Η κουζίνα του ελληνισμού της Ιωνίας
Η κουζίνα του ελληνισμού της Ιωνίας βασίζεται στα όσπρια, στα λαχανικά, στα ψάρια και στο κρέας. Το περίσσιο και εκλεκτό ελαιόλαδο, τα διάφορα είδη ψαριών, τα όστρακα και τα μαλάκια χαρακτήριζαν τις διατροφικές συνήθειες του χριστιανικού πληθυσμού. Στην περιοχή αφθονούσαν τα λαχανικά και τις εποχές. Οι πατάτες μέχρι τις αρχές του 20ού ήταν εισαγόμενες, κυρίως από τη Γαλλία. Οι ντομάτες καλλιεργήθηκαν τον 19ο αιώνα. Έτρωγαν αρνιά, τραγιά, γουρουνοπούλα, κοτόπουλα, κυνήγι. Τα βοοειδή προοριζόταν για την καλλιέργεια της γης.
Ένα πολύ σημαντικά στοιχείο είναι ο χώρος της κουζίνας και το πώς μπορούσαν να μαγειρεύουν οι Μικρασιάτισσες. Η μαγειρική γινόταν με τα πιταράκια και τη φουφού. Τα πιταράκια ήταν καύσιμο υλικό που ουσιαστικά ήταν μείγμα από καρβουνόσκονη και σβησμένο ασβέστη ή λάσπη και σχήμα μπάλας. Την άπλωναν έξω για να ξεραθεί και έπειτα την αποθήκευαν και την έβαζαν σε τενεκέδες. Έπειτα αγόραζαν από τους μικροπωλητές πεύκο δαδί σε ματσάκια για προσάναμμα και οι γυναίκες έβγαζαν έξω τη φουφού. Όταν δεν κάπνιζε πια, την έβαζαν μέσα στην κουζινάκι και μαγείρευαν.
Οι πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα από την Μικρά Ασία και την Κωνσταντινούπολη το 1922 συνεισέφεραν σε μεγάλο βαθμό στη διαμόρφωση της ελληνικής κουζίνας όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Τα φαγητά και τα γλυκά της μικρασιάτικης κουζίνας και πολίτικες κουζίνας έχουν επιρροές από την Τουρκία και ορισμένα ήταν ήδη γνωστά στους γηγενείς Έλληνες εξαιτίας της μακρόχρονης τουρκοκρατίας στην Ελλάδα. Διαβάστε παρακάτω φαγητά και γλυκά από την Μικρά Ασία και τη Πόλη.
Φαγητά
- η έννοια του μεζέ
- τα τουρσί
- κεφτέδες, σουτζουκάκια με σάλτσα (σμυρναίικα), γιουβαρλάκια
- αλίπαστα ψάρια
- μπουρέκι ( από σφολιάτα με γέμιση τυρί)
- κουλούρι Θεσσαλονίκης( από την Πόλη)
- ντοματόρυζο
- ιμάμ μπαϊλντί
- λαχανοσαρμάδες ( πρωτοχρονιάτικο φαγητό)
- λουκούμια
- παστουρμάς
- καβουρμάς
- πολίτικο λάχανο σαλάτα
- πιλάφι
- τραχανάς
- πατσάς
- χοιρινό με κυδώνι
Γλυκά
- ρετσέλι (γλυκό του κουταλιού από το κολοκύθα)
- μπουγάτσα
- ρυζόγαλο ( και γλυκές κρέμες που τρώγονται για πρωϊνό στη Β. Ελλάδα)
- γαλατόπιτα
- τρίγωνα πανοράματος (τα πρωτοέφτιαξαν Μικρασιάτες που έφτιαξαν στη Θεσσαλονίκη)
- σουσαμένιος χαλβάς
- ταχινόπιτα
- κουραμπίεδες Νέας Καρβάλης ( τους έφεραν στην περιοχή πρόσφυγες Μικρασιάτες από την Καπαδοκία)
- κουλουράκια σμυρναίικα
- τουλουμπάκια
- ροξάκια
- φοινίκια (μικρασιάτικα μελομακάρονα)
- σάμαλι (μικρασιάτικο ραβανί)
- άλλα σιροπιαστά: ισλί ( χριστουγεννιάτικο γλυκό με ρίζες από την Καπαδοκία), καζάν ντιπί, κιουνεφέ ( μικρασιάτικο κανταϊφι ), μπακλαβάς, σαραγλί, κουρκουμπίνια.
Καζάν ντιπί
Τουλουμπάκια
Σουτζουκάκια
Ιμάμ μπαϊλντί
Σπουδαίοι άνθρωποι στα γράμματα και τις τέχνες
Στη διάρκεια των 94 χρόνων από την ίδρυσή της, η Νέα Ιωνία έχει να παρουσιάσει μεγάλες μορφές.
Αναφέρονται ενδεικτικά οι ποιητές Άγγελος Σημηριώτης, Τάκης Σινόπουλος, Δημήτρης Δούκαρης, Βασίλης Στεριάδης, Χρίστος Ρουμελιωτάκης*, οι συγγραφείς Βάσος Βογιατζόγλου, Βάσος Μπατζόγλου, Νίτσα Παραρά, Κώστας Χαλέμος,
Οι ζωγράφοι Βασίλης Βασιλειάδης, Χρήστος Καμπούρογλου, Πασιρό (Παρασκευάς Πασίρογλου), Νίκος Γαζέπης, ο γλωσσολόγος Μίνος Φιλήντας, ο λαογράφος Νίκος Μηλιώρης, οι μουσικοί Μιχάλης Σουγιούλ, Άκης Σμυρναίος, ο ηθοποιός Νίκος Ξανθόπουλος, ο σκηνοθέτης και συγγραφέας - δημιουργός του θεάτρου Νέας Ιωνίας Γιώργος Μιχαηλίδης. Στον τόπο της Νέας Ιωνίας μεγάλωσαν σπουδαία καλλιτέχνες- τραγουδιστές όπως ο Στέλιος Καζαντζίδης και Παντελής Παντελίδης, Γιώτα Λύδια, Μαρία Φαραντούρη, Αλίκη Καγιαλόγλου.
Τραγούδια και χοροί
Ρεμπέτικο
Το είδος των τραγουδιών που έφεραν μαζί τους οι Ίωνες , έπειτα από την τεράστια μικρο-ασιατική καταστροφή στην σημερινή Νέα Ιωνία Αττικής είναι το ρεμπέτικο. Αυτή την περίοδο η θεματολογία του ρεμπέτικου περιλαμβάνει κυρίως ερωτικά (όπως σε όλες τις μουσικές) αλλά και μάγκικα τραγούδια (π.χ. τραγούδια της φυλακής)
Πλέον, ανήκει επίσημα στον κατάλογο μνημείων άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Unesco.
Χοροί
Οι χοροί της Μικράς Ασίας κατατάσσονται κυρίως σε δύο μεγάλες κατηγορίες, οι οποίες δηλώνουν και τον τρόπο που αυτοί χορεύονται: στους συρτούς-μπάλλους και στους καρσιλαμάδες. Έχουμε ακόμα τον ζεϊμπέκικο και το «παρεξηγημένο» τσιφτετέλι.
Οι συρτοί-μπάλλοι στην αρχή χορεύονται με τους χορευτές πιασμένους κυκλικά και στη συνέχεια σε ζευγάρια ελεύθερα στο χώρο, φτιάχνοντας διάφορες φιγούρες. Οι καρσιλαμάδες χορεύονται από μικτά συνήθως ζευγάρια, ο ένας απέναντι από τον άλλον (καρσί).
Το ζεϊμπέκικο χορεύεται μόνο από άντρες, ενώ το τσιφτετέλι μόνο από γυναίκες. Όλοι οι μικρασιάτικοι χοροί συγγενεύουν με αυτούς των νησιών του ανατολικού Αιγαίου, μιας και η θάλασσα δεν αποτελούσε σύνορο-χώρισμα, αλλά δρόμο-μέσο επικοινωνίας.
Οι μικρασιάτικοι χοροί που μάθαμε ή θα μάθουμε στο σύλλογό μας, είναι οι παρακάτω:
- Κανελόριζα. Χορός με προέλευση τα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας.
- Χαρμάν- γερί. Τουρκόφωνο τραγούδι με προέλευση τα Φάρασσα της Καππαδοκίας. Τον χορό χόρευαν μόνο άντρες σε κύκλο πιασμένοι σταυρωτά. Χορεύονταν στα αλώνια και με τον τρόπο αυτόν πατούσαν την παραγωγή τους.
- Κόνιαλι (χορός των κουταλιών). Αντικριστός χορός που χορεύονταν σε όλη την Καππαδοκία μόνο από ζευγάρια γυναικών ή αντρών ή παντρεμένα αντρόγυνα.
- Σουρουντίνα. Μικτός κυκλικός χορός με σταυρωτή λαβή που χορεύονταν σε όλη την Καππαδοκία και πήρε το όνομά του από το σύρσιμο των ποδιών.
- Άτταρης. Χορός από τα Αλάτσατα Ερυθραίας της Μικράς Ασίας.
- Αϊβαλιώτικο Ζεϊμπέκικο. Χορός αργός, μεγαλόπρεπος, μερακλίδικος και λεβέντικος. Χορεύονταν στις μεγάλες ταβέρνες του Αϊβαλιού.
- Απτάλικος. Αντικριστός χορός (είδος ζεϊμπέκικου ή καρσιλαμά). Το όνομά του προέρχεται από την τούρκικη λέξη aptal που σημαίνει «ζαλισμένος», «αργοκίνητος».
- Γιωργίτσα. Αργός αντικριστός χορός από τα Αλάτσατα της Ερυθραίας.
- Χασαπιά. Συντεχνιακός χορός των χασάπηδων της Κωνσταντινούπολης.
- Μαρμαρινός καρσιλαμάς. Γρήγορος καρσιλαμάς από την περιοχή της Προποντίδας.
- Συρτός-Μπάλλος. Χορός από την περιοχή της Σμύρνης.
- Τέσσερα μάτια δυο καρδιές. Χορός από την περιοχή της Αρτάκης.
