Η λέξη ψωμί προέρχεται από το ρήμα ψώω που σημαίνει τρίβω και από το ψωμίον που σημαίνει μπουκιά. Κυρίαρχο στοιχείο του τραπεζιού μας είναι το ψωμί, κάτι περισσότερο από βασικό κομμάτι της καθημερινής διατροφής. Λίγο κρίθινο ψωμί βουτηγμένο σε ανέρωτο οίνο μαζί με μερικά σύκα ή ελιές. Αυτό ήταν το περίφημο πρωινό στην Αρχαία Ελλάδα. Δουλεύοντας στην ύπαιθρο και κάνοντας «διάλειμμα» το μεσημέρι για φαγητό, έλεγαν, θα φάμε ψωμί αντί του, θα φάμε φαΐ. ‘Όταν επρόκειτο να αρχίσει το ζύμωμα του ψωμιού σταύρωναν το ζυμάρι και η κομμένη όψη του έβλεπε το κέντρο του τραπεζιού ή αν έπεφτε κάτω κομμάτι ψωμιού το φιλούσαν και το επέστρεφαν στο τραπέζι.
Όσο για τα ψίχουλα, ποτέ δεν τίναζαν το βράδυ το τραπεζομάντιλο αλλά τα πετούσαν στον κήπο ή την αυτή, να τα φάνε τα πουλιά, το επόμενο πρωινό. Και βέβαια δεν ξεχνάμε το «αντίδωρο» δηλαδή «αντί δώρου» στη θεία κοινωνία το ψωμί συμβόλιζε και συμβολίζει το σώμα του Χριστού. Από κείμενα γνωρίζουμε ότι οι αρχαίοι Έλληνες προσέφεραν ψωμί στη θεά Δήμητρα, προστάτιδα της γεωργίας, των καρπών και του άρτου. Έτσι είχαμε ψωμί για την καθημερινότητα, για τις γιορτές αλλά και για την θρησκευτική ζωή. *Ο μέσος Αθηναίος έτρωγε περίπου 800 γρ. ψωμί την ημέρα*. Η παρουσία του χρονολογείται από τους προϊστορικούς χρόνους, με την πρώτη παρασκευή του να πιθανολογείται στη νεολιθική εποχή.
Κατά τη μινωική, τη μυκηναϊκή και την κλασική περίοδο, τα δημητριακά αποτελούσαν τη βάση της ελληνικής διατροφής. Ήταν μάλιστα τέτοια η σημασία τους που λέγοντας «άρτος» οι αρχαίοι Έλληνες αναφέρονταν τόσο στο ψωμί όσο και στο φαγητό γενικότερα. Υπάρχουν διάφορα είδη ψωμιού από σιταρένιο αλεύρι, κοσκινισμένο ή μη, με προζύμι ή χωρίς, με πίτυρα, με πλιγούρι, με μέλι και τυρί, με λάδι, παπαρούνα και σουσάμι. Υπάρχει αναφορά για τουλάχιστον 72 διαφορετικά είδη άρτου. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Αίγυπτο το ψωμί χρησιμοποιούνταν για πληρωμή, δηλαδή ως είδος νομίσματος. Μαύρο ψωμί από κριθάρι για τους εργάτες, ψωμί από σιτάλευρο για τους αξιωματούχους. Η φράση δε, «βγάζω το ψωμί μου» κρατάει από την Αίγυπτο, όπου αυτή είχε παράγει μεγάλες ποσότητες σιτηρών και τροφοδοτούσε ευρύτερες περιφέρειες από τα Βυζαντινά χρόνια κι ιδιαίτερα τους πρώτους Χριστιανικούς αιώνες. Το σιτάρι συγκεντρωνόταν στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας και από εκεί περνούσε στην Κωνσταντινούπολη για να αποθηκευτεί στις αποθήκες του κράτους. Τέλος η Αθήνα συνδεόταν με το Βόσπορο τον 4ο αιώνα λόγω του ψωμιού μέσω εμπορικών σχέσεων με πολλά οφέλη για αυτούς, οι Έλληνες σκλάβοι ήταν αυτοί που διέδωσαν στην αρχαία Ρώμη την τέχνη του ψωμιού.
