Τι είναι τα κάλαντα
Η λέξη «κάλαντα» προέρχεται από τη λατινική λέξη calenda, που σημαίνει αρχή του μήνα, και από το ελληνικό ρήμα «καλώ». Πρόκειται για ευχετήρια και εγκωμιαστικά άσματα που ψάλλουν κυρίως τα παιδιά, συνοδευόμενα συχνά από το τρίγωνο, αλλά και από άλλα μουσικά όργανα, όπως φυσαρμόνικα, ακορντεόν, τύμπανο ή φλογέρα. Τα παιδιά πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι παραμονές μεγάλων γιορτών — Χριστουγέννων, Πρωτοχρονιάς και Φώτων — για να μεταφέρουν ευχές για καλή τύχη, υγεία και ευημερία. Ο νοικοκύρης ανταμείβει τους καλαντιστές συνήθως με χρήματα ή κεράσματα.
Η παράδοση των καλάντων συνδέεται με αρχαία ελληνικά έθιμα.
Στα χριστουγεννιάτικα κάλαντα έχουν καταγραφεί πάνω από τριάντα παραλλαγές μόνο στον ελλαδικό χώρο. Σε ορισμένες περιοχές, μάλιστα, η ημέρα που ψάλλονται ονομάζεται «Κάλαντα» (Κόλιντα, Κόλεντας, Κόλιαντας). Εξαίρεση αποτελεί το νησί της Μήλου, όπου τα κάλαντα ψέλνονταν μόνο την παραμονή της Πρωτοχρονιάς.
Στη Σίφνο, τα κάλαντα τραγουδιούνται στον σιφνέικο σκοπό — ήδη από την εποχή του Καποδίστρια — μόνο την παραμονή και ανήμερα της Πρωτοχρονιάς. Εκεί κάθε χρόνο συντάσσονται νέα, αυτοσχέδια κάλαντα για κάθε άτομο ξεχωριστά, τα οποία η κοινότητα περιμένει με ανυπομονησία να ακούσει.
Τα κάλαντα συνήθως ξεκινούν με χαιρετισμό, συνεχίζουν με την αναγγελία της μεγάλης χριστιανικής εορτής που πλησιάζει και καταλήγουν σε ευχές. Όταν παλαιότερα ο νοικοκύρης δεν έδινε φιλοδώρημα ή ήταν πολύ μικρό, τα παιδιά συχνά τραγουδούσαν σκωπτικά δίστιχα έξω από το σπίτι, όπως:
«Αφέντη μου στη κάπα σου χίλιες χιλιάδες ψείρες,
άλλες γεννούν, άλλες κλωσούν κι άλλες αυγά μαζώνουν!»
Στα χρόνια του Βυζαντίου ψάλλονταν χριστουγεννιάτικα κάλαντα με θεολογικό περιεχόμενο, γραμμένα ως ακροστιχίδα 24 στίχων, από το γράμμα Α έως το Ω.
Υπάρχουν κάλαντα Χριστουγέννων, Πρωτοχρονιάς και Φώτων από πολλές περιοχές: Σμύρνη, Καππαδοκία, Προύσα, Τσεσμέ, Θράκη, Έβρο, Πόντο, Ικαρία, Πελοπόννησο, Ήπειρο, Κρήτη, Δωδεκάνησα, Κύπρο, καθώς και αρβανίτικες παραλλαγές.
Ζωή Δουγένη Γ1
- Κ. Σιαμάκης, Τα κάλαντα, άρθρο στην περιοδική έκδοση του Συλλόγου των Τερπνιωτών της Θεσσαλονίκης «Η Τερπνή», αρ. φύλλου 42/2001.
