Είναι πράγματι απολιτίκ η νέα γενιά;

Δημοσίευση: 11/03/25

Μήπως οι καιροί αλλάζουν;

Στις ειδήσεις, στο σπίτι, στις συζητήσεις, έχουμε συνηθίσει εμείς οι νέοι να ακούμε ότι η γενιάμας στην πλειοψηφία της είναι “απολιτίκ”. Με άλλα λόγια, μας κατηγορούν ότι είμαστε πολιτικά απαθείς, αδιάφοροι προς τα πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα που μαίνονται στην χώρα μας και τον κόσμο. Το ακούμε τόσο πολύ, που έχουμε αρχίσει να το πιστεύουμε. Είναι, όμως, αλήθεια έτσι τα πράγματα;

Αρχικά, αν μια μερίδα της σημερινής νεολαίας, μικρότερη ή μεγαλύτερη, πράγματι δεν είναι πολιτικοποιημένη, είναι φανερό πως για αυτό ευθύνεται σε πρώτο επίπεδο η αποτυχία των φορέων αγωγής να καταστήσουν τους νέους ενεργούς πολίτες. Κατά κύριο λόγο στο σχολείο, οι δάσκαλοι και οι καθηγητές που βρίσκονται σε αυτό και αναμφισβήτητα ασκούν τεράστια επιρροή στους μαθητές, φοβούμενοι να κατηγορηθούν πως εκφράζουν κομματικές προτιμήσεις ή υποστηρίζουν μια συγκεκριμένη πολιτική θεωρία, συχνά διστάζουν να μιλήσουν για την πολιτική, έστω και με τρόπο ουδέτερο και αποστασιοποιημένο. Μια σφαιρική, αναλυτική αλλά κυρίως αμερόληπτη και επιστημονική θέαση των πολιτικών θεωριών, για παράδειγμα με την εισαγωγή μαθήματος Πολιτικής Παιδείας και στο Λύκειο, θα συνέβαλε σίγουρα στην έναρξη πολιτικού διαλόγου και την διέγερση της πολιτικοποιημένης σκέψης.

Ωστόσο, νομίζω η απόρριψη συλλήβδην των σύγχρονων νέων ως αδιάφορους και αναίσθητους ιδιώτες, κλεισμένους στην ατομικότητά τους, είναι λανθασμένη, ή έστω υποκριτική. Εξάλλου, και οι προηγούμενες γενιές φαίνονται να είναι αποστασιοποιημένες ή απαλλοτριωμένες από την πολιτική. Στις τελευταίες κοινοβουλευτικές εκλογές, του Ιουνίου του 2023, το ποσοστό αποχής ήταν το υψηλότερο των τελευταίων 50 χρόνων – 47%. Σχεδόν η μισή χώρα, 4,7 εκατομμύρια άνθρωποι απείχαν από την σημαντικότερη διαδικασία του δημοκρατικού συστήματος. Ταυτόχρονα, οι μεγαλύτεροι άνθρωποι δεν διστάζουν να εκφράζουν τις πολιτικές τους απόψεις, ειδικά τα παράπονά τους, από την άνεση της πολυθρόνας τους ή της καρέκλας τους στο καφενείο – απλώς φαίνονται να αρνούνται να τις κάνουν πράξη.

Φυσικά, υπάρχει εξήγηση για την (εντελώς αντιδημοκρατική και απαράδεκτη, αν μπορώ να εκφράσω τη γνώμη μου) κατάσταση αυτή. Η απαλλοτρίωση των ανθρώπων, όλων των ηλικιών, από τις πολιτικές δράσεις εξηγείται, αν λάβει κανείς υπόψη τις απογοητεύσεις, τις αποτυχίες, τα ψέματα και γενικότερα τις αδιαφανείς και, κατά καιρούς, χαοτικές πολιτικές διαδικασίες που έχουν βίωσει και δει ιδιαίτερα οι μεγαλύτεροι άνθρωποι. Ως αποτέλεσμα αυτών, ριζώνουν βαθιά μέσα στο άνθρωπο η ματαίωση και η απαισιοδοξία. Θεωρείται αυτονόητο πως, όπως είπε ο Νίκος Γκάτσος στον Κεμάλ, “Αυτός ο κόσμος δεν θα αλλάξει ποτέ”, και όσοι εκφράζουν επιθυμία να συμβάλλουν σε μια θετική αλλαγή, συχνά αντιμετωπίζονται ως αφελείς και ιδεαλιστές. Επομένως, όχι μόνο δεν υπάρχει κινητοποίηση στον κοινωνικό περίγυρο των νέων για πολιτικά ζητήματα, αλλά και το πιθανό ενδιαφέρον τους για τα θέματα αυτά πολλές φορές καταπιέζεται. Δηλαδή, δεν πρέπει να θεωρούμε την πολιτική αδράνεια της νεολαίας μια πρωτοφανή ασθένεια, αλλά κομμάτι μιας ευρύτερης κοινωνικής παθογένειας.

Δεν ακολουθούν, όμως, όλοι οι νέοι την πορεία της απραξίας. Ειδικά στις μέρες μας, με τα περσινά μαθητικά και φοιτητικά συλλαλητήρια εναντίον της ιδιωτικοποίησης των πανεπιστημίων, και τα φετινά κατά της συγκάλυψης των ευθυνών για την τραγωδία των Τεμπών, δείχνουν έμπρακτα ότι υπάρχει ένας πολύ σημαντικός αριθμός νεαρών ανθρώπων που ενδιαφέρονται, ενημερώνονται, και κυρίως δραστηριοποιούνται για πολιτικά θέματα. Σε κάθε περίπτωση, και τα δύο θέματα βρίσκονται κοντά στις ευαισθησίες και τους φόβους της νέας γενιάς – η υποβάθμιση της δημόσιας τριτοβάθμιας παιδείας και οι θάνατοι, μεταξύ άλλων, πολλών φοιτητών, σε ένα πρωταρχικά λαϊκό μεταφορικό μέσο, τους αφορούν άμεσα. Ανάλογη νεανική δράση όμως έχει παρατηρηθεί, σε μεγάλο βαθμό χάρη στο διαδίκτυο, για τον πόλεμο στη Γάζα και, πριν μερικά χρόνια, για το κίνημα Black Lives Matter. Οι νέοι, λοιπόν, αντί να παραμένουν απλοί παρατηρητές, πρωτοστατούν στην γνωστοποίηση και την ανακούφιση σημαντικών πολιτικών προβλημάτων.

Σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται για το σύνολο της νέας γενιάς, ίσως ούτε για την πλειοψηφία της. Εντούτοις, αυτοί που πραγματικά νοιάζονται, αγωνίζονται για να ακουστούν οι φωνές τους. Είναι λοιπόν καιρός να μην τους αφήσουμε να μας σωπάσουν.

—“Τον κοιτάν οι Βεδουίνοι με ματιά λυπητερή

κι όρκο στον Αλλάχ τους δίνει, πως θ’ αλλάξουν οι καιροί.”

Νίκη  Μηταράκη, Γ΄Ανθρωπιστικών Σπουδών