Με αφορμή τη συμμετοχή μου σε σχολικό πρόγραμμα που αφορά την πολιτιστική μας κληρονομιά, αποφάσισα να σας παρουσιάσω ένα μοναδικό, ιστορικό κτίσμα το οποίο βρίσκεται στο χωριό μου, τη Ροδιά Μαλεβιζίου. Πρόκειται για την Έπαυλη των Καλλέργηδων.
Η Ροδιά είναι ένα ορεινό, γραφικό χωριό με πανοραμική θέα στην πόλη και σε ολόκληρο τον κόλπο του Ηρακλείου. Συχνά χαρακτηρίζεται και ως «Το μπαλκόνι του Ηρακλείου» και είναι ένας αρκετά επισκέψιμος χώρος λόγο της ομορφιάς του και των λίγων αλλά αρκετά φιλόξενων κρητικών εστιατορίων όπου προσφέρουν εξαιρετικά, παραδοσιακά πιάτα και αξίζει ο επισκέπτης να τα δοκιμάσει.
Η παράδοση ορίζει πως στο χωριό υπήρχε η εικόνα της Παναγίας των Ρόδων και πως το όνομα του χωριού προέρχεται από μια εκκλησία αφιερωμένη σε εκείνη. Η Ροδιά ήταν μία περιοχή με μεγάληστρατηγική σημασία για ολόκληρο τον ευρύτερο χώρο καθώς εξαιτίας της ορατότητάς που προσέφερε χρησιμοποιούνταν και ως παρατηρητήριο -η περιοχή της λεγόμενης Βίγλας- όπου έδινε την ευκαιρία στους ντόπιους να αντιλαμβάνονται και να αντιμετωπίζουν ευκολότερα τις εχθρικές απειλές πριν ακόμα εισβάλουν στην περιοχή.
Στην Κρήτη κατά τα χρόνια τις Ενετοκρατίας χτίστηκαν κάποιες επαύλεις και μια από αυτές ήταν η «Ενετική Έπαυλη» ή αλλιώς «Έπαυλη των Καλλέργηδων» στην Ροδιά. Ο ρόλος που είχε αυτό το κτίριο ήταν κυρίως ως « φεουδαρχική κατοικία» ευγενών και πλούσιων οικογενειών. Ακόμα λειτουργούσε και ως κέντρο διοίκησης του φέουδου, αλλά και ως πολυτελής, κοσμική κατοικία, συχνά σε συνδυασμό με αγροτική εκμετάλλευση και ελαιοτριβείο. Αποτελούσε σύμβολο πλούτου και εξουσίας εξαιτίας του μεγέθους του και της εντυπωσιακής αρχιτεκτονικής του όμως κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας μετατράπηκε σε οικίες προκρίτων ή «σεράγια» .
Η οικογένεια των Καλλέργηδων ήταν η ισχυρότερη οικογένεια ευγενών στην Κρήτη κατά τη διάρκεια της Ενετοκρατίας και διαδραμάτισε κεντρικό, αλλά και αντιφατικό, ρόλο στην ιστορία του νησιού. Ο ρόλος τους περιλάμβανε τόσο την αντίσταση κατά των κατακτητών όσο και τη συνεργασία με το βενετικό καθεστώς. Κατά την διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας τους, οι Καλλέργηδες κατοικούσαν στην έπαυλη, όμως αργότερα εγκαταστάθηκαν σε νέους τόπους όπως τη Βενετία, τη Ρωσία και τα Ιόνια νησιά εξαιτίας διαφόρων πολεμικών γεγονότων, για σπουδές, για την διεξαγωγή εμπορίου, ναυτιλιακών δραστηριοτήτων ή την αναζήτηση καλύτερης τύχης.
Η Έπαυλη ήταν δημιούργημα δύο φεουδαρχών αδερφών(ισχυροί γαιοκτήμονες και ηγεμόνες κατά την περίοδο του Μεσαίωνα και της Ενετοκρατίας, οι οποίοι κατείχαν μεγάλες εκτάσεις γης, τα λεγόμενα φέουδα), τον Γεώργιο και τον Φραγκίσκο Μοδινό οι οποίοι το έχτισαν στο πρώτο μισό του 15ου αιώνα. Παρόλο που χτίστηκε από τους Μοδινούς, όμως, το κτίσμα είναι γνωστό ως «Έπαυλη των Καλλέργηδων» διότι αργότερα για αρκετά χρόνια αποτέλεσε τον τόπο διαμονής της οικογένειας των Καλλέργηδων και υποδηλώνετε από τα οικόσημα της οικογένειας Καλλέργη που κοσμούν τα παράθυρα του κτιρίου. Ιστορικές αναφορές, αναφέρουν ότι ο Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου διέμεινε στην έπαυλη δύο φορές κατά τις επισκέψεις του στην Κρήτη.
Η οικογένεια των Καλλέργηδων ,το έτος 1092 μ.Χ , εγκαταστάθηκε μαζί με άλλες ένδεκα αρχοντικές οικογένειες της Κωνσταντινούπολης γνωστές και ως τα «12 Αρχοντόπουλα», στην Κρήτη, προκειμένου μετά την επανάκτηση της νήσου από τον Στρατηλάτη Νικηφόρο Φωκά, να εδραιώσουν την βυζαντινή επιρροή και την ορθόδοξη πίστη ξανά στο νησί. Οι Καλλέργηδες αρχικά ονομάζονταν Φωκάδες καθώς ήταν συγγενική οικογένεια του Αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά. Κατά τα χρόνια της πρώιμης Ενετοκρατίας ,οι Φωκάδες μετονομάστηκαν από τους Βενετούς σε Καλλέργους ή Καλλέργηδες αναφερόμενοι στα καλά έργα που υλοποίησαν και την ειρήνη που διασφάλιζαν όσο ηγεμόνευαν τμήματα του νησιού. Μέλη της οικογένειας πρωτοστάτησαν σε σημαντικές εξεγέρσεις εναντίον της Βενετικής κυριαρχίας, ιδιαίτερα τον 13ο και 14ο αιώνα και η επανάσταση του Αλέξιου Καλλέργη ήταν μία από τις πιο σημαντικές αφού οδήγησε στη «Συνθήκη του Αλέξιου Καλλέργη» το 1299. Μετά από διαπραγματεύσεις, η οικογένεια εντάχθηκε στο σύστημα εξουσίας της Βενετίας. Τους αναγνωρίστηκαν τίτλοι βενετικής ευγενείας και τους παραχωρήθηκαν εκτεταμένα φέουδα. Η ενσωμάτωσή τους λειτούργησε ως εργαλείο σταθεροποίησης για τους Βενετούς, μετατρέποντας τους πιο επικίνδυνους αντιπάλους σε ισχυρούς τοπικούς συμμάχους, οι οποίοι μερικές φορές βοήθησαν στην καταστολή άλλων εξεγέρσεων. Η οικογένεια Καλλέργη αποτέλεσε ένα ζωντανό παράδειγμα της περίπλοκης σχέσης μεταξύ των Κρητικών ευγενών και των Βενετών κατακτητών, επηρεάζοντας βαθιά την κοινωνική και πολιτική ζωή του νησιού για αιώνες.
Η έπαυλη των Καλλέργηδων είναι ένα αρκετά δυνατό και προσεγμένο διώροφο κτίριο με ισόγειο, όπου τα παράθυρα και οι θύρες του έχουν ξύλινη επένδυση και φέρουν ανάγλυφα οικόσημα μεταξύ των οποίων και αυτά της οικογένειας Καλλέργη. Στο ισόγειο βρίσκονταν οι αποθηκευτικοί χώροι και η δεξαμενή νερού στην αυλή, ενώ ο πρώτος όροφος περιλάμβανε τους χώρους διαμονής και μια μεγάλη εστία (τζάκι) για την κουζίνα, η οποία σώζεται μέχρι σήμερα.
Οι κάτοικοι του χωριού, για να δείχνουν στους επισκέπτες μια ολοκληρωμένη εικόνα για το πώς ήταν η Έπαυλη εσωτερικά ,έχουν προσθέσει δικά τους αντικείμενα όπως μαξιλάρια, σεντόνια, διάφορες φωτογραφίες που απεικόνιζαν τους ίδιους ή συγγενείς τους, πιάτα και γενικότερα διάφορα περιουσιακά τους στοιχεία τα οποία αντικαθιστούν τα αντικείμενα των κατοίκων της Έπαυλης που φυσικά δεν ήταν δυνατό να σωθούν. Η Έπαυλη αποτελούνταν και από άλλα βοηθητικά κτίρια τα οποία δεν υπάρχουν πλέον αφού καταστράφηκαν από φυσικά αίτια και πολέμους. Τα δευτερεύοντα κτίρια αποτελούσαν κτίρια παλιάς φάμπρικας (ελαιοτριβεία) και χώρους διαμονής. Επίσης μέρος της Έπαυλης ήταν και η εκκλησία της Παναγίας της Ροδέας όπου καταστράφηκε από εμπρησμό κατά την διάρκεια των πολέμων με τον Τουρκικό ζυγό.
Τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν ώστε να κατασκευαστεί το εξαίρετο αυτό κτίσμα του 15ου αιώνα ήταν η λαξευτή πέτρα (ασβεστόλιθος/πωρόλιθος), το σκληρό κονίαμα, ξύλα, τα κεραμίδια και δεν θα μπορούσαν να λείπουν και τα σιδερένια στοιχεία ώστε να τελειοποιήσουν το κτίσμα και να του δώσουν την αριστοκρατική του πινελιά. Το Μέγαρο των Μοδινών ξεχωρίζει για την εποχή του λόγω του επιτυχημένου συνδυασμού πολυτέλειας και αμυντικής λειτουργίας, κάτι που δεν ήταν συνηθισμένο στις απλές αγροτικές κατοικίες καθώς επίσης ήταν ξεχωριστό και αξιοθαύμαστο για το κύρος του λόγο της αρχιτεκτονικής του σε σχέση με τα άλλα κτήρια του χωριού.
Η Έπαυλη των Καλλέργηδων στη Ροδιά είναι σημαντική γιατί αποτελεί ένα σημαντικό Ενετικό μνημείο με ιστορική αξία, που μετά από προσπάθειες αποκατάστασης δημιουργεί ελεύθερο χώρο για τους κατοίκους, ενισχύοντας την τοπική κοινότητα, την πολιτιστική κληρονομιά και την ανάδειξη της περιοχής. Η συμβολή της είναι καθοριστική για τη διατήρηση της τοπικής ιστορίας και παράδοσης της Κρήτης μέσα από την αρχιτεκτονική και ιστορική μαρτυρία , την πολιτιστική αναβίωση και την σύνδεση με την τοπική οικονομία και άμυνα.
Η Έπαυλη ως ένα αρχαίο κτίσμα με μεγάλη ιστορία προστατεύετε από το Υπουργείου Πολιτισμού, τον Δήμο Μαλεβιζίου και τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής. Λαμβάνοντας όλα τα παραπάνω υπόψιν μπορούμε να καταλάβουμε τον λόγο όπου είναι σημαντική η διατήρηση των ιστορικών κτιρίων καθώς μας βοηθάει να μην ξεχνάμε το παρελθόν μας και τις παραδόσεις μας αλλά επίσης μας δίνει την ικανότητα να προσέξουμε κάτι το οποίο έχει ιδιαίτερη σημασία για όλους αφού σχετίζετε με το παρελθόν μας και είναι στοιχείο του πολιτισμού μας.
-
- φωτ. Αντ. Γενναράκης
-
- φωτ. Αντ. Γενναρακης
-
- φωτ. Αντ. Γενναρακης
-
- Φωτ. Αντ. Γενναράκης
ΠΗΓΕΣ: https://visitmalevizi.gr/el/article/upodomes/istorika-aksiotheata/megaro-modinon/3515
https://malevizi.gov.gr/2012/01/27/epavlikallergidwnrodia/
https://www.discovercrete.com/el/places-to-go/modino-mansion-venetian-kallergis-villa
https://www.krititraveller.gr/2020/09/blog-post_773.html
ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΣ: ΣΤΡΑΤΑΚΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ Γ4
