Το ηλεκτρονικό αυτό περιοδικό είναι το αποτέλεσμα μιας συνάντησης: της λογοτεχνίας με τη μουσική, και των δύο μαζί με την ίδια την ανθρώπινη εμπειρία.
«Το Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη, κορυφαίο μνημείο της νεοελληνικής γραμματείας, αποτέλεσε το αρχικό μας ερέθισμα. Η «Γένεσις», το πρώτο μέρος του έργου, αναφέρεται στην κοσμογονία: στα μεγάλα «γιατί» και «πώς» της δημιουργίας του κόσμου. Στα χέρια του Ελύτη, το Αιγαίο γίνεται μήτρα φωτός και ζωής, ένας τόπος που μετουσιώνει την ελληνική εμπειρία σε οικουμενικό λόγο.
Σύντομα, όμως, η διερώτηση μάς οδήγησε πέρα από τα όρια της ελληνικής λογοτεχνίας. Η φωτεινή κοσμογονία του Ελύτη συνομιλεί με τη ζοφερή προφητεία του Bob Dylan στο εμβληματικό τραγούδι «A Hard Rain’s A-Gonna Fall» (1962). Εκεί όπου ο Έλληνας ποιητής ανατέμνει τη δημιουργία με αισιοδοξία και ευθύνη, ο Αμερικανός τραγουδοποιός, μέσα στο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου, προειδοποιεί για την επερχόμενη καταστροφή. Το φως και το σκοτάδι δεν αναιρούνται, αλλά συγκροτούν ένα φάσμα εμπειριών που αφορά κάθε εποχή.
Στον διάλογο προστίθεται η φωνή του Νίκου Καββαδία. Στους «7 νάνους στο S/S Cyrenia», η θάλασσα δεν είναι πια μήτρα δημιουργίας αλλά άβυσσος μοναξιάς και φθοράς· το ταξίδι γίνεται υπαρξιακή περιπλάνηση, ανάμεσα στη νοσταλγία της στεριάς και στην ατέρμονη περιδίνηση της ξενιτιάς. Ο ποιητής των θαλασσών στέκεται δίπλα στον Ελύτη και στον Dylan, υπενθυμίζοντας ότι το υγρό στοιχείο μπορεί να είναι ταυτόχρονα λίκνο και τάφος. Η μελοποιημένη από τον Θ. Μικρούτσικο μορφή του μετατρέπει το ποίημα σε συλλογική εμπειρία του λαού μας.
Ο Ναζίμ Χικμέτ, με την «πιο όμορφη θάλασσα», εισάγει τη διάσταση της ελπίδας και διαβεβαιώνει: το πιο όμορφο ταξίδι είναι αυτό που δεν έχουμε ακόμη κάνει. Στην ποίηση του Χικμέτ, το μέλλον γίνεται πεδίο ελευθερίας και ονείρου, δίνοντας μια νότα αισιοδοξίας απέναντι στις προφητείες της καταστροφής.
Τέλος, η φωνή του Leonard Cohen, με το «Who by Fire», έρχεται να υπενθυμίσει τη θνητότητα και τη μοίρα. Βασισμένος σε ένα παλιό εβραϊκό λειτουργικό μοτίβο, ο Καναδός δημιουργός διερωτάται ποιος αποφασίζει για τη ζωή και τον θάνατο. Σε αντίστιξη με τον Ελύτη ή τον Χικμέτ, το έργο του Cohen θέτει το αμείλικτο ερώτημα: πόση ελευθερία έχει ο άνθρωπος απέναντι στη μοίρα του;
Η συνάντηση αυτών των πέντε δημιουργών δείχνει πόσο αξεδιάλυτη είναι η σχέση λογοτεχνίας και μουσικής. Άλλοτε το ποίημα μελοποιείται και αποκτά νέα ζωή, άλλοτε το τραγούδι απογυμνώνεται από τη μουσική και στέκεται αυτόνομο ως ποίηση. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Bob Dylan, αν και τροβαδούρος, τιμήθηκε με το βραβείο Nobel Λογοτεχνίας, αναγνωριζόμενος για τη δύναμη των στίχων του ως ποιητικό corpus. Η ποίηση λοιπόν δεν περιορίζεται σε βιβλία· μπορεί να τραγουδιέται, να παίζεται, να ακούγεται και να βιώνεται σε σκηνές και συναυλίες. Και βέβαια μπορεί να δημιουργείται από μαθητές και μαθήτριες.
Έτσι, από τον Ελύτη ως τον Καββαδία, από τον Dylan στον Hikmet και τον Cohen, πέντε δημιουργοί συναντιούνται σε ένα κοινό τραπέζι, όπου η θάλασσα, η βροχή, το φως και το σκοτάδι γίνονται σύμβολα της ίδιας ανθρώπινης αγωνίας. Στο πλαίσιο του Ομίλου «πέντε ποιητές, τέσσερις θάλασσες και μια ερώτηση», οι μαθητές και οι μαθήτριες καλούνται να συνομιλήσουν μαζί τους· όχι μόνο να τους διαβάσουν, αλλά και να γράψουν, να ζωγραφίσουν, να δραματοποιήσουν, να συνδημιουργήσουν.
Γιώργος Τσιρίδης,
υπεύθυνος εκπαιδευτικός
