ΦΑΡΟΜΑΝΗΤΑ ΛΕΥΚΑΔΑΣ
Από την Κατωπόδη Ιωάννα με την αρωγή της Μαρίας Κούρτη (Β2)
Τα “Φαρομανητά” είναι ο παραδοσιακός τίτλος του Λευκαδίτικου Καρναβαλιού , το οποίο διοργανώνεται κάθε χρόνο από το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Λευκάδας. Η ονομασία προέρχεται από το «φαρομανώ», που σημαίνει κάνω μεγάλη φασαρία και θόρυβο, αντικατοπτρίζοντας το κέφι και τη ζωντάνια των εκδηλώσεων. Πιθανή ετυμολογία της λέξης είναι από το ιταλικό fare = κάνω και το ελληνικό μανία = κατάσταση τρέλας και κεφιού.
Το Πνευματικό Κέντρο κάθε χρόνο διοργανώνει τις καρναβαλικές εκδηλώσεις με τον παραδοσιακό τίτλο “Φαρομανητά“, με τη συμμετοχή φορέων της πόλης της Λευκάδας και του νησιού, ομάδων καρναβαλιστών, σχολείων, σχολών χορού κ.ά. σε μια προσπάθεια αρμονικού συγκερασμού εθίμων από παλιές καλές εποχές και δημιουργικής έμπνευσης από την καθημερινότητα.
Η αυλαία ανοίγει την Τσικνοπέμπτη με τη είσοδο του Καρνάβαλου στην πόλη και πέφτει την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς με τη Μεγάλη Καρναβαλική Παρέλαση. Το δεκαήμερο των εκδηλώσεων πλαισιώνεται από χορούς σωματείων, παρελάσεις, διαγωνισμούς, μουσικές εκδηλώσεις και δρώμενα στους κεντρικούς δρόμους της πόλης.
Για πληρέστερη ενημέρωση στο θέμα ρωτήσαμε έναν Λευκαδίτη, τον κ. Πάνο Φέξη*, με ενεργό συμμετοχή για πολλά χρόνια στο λευκαδίτικο καρναβάλι, σχετικά με το τι γινόταν παλιότερα. Στην κουβέντα μας μαζί του μάς αποκάλυψε πως αυτός μαζί με κάποιους άλλους ντόπιους, όταν τη δεκαετία του 1990 σταμάτησαν οι μεγαλειώδεις αποκριάτικοι χοροί και άρχισε να αλλάζει ο τρόπος διασκέδασης, για να θέσουν νέες βάσεις στη διοργάνωση του καρναβαλιού με σκοπό να επιστρέψει το κέφι, έφτιαξαν έναν σύλλογο με το όνομα «Λευκαδίτικη Αποκριά» που θα αναλάμβανε τη διοργάνωση του καρναβαλιού με τη βοήθεια του Πνευματικού Κέντρου. Τότε είναι που εμφανίστηκε η λέξη Φαρομανητά με σημασία: παιδιαρίζω, εκδηλώνομαι ζωηρά με χαχανητά και χειρονομίες. Η λέξη προέρχεται από το ζωικό βασίλειο, τα άλογα συγκεκριμένα – φαρί ή πουλάρι. Επομένως φαρομανάω = γίνομαι σφοδρός και ορμητικός σαν το πουλάρι που χοροπηδάει στο λιβάδι. Με αυτή την έννοια τυπώθηκε η λέξη στην αφίσα του συλλόγου. Έκτοτε η λέξη άρεσε και χρησιμοποιήθηκε από το 2000 και μετά στις αφίσες του Πνευματικού Κέντρου. Δανειζόμαστε απόσπασμα από το άρθρο του κ. Φέξη στο aromalefkadas.gr «Οι αποκριάτικοι χοροί και το Πάνθεον» 23/02/2024 (τελευταία πρόσβαση 24/04/2026):
«Το βράδυ όλα ήταν έτοιμα. Η σάλα λαμποκοπούσε, το φως και τα χρώματα σε έκαναν να νιώθεις ότι βρισκόσουν σε αίθουσα παλατιού. Από το ταβάνι κρέμονταν τρεις τεράστιοι πολυέλαιοι με σκελετό φτιαγμένο από χοντρό σύρμα που είχε επιμεληθεί ο μεγάλος αριστοτέχνης σιδηρουργός Πάνος Κομεντινός. Οι πολυέλαιοι ήταν ντυμένοι με χάρτινα λουλούδια που έμοιαζαν σαν να είχαν κολλήσει επάνω τους χιλιάδες πεταλούδες. Πολυάριθμες και οι λάμπες που τους φώτιζαν και το φως τους έκαναν να μοιάζουν με χρυσούς στήμονες καθώς λαμπύριζαν μέσα από τα μεγάλα πέταλα των λουλουδιών που περιτριγύριζαν τους πολυελαίους. Το πάτωμα της πίστας βαμμένο με λευκό χρώμα και ζωγραφισμένο με πολύχρωμα εξωτικά λουλούδια. Τα μπαλκόνια της γαλαρίας στολισμένα με χάρτινες λουλουδένιες γιρλάντες κι αυτά και οι απλίκες στους τοίχους έμοιαζαν με τροπικά λουλούδια που λαμπύριζαν από χρυσόσκονη. […]
Στο πατάρι της ορχήστρας οι μουσικοί ντυμένοι επίσημα σαν τους μουσικούς της ορχήστρας του Τιτανικού, περίμεναν το σύνθημα για να αρχίσουν την βραδιά […] Η πίστα άρχιζε να γεμίζει με ζευγάρια που στροβιλίζονταν νωχελικά στις νότες του βαλς και του τανγκό, μέχρι να τελειώσει ο χορός και να αλλάξουν τα χρώματα των χάρτινων λουλουδιών στα πέτα των καβαλιέρων… χορεύουν τα μπλε ακούστηκε πάλι η φωνή απ’ τα μεγάφωνα και ξαναγέμισε η πίστα με νέα ζευγάρια που συναγωνίζονταν στις φιγούρες ενώ ο αέρας γέμιζε από σερπαντίνες και κομφετί που πετούσαν οι θαμώνες και έπεφταν μέσα στα ποτήρια με το κρασί στα τραπέζια κάνοντας πολλούς να δυσανασχετούν που έχαναν το ποτό τους. Στη μέση της βραδιάς, η ορχήστρα έκανε ένα μεγάλο διάλειμμα για να μπορέσουν τα κορίτσια που βοηθούσαν, να πουληθούν οι λαχνοί που κλήρωναν μεγάλα δώρα, προσφορά των καταστημάτων της πόλης με σκοπό την οικονομική ενίσχυση των σωματείων.
Όμορφα κορίτσια από τα χορευτικά και τις χορωδίες των σωματείων, γυρνούσαν από τραπέζι σε τραπέζι με πειράγματα και γέλια και πουλούσαν τα αριθμημένα κουπόνια από τα μπλοκ που είχαν στα χέρια τους δίνοντας τα αποκόμματα στις παρέες που ξεκουράζονταν με την σειρά τους πίνοντας ένα ποτήρι κρασί. Όλοι περίμεναν την ώρα που θα έβγαινε ο Βούλης και παίρνοντας το μικρόφωνο θα διάβαζε τα σατυρικά του κείμενα που είχε ετοιμάσει για όλους τους παριστάμενους προκαλώντας γέλια και χειροκροτήματα. Όταν τελείωνε τις απαγγελίες έβγαζε στην λοταρία τους λαχνούς που είχαν περισσέψει και με πειρακτικό ύφος προκαλούσε τις παρέες που ήξερε ότι μπορούσαν να συνεισφέρουν οικονομικά, να αγοράσουν τους υπόλοιπους λαχνούς, κάνοντας ένα είδους πλειστηριασμού για το ποιος θα δώσει τα περισσότερα χρήματα βοηθώντας παράλληλα και τα σωματεία. […] Το γλέντι τελείωνε λίγο πριν βγει ο ήλιος και όλοι πήγαιναν σε παρέες από σπίτι σε σπίτι για να απολαύσουν μια ζεστή γαλατόπιτα και ένα γαλακτομπούρεκο.
*(Ευχαριστούμε τον κ. Φέξη που μας επέτρεψε να αναδημοσιεύσουμε κείμενό του και κάποιες φωτογραφίες που συνοδεύουν το άρθρο του).
