία μηνιαίας επιλογής της καλύτερης φωτογραφίας, η οποία αναρτάται στον τοίχο – ιστοσελίδα του σχολείου.
Η αξιολόγηση δεν έχει χαρακτήρα ανταγωνιστικό, αλλά παιδαγωγικό και αναστοχαστικό.
Μια μικρή επιτροπή συζητά με τους μαθητές για τις φωτογραφίες, τα τεχνικά στοιχεία, την αισθητική, το νόημα. Οι ίδιοι οι μαθητές παρουσιάζουν τη δουλειά τους, εξηγούν τις επιλογές τους, ακούν σχόλια, δέχονται προτάσεις. Μαθαίνουν να μιλούν για το έργο τους, να αποδέχονται την κριτική, να βελτιώνονται.
Πρόκειται για μια διαδικασία που καλλιεργεί δεξιότητες ζωής: αυτοέκφραση, επικοινωνία, συνεργασία, σεβασμό στη διαφορετική άποψη. Η φωτογραφία γίνεται αφορμή για διάλογο και συλλογική μάθηση.
Ο FOTOESPERIA ως παιδαγωγική πράξη
Πέρα από την τέχνη, ο όμιλος FOTOESPERIA αποτελεί μια βαθιά παιδαγωγική πράξη. Σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που συχνά επικεντρώνεται στη γνώση ως πληροφορία και στην αξιολόγηση ως έλεγχο, ο όμιλος προτείνει ένα διαφορετικό μοντέλο: μάθηση ως εμπειρία, δημιουργία, συμμετοχή.
Οι μαθητές δεν είναι παθητικοί δέκτες, αλλά ενεργοί δημιουργοί. Δεν ακολουθούν έτοιμες οδηγίες, αλλά διαμορφώνουν τη δική τους διαδρομή μέσα από την εικόνα. Το σχολείο μετατρέπεται σε χώρο πολιτισμού και όχι απλώς μετάδοσης γνώσεων.
Ιδιαίτερα στο πλαίσιο του εσπερινού σχολείου, αυτό αποκτά ξεχωριστή σημασία. Πολλοί μαθητές επιστρέφουν στη μαθησιακή διαδικασία μετά από χρόνια απουσίας, συχνά με ανασφάλεια, φόβο ή χαμηλή αυτοεκτίμηση. Ο FOTOESPERIA λειτουργεί ως χώρος επανασύνδεσης με τη μάθηση, όχι μέσω εξετάσεων, αλλά μέσω δημιουργίας.
Για όλους εμάς τους συμμετέχοντες ο όμιλος FOTOESPERIA είναι ο μικρός «σκοτεινός θάλαμος» μέσα στο σχολείο, όπου οι εμπειρίες των μαθητών μετατρέπονται σε εικόνες, οι εικόνες σε ιστορίες και οι ιστορίες σε προσωπική και συλλογική μνήμη.
Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο επίτευγμά του: ότι σε ένα εσπερινό γενικό λύκειο, όπου η καθημερινότητα είναι συχνά απαιτητική και φορτισμένη, δημιουργείται ένας χώρος όπου οι μαθητές δεν μαθαίνουν απλώς – αλλά βλέπουν τον κόσμο αλλιώς. Και, μέσα από τον φακό τους, βλέπουν τελικά και τον εαυτό τους με νέα ματιά.
Φωτογραφία: «Η παλιά αγορά της Κόνιτσας», φωτογραφία της Αντωνίας Χατζηεφραιμίδου μαθήτριας της Β τάξης Εσπερινού ΓΕΛ Ιωαννίνων, 2ο βραβείο στην κατηγορία φωτογραφία του 4ου Μαθητικού Διαγωνισμού Φωτογραφίας και Ζωγραφικής που διοργάνωσε το Μουσικό Σχολείο Ιωαννίνων «Νικόλαος Δούμπας»
