Αφορμή για το σχέδιο εργασίας  αποτέλεσε  το γεγονός  ότι :

• η  κοινωνία εξακολουθεί να είναι καθημερινά μάρτυρας  εικόνων εξαθλίωσης και εκμετάλλευσης παιδιών
• τα παιδιά είναι τα πρώτα θύματα πολέμων και   πεθαίνουν από έλλειψη στοιχειώδους φροντίδας υγείας, στερούνται εκπαίδευσης, κακοποιούνται, αναγκάζονται να εργάζονται προτού μπουν στην εφηβεία κάτω από συνθήκες απαράδεκτες

Έτσι είναι βέβαιο  ότι χωρίς τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην παιδική ηλικία, το άτομο δεν μπορεί παρά να μειονεκτεί και ως ενήλικος πολίτης και  να μην   απολαμβάνει τα δικαιώματα του. Αυτό  έχει ως συνέπεια  και ως γονέας  μελλοντικά να αναπαράγει καταστάσεις αρνητικές για τα δικαιώματα και την υγιή ανάπτυξη της προσωπικότητας των δικών του παιδιών κι έτσι να   διαιωνίζεται ο  κοινωνικός  αποκλεισμός  και η περιθωριοποίηση .

Σκοπός του σχεδίου δράσης ήταν  οι μαθητές/τριες   να  ανακαλύψουν  και να μάθουν τα δικαιώματά τους μέσα από τη συζήτηση μέσα στην τάξη και αργότερα με την  ασφαλή αναζήτηση πληροφοριών στο διαδίκτυο να  καταγράψουν τα δικαιώματα που έχουν ή που θα πρέπει να έχουν όλα τα παιδιά του κόσμου.

Αρχικά ενημερώθηκαν για τις κατηγορίες δικαιωμάτων του παιδιού και ακολούθησε συζήτηση  σχετική με τους  λόγους  για τους οποίους αυτά καταπατώνται.

Κατόπιν η τάξη χωρίστηκε  σε ομάδες, η κάθε ομάδα επέλεξε   μία  κατηγορία δικαιωμάτων του παιδιού . Στη συνέχεια  οι ομάδες συνέλεξαν  υλικό σχετικό   με την κατηγορία δικαιωμάτων που επέλεξε η καθεμιά. Το υλικό που συγκέντρωσε η κάθε ομάδα περιλάμβανε  βίντεο, φωτογραφίες, δημοσιεύματα, αφίσες, άρθρα κ.ά.

Οι  μαθητές/τριες συναποφάσισαν:

• τη  διοργάνωση    έκθεση ζωγραφικής
• τη δημιουργία αφίσας
• την  παρουσίαση του σχεδίου δράσης στο σχολείο με στόχο την  ενημέρωση  και  την  ευαισθητοποίηση  της σχολικής κοινότητας και όχι μόνο

Ήρθαν σε  επαφή με φορείς που προασπίζονται τα δικαιώματα των παιδιών όπως το  Δίκτυο για τα Δικαιώματα των Παιδιών, την Unicef , την  Action Aid , τον Συνήγορο του παιδιού.

Δημιούργησαν     βιβλίο και  βίντεο με τις δημιουργίες της κάθε ομάδας,  το οποίο ανάρτησαν  στην ιστοσελίδα του σχολείου και στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο.

Υπεύθυνοι για την εφαρμογή του  προγράμματος ήταν οι δάσκαλοι : Παπαμάρκος Ανέστης  και Χαρχαντής Γιώργος

Επιλέχτηκε  ως θέμα   η  ελιά για τους εξής λόγους :

• Πρώτος ουσιαστικός λόγος επιλογής  ήταν ότι το δέντρο αυτό  είναι  γνωστό  στους/στις μαθητές/τριες από την  ιστορία, τη θρησκεία και από το γεγονός ότι  στον τόπο τους  υπάρχουν ελαιώνες .

• Δεύτερος λόγος επιλογής ήταν η μεγάλη σπουδαιότητα που έχει η ελιά και το ελαιόλαδο για την  ελληνική οικονομία και για τη σωστή διατροφή .

Η εμφάνιση της ελιάς  χάνεται στα βάθη των αιώνων . Από φύλλα ελιάς που βρέθηκαν συμπεραίνεται ότι η ελιά  υπήρχε πολλές χιλιάδες χρόνια  πριν από την εμφάνιση του ανθρώπου  στη γη . Ως πιθανοί  τόποι    καταγωγής  αναφέρονται η Συρία , η Μικρά Ασία , η Αίγυπτος και άλλοι. Από εκεί διαδόθηκε και στη Ελλάδα .

Οι Μινωίτες  και οι Μυκηναΐοι είναι σίγουρο  ότι γνώριζαν πολύ καλά την τέχνη της ελαιοκομίας .

Σημαντικότατες είναι οι γραπτές μαρτυρίες  της γραμμικής γραφής που βρέθηκαν στην Κνωσό, στις Μυκήνες και στην Πύλο. Από αυτές αντλούμε σημαντικές πληροφορίες . Έτσι μαθαίνουμε ότι με λάδι έκαναν σπονδές  στους βωμούς , άλειφαν τις επιτύμβιες στήλες  και τις ιερές πέτρες .

Η αποθήκευση του λαδιού γινόταν σε μεγάλα πιθάρια .

Η μεταφορά του λαδιού γινόταν  με αμφορείς που είχαν μυτερό πυθμένα  για να στηρίζονται καλύτερα στα καράβια που τους μετέφεραν .

Πολύ συχνό θέμα των τοιχογραφιών  στους εσωτερικούς χώρους  των ανακτόρων  αποτελούσε  η αναπαράσταση φύλλων , κλαδιών και δέντρων ελιάς  .

Στις πινακίδες της Γραμμικής Β΄ γραφής  γίνεται  διαχωρισμός  μεταξύ  του δέντρου της ελιάς , του ελαιόλαδου και του καρπού .  Για το λόγο αυτό οι γραφείς της εποχής  χρησιμοποιούσαν τρία διαφορετικά ιδεογράμματα .

Αρκετούς αιώνες αργότερα  ο καλλιτέχνης σ΄ έναν υπέροχο αμφορέα  του 530 π. Χ. που φυλάσσεται στο Βρετανικό Μουσείο  φιλοτεχνεί το μάζεμα των καρπών   με ραβδισμό από τα  λυγερόκορμα νεαρά ελαιόδεντρα .

Βλέπουμε κάποιους εργάτες να ραβδίζουν τους καρπούς  των ελαιόδεντρων και κάποιους άλλους  να συλλέγουν με τα χεριά  τους καρπούς που πέφτουν κάτω.

Η ελιά είναι από τα αρχαία χρόνια το ιερό  δέντρο , είναι το δέντρο που αναπαύει με τη σκιά του .

Ας θυμηθούμε  ότι το δέντρο αυτό επέλεξε ο Χριστός για  ν’ αναπαυθεί λίγο πριν από τη σταύρωση του .

Η ελιά έχει εμπνεύσει  αρχαίους  καλλιτέχνες  , αλλά και σύγχρονους  όπως ο Κωστής Παλαμάς που ύμνησε την ταπεινότητα και την εργατικότητα της στο ποίημα του .

Η  ελαιοκαλλιέργεια  συνεχίστηκε και τη Βυζαντινή περίοδο.

Αυτό αποδεικνύει  και η μινιατούρα του 11ου αιώνα  στην οποία απεικονίζονται δύο γυναίκες να συλλέγουν τους καρπούς ελιάς που ραβδίζει ένας νεαρός άνδρας .

Στα βυζαντινά χρόνια  η ελιά και το λάδι κατέχουν σημαντική θέση στο τραπέζι του αυτοκράτορα , αλλά και στις διατροφικές συνήθειες του λαού .

Την εποχή της Τουρκοκρατίας το εμπόριο λαδιού αναπτύχθηκε πολύ γιατί τα παλάτια των αρχόντων ήθελαν πολύ λάδι για  φωτισμό και για διατροφή. Η Ελλάδα είχε γίνει ένας απέραντος ελαιώνας . Σπουδαία  ελαιοπαραγωγικά κέντρα της εποχής είναι η Πελοπόννησος , η Αθήνα και τα Σάλωνα ( η σημερινή Άμφισσα ).

Όμως  κατά τη διάρκεια του  απελευθερωτικό αγώνα  που ξεκίνησε το1821  η παραγωγή μειώθηκε  γιατί οι Τούρκοι έκαιγαν και κατέστρεφαν τους ελαιώνες για να μπορέσουν με αυτό τον τρόπο να αποδεκατίσουν τους Έλληνες από την πείνα .

Όπως προανάφερα  η ελιά αποτέλεσε  και αποτελεί πηγή  έμπνευσης για τους καλλιτέχνες .

Η σύγχρονη ελληνική τέχνη έχει να επιδείξει πραγματικά αριστουργήματα . Ένα από  αυτά  είναι το λιομάζωμα του μεγάλου λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου  , όπου  παρουσιάζεται μια σκηνή  από τη ζωή των κατοίκων  της  Λέσβου  , ενός νησιού με παράδοση στην ελαιοκαλλιέργεια .

Αλλά και ξένοι καλλιτέχνες εμπνεύστηκαν από την ελιά  φανερώνοντας έτσι την παγκοσμιότητα αυτού του δέντρου , μεταξύ αυτών ο Ολλανδός ζωγράφος  Βίνσεντ Βαν Γκογκ  που κατά την παραμονή του στη νότια Γαλλία επηρεάστηκε από  το τοπίο της  και ζωγράφισε έναν ελαιώνα , αλλά  και ο Γερμανός συγγραφέας  Γκαίτε  που στο ποίημα του  υμνεί το τοπίο της Ελλάδας .

Αφού  οι μαθητές/τριες ταξιδέψαν  στα περασμένα με τη χρήση της  μηχανής του χρόνου και της τεχνολογίας ,επέστρεψαν  στο σήμερα γεμάτοι εμπειρίες , ανησυχίες  και  αρκετή  διάθεση για έρευνα και παρατήρηση.

Επειδή το Νοέμβριο στην πόλη μας  αρχίζει η συγκομιδή του καρπού της ελιάς,   συνοδευόμενοι από τους δασκάλους τους   επισκεφθήκαν ελαιώνα όπου είχαν τη δυνατότητα να γνωρίσουν το δέντρο της ελιάς  από κοντά  και να μάθουν πράγματα με έναν εντελώς διαφορετικό και ευχάριστο τρόπο.

Διαπιστώσανε  ότι ο ελαιώνας είναι ένα οικοσύστημα ,μέσα και γύρω από το οποίο φυτρώνουν διάφορα φυτά  και  βρίσκουν  τροφή  ή καταφύγιο διάφορα  ζώα.

Ήρθαν  σε επαφή με ελαιοκαλλιεργητές ,  είδαν  και έμαθαν    από πρώτο χέρι  πως γίνεται το κατέβασμα του καρπού  των ελαιόδεντρων , τόσο με τη μέθοδο του ραβδισμού  όσο και με τη χρήση μηχανικών μέσων . Γνώρισαν τα εργαλεία και τα μέσα που χρειάζονται για το κατέβασμα ,  τη συλλογή και τη μεταφορά του καρπού  .

Κατέβασαν  καρπούς από ελαιόδεντρα με τα χέρια τους  . Μαζέψανε ώριμους καρπούς ελιάς που είχαν ήδη πέσει από το δέντρο και έμαθαν  ότι οι καρποί αυτοί μπαίνουν σε ξεχωριστά τελάρα,   γιατί το λάδι που βγαίνει από αυτούς δεν είναι κατάλληλο για  διατροφή αλλά για άλλες χρήσεις . Νιώσανε ότι η συγκομιδή του καρπού της ελιάς είναι μια πολύ κουραστική εργασία .

Μετά τη συγκομιδή ο καρπός μεταφέρεται στο ελαιοτριβείο. Ακολουθώντας κι αυτοί  το ταξίδι του καρπού επισκεφθήκανε  το ελαιοτριβείο και γνωρίσανε μέσω παρακολούθησης  τα βασικά στάδια  επεξεργασίας του καρπού , δηλαδή πώς παίρνουμε από τον καρπό το ελαιόλαδο .

Αρχικά οι εργάτες αδειάζουν τον καρπό σε μια σκάφη , από εκεί  με ταινία  μεταφέρεται στο αποφυλλωτήριο  όπου χωρίζεται  από τα φύλλα .Ύστερα ο καρπός πλένεται πολύ καλά , γιατί πάνω του υπάρχουν σκόνες και μικρόβια . Στη συνέχεια  καθαρός πλέον μεταφέρεται στον σπαστήρα , όπου η ψίχα της ελιάς αλλά και το κουκούτσι  γίνεται πολτός . Ο πολτός που μοιάζει με ζύμη  πάει στο μαλακτήρα , όπου για 30 περίπου λεπτά  μαλάσσεται . Κατόπιν με τη βοήθεια ζεστού νερού  γίνεται από το φυγοκεντρικό διαχωριστήρα ο διαχωρισμός  των συστατικών του μείγματος  σε λάδι πυρήνα και νερό. Έτσι παίρνουμε το αγνό λάδι ελιάς  το οποίο   ο παραγωγός για να το μεταφέρει στο σπίτι θα μπει σε πλαστικά δοχεία , τις λαδίκες . Σε διαφορετική περίπτωση  το λάδι θα αποθηκευτεί  για κάποιο διάστημα σε ανοξείδωτες δεξαμενές που υπάρχουν στο ελαιοτριβείο   και στη συνέχεια  θα  πουληθεί  .

Παρατηρήσανε ότι το ελαιοτριβείο  επειδή είναι ένα εργοστάσιο έχει απόβλητα  που προέρχονται από το νερό που χρησιμοποιείται στα  διάφορα στάδια επεξεργασίας του καρπού  αλλά και από τον ίδιο τον καρπό .

Μάθανε  πως τα υγρά απόβλητα των ελαιοτριβείων  ρυπαίνουν το περιβάλλον και η οσμή τους είναι δυσάρεστη αν αποβληθούν όπως είναι  σε φυσικές δεξαμενές . Αυτό τους ενόχλησε και  αναρωτηθήκανε  πως μπορεί να ξεπεραστεί αυτό το πρόβλημα. Τα φύλλα  που αποβάλλονται κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας του καρπού  συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένο χώρο έξω από το ελαιοτριβείο και  μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν φυσικό λίπασμα ή ως τροφή για τα ζώα . Ο   πυρήνας  συγκεντρώνεται σε κάποιο χώρο ,  από εκεί στη συνέχεια  φορτώνεται σε φορτηγά και μεταφέρεται σε ειδικό εργοστάσιο , όπου μετά από επεξεργασία παίρνουμε το πυρηνέλαιο .

Ευκαιρία για να μάθουνε κι άλλα πράγματα τους  δόθηκε όταν  ένας από τους ιδιοκτήτες του ελαιοτριβείου δέχθηκε να  δώσει συνέντευξη , την οποία και καταγράψανε  .

Οι δάσκαλοι  της τάξης  προγραμμάτισαν μετά από συνεννόηση με το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Στυλίδας  επίσκεψη  την οποία και πραγματοποιήσανε .

Εκεί είχανε την ευχέρεια να υλοποιήσουνε πρόγραμμα σχετικό με την ελιά.

Αρχικά αφού χωριστήκανε σε ομάδες επισκεφθήκανε ελαιώνα   όπου η κάθε ομάδα καθοδηγούμενη από υπεύθυνο εκπαιδευτικό του Κέντρου ακολούθησε κάποιο μονοπάτι . Πρώτα πρώτα μελετήσανε το δέντρο της ελιάς , είδανε μπολιασμένες ελιές  και προσπαθήσανε να ξεχωρίσουνε την άγρια από την ήμερη ελιά,  διακρίνανε τα μέρη από τα οποία αποτελείται  το δέντρο ,   μάθανε  πώς από το άνθος σχηματίζεται ο καρπός και πόσο σημαντικό ρόλο παίζουν τα έντομα  σε αυτό .

Κατόπιν παρατηρήσανε τη χλωρίδα και την πανίδα του ελαιώνα καθώς και τις ανθρώπινες παρεμβάσεις .Μάθανε πως η  χωρίς μέτρο  χρήση  χημικών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων   σκοτώνει  πολλούς μικροοργανισμούς και  μολύνει το έδαφος και το νερό .

Μια από τις παρεμβάσεις του ανθρώπου που ταιριάζει στο περιβάλλον είναι το εξωκλήσι του  αγίου Ιωάννη όπου ,  αφού προσκυνήσανε ,  υπό το χαμηλό φως των καντηλιών ( Να  , μια άλλη χρήση του λαδιού από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα ) παρατηρήσανε τις τοιχογραφίες  .

Πριν ολοκληρώσουμε την  επίσκεψη    σε ελαιώνα   παρατηρήσανε από το μοναστήρι του  αγίου Βλασίου με κιάλια  τον ελαιώνα της Στυλίδας  ο οποίος  όπως  τους  είπαν δημιουργήθηκε πριν από 200 περίπου χρόνια  με μπόλιασμα άγριων ελιών . Σήμερα ο ελαιώνας  έχει 7.000.000 ελαιόδεντρα και απασχολεί 30.000 άτομα , συμβάλλοντας έτσι στην οικονομία της πόλης.

Επιστρέφοντας στο κέντρο περιηγηθήκανε  σε έκθεση κατασκευών , απεικονίσεων , εργαλείων  και προϊόντων σχετικών με την ελιά .

• Παρακολουθήσανε στην αίθουσα προβολών σχετικό ντοκιμαντέρ .
• Στο  εργαστήρι φυσικής  παρατηρήσανε φύλλα  φυτών  που  είχανε συλλέξει στον ελαιώνα .

Μετά τις επισκέψεις φορτωμένοι με καινούριες  παραστάσεις  και στοιχεία   αλλά και με όρεξη και διάθεση για δημιουργία  επιστρέψανε στο χώρο του σχολείου   για να   παρουσιάσουνε  τις δράσεις που έγιναν  σε αυτό .

• Ξεχωρίσανε από κλαδιά ελιάς τα φύλλα , τα οποία στη συνέχεια χρησιμοποιήσανε  μαζί με φλούδες από  το δέντρο  και φτιάξανε  το δέντρο της ελιάς .

• Σχηματίσανε σύνθετες λέξεις με πρώτα συνθετικό  το έλαιο-  και το λάδι-  με τις όποιες στη συνέχεια δημιουργήσανε το δεντρόλεξο.
•  Με τη βοήθεια μεγεθυντικού φακού παρατηρήσανε κλαδί με φύλλα ελιάς  και διαπιστώσανε  ότι :  έχουν λεπτό χνούδι και παχιά επιδερμίδα  για να μη χάνουν πολύ νερό  και  βγαίνουν αντίθετα  για να μη σκιάζει το ένα το άλλο και  έτσι  να φτάνει το  φως του ήλιου σε όλα.
•  Φέρανε  στην αίθουσα  ελιές Καλαμών και Άμφισσας τις οποίες  αρχικά τις χαράξανε  και στη συνέχεια για να ξεπικρίσουν  τις βάλανε σε  νερό το οποίο  αλλάζανε τακτικά  και  για διάστημα 20 ημερών . Κατόπιν φτιάξανε άρμη . Μετά  βάλανε τις ελιές σε βάζα .
•  Ετοιμάσανε  ετικέτες για τις βρώσιμες ελιές ,  τοποθετήσανε τις ετικέτες  στα  βάζα  αφού πρώτα γράψανε  τις απαραίτητες πληροφορίες  .
• Εμφιαλώσανε λάδι σε μικρά μπουκάλια , ετοιμάσανε ετικέτες  και τις   κολλήσανε  στο εξωτερικό μέρος των μπουκαλιών .
•  Φτιάξανε με την τεχνική του κολάζ πάνω σε λαδόκολλα  με κουκούτσια ελιάς τα ιδεογράμματα του δέντρου , του καρπού της ελιάς και του  λαδιού  συνδέοντας έτσι το παρελθόν με το παρόν .
• Ακόμη χρησιμοποιώντας φύλλα και νήμα φτιάξανε με την ίδια τεχνική το ελαιόδεντρο πάνω σε λαδόκολλα .

Το πόσο μεγάλη  αξία είχε το δέντρο της ελιάς για τους προγόνους μας φαίνεται και από το γεγονός ότι στους νικητές των Ολυμπιακών αγώνων έδιναν για βραβείο ένα στεφάνι  από κλαδιά αγριελιάς , τον κότινο. Από αυτό το στεφάνι     εμπνευστήκανε και δημιουργήσανε με την τεχνική του κολάζ  και χρησιμοποιώντας φύλλα και κουκούτσια ελιάς τον  δικό τους κότινο .

Φτιάξανε με καρπούς από φυτά  , δηλαδή με   φακές – καλαμπόκι – σιτάρι – φασόλια  και ελιές  την πυραμίδα της μεσογειακής διατροφής .

Μελετώντας τη μεσογειακή διατροφή  διαπιστώσανε  πόσο αναγκαία είναι  στην εποχή μας  , μια εποχή όπου  ένα μεγάλο ποσοστό  των παιδιών της  χώρας μας σύμφωνα με έρευνα είναι παχύσαρκα .

Τελικά     οφείλουμε να πούμε πως  νιώσανε ικανοποίηση  γιατί καταφέρανε να πραγματοποιήσουνε αρκετούς από τους στόχους που  είχαμε θέσει .

Κατά τη διάρκεια του προγράμματος νιώσανε σαν τους  εξερευνητές ,  γιατί  μέσα από την έρευνα γνωρίσανε το δέντρο της ελιάς  ,  συνδέσανε το παρελθόν με το παρόν διαπιστώνοντας ότι η ελιά  υπήρξε   σύμβολο ειρήνης και ανάπτυξης  από τη Μυθολογία μέχρι σήμερα και  ανακαλύψανε ότι η διατροφή με ελαιόλαδο μας χαρίζει υγεία και μακροζωία .

Ακόμη είχανε την ευκαιρία  να δουλέψουνε  όλοι μαζί με κέφι και όρεξη   και να συνδυάσουνε  τη γνώση με το παιχνίδι και τη ζωγραφική .

Οι μαθητές/τριες  με τη βοήθεια των δασκάλων τους δημιούργησαν το βιβλίο της ελιάς .

Πρόκειται για  ένα βιβλίο που παρουσιάζει   την ελιά και τη σχέση της με τον πολιτισμό , την οικονομία και το περιβάλλον. Ένα βιβλίο  με αναφορές   στην ιστορική διαδρομή της ελιάς, στην Ελιά της Αθηνάς στην Ακρόπολη,  στο στεφάνωμα των Ολυμπιονικών, στον Ηρακλή,   στους Παναθηναϊκούς αγώνες. Επιπλέον  δίνονται πληροφορίες για   την καλλιέργεια ελιάς, την παραγωγή του λαδιού, τη λειτουργία του  ελαιοτριβείου ,  την αποθήκευση   και  τη μεταφορά  του προϊόντος,   την απεικόνιση της ελιάς στην παραστατική τέχνη ( τοιχογραφία και αγγειογραφία)

Συμπερασματικά πρόκειται για  ένα βιβλίο  με πολλές πληροφορίες από την ιστορία, τη μυθολογία, τη θρησκεία, τις διατροφικές ωφέλειες της ελιάς με  παροιμίες, αινίγματα, ζωγραφιές  και κατασκευές  που σχετίζονται με το θέμα.

Η αφορμή  για να ασχοληθούμε  με αυτή την εργασία  στάθηκε ο προβληματισμός  ενός μαθητή ,  με αφορμή το κείμενο « κάλαντα Πρωτοχρονιάς »  , για το   πώς διασώθηκε  ως τις μέρες μας  αυτό το έθιμο.

Τότε τους  μίλησα  για την Παράδοση (ήθη , έθιμα ) και την αναγκαιότητα της . Τους  είπα ότι κάθε λαός  τραγουδάει , κλαίει  , τρώει  , μοχθεί  , δημιουργεί , ζει , χορεύει , πιστεύει  και πως όλες  αυτές  τις δραστηριότητες  στην εξέλιξη τους  τις διασώζει η  Παράδοση  κι έτσι φτάνουν  από τους παλιότερους στους νεότερους .

Τους τόνισα ακόμη ότι αν  ο σημερινός άνθρωπος  χάσει την Παράδοσή του  δεν θα ξέρει που  πηγαίνει. Όπως  ο παλιός  ναυτικός  που δεν ήξερε  για πού τραβούσε  , όταν το   άστρο της τραμουντάνας  χανόταν  πάνω από τα σύννεφα . Επομένως  Παράδοση  είναι καθετί που μας συνδέει με το παρελθόν.

Για την αναγκαιότητα της παράδοσης μίλησε μεταξύ άλλων  κι ο μεγάλος επιστήμονας  του 20^ου αιώνα  , Αλβέρτος Αϊνστάιν που είπε : « Πάτησα  στους ώμους των προγόνων μου  κι έτσι μπόρεσα  να δω πέρα  από τα τείχη του καιρού μου »  δίνοντας έτσι το μήνυμα  σ’ εμάς τους νεότερους  πως κανένα επίτευγμα  της σύγχρονης ζωής  δεν μπορεί να  υπάρξει  αν δε στηριχθεί  σ’ αυτά που οι προηγούμενοι  μας άφησαν.

Αλλά και ο μεγάλος  μας ποιητής  Γεώργιος Σεφέρης είπε : « Σβήνοντας κανείς ένα κομμάτι  από το παρελθόν  είναι σαν να σβήνει  ένα αντίστοιχο κομμάτι  από το μέλλον » .

Επομένως έχουμε χρέος  να γνωρίζουμε την Παράδοσή μας  , γιατί  από αυτή θα μάθουμε  από πού ερχόμαστε  και που πρέπει να πάμε .

Στόχοι της εργασίας  ήταν η απόκτηση γνώσεων σχετικών με τους 12 μήνες και τα έθιμά τους, ο σεβασμός εθνικής και πολιτιστικής μας  κληρονομιάς η ανακάλυψη  της διαχρονικότητας  της ελληνικής παράδοσης  , το πάντρεμα  της παράδοσης με   τη νέα τάξη πραγμάτων , το παίξιμο παραδοσιακών  παιχνιδιών ,  η απόκτηση μηχανισμών αντίστασης  και άμυνας  απέναντι στις ισοπεδωτικές τάσεις  της σύγχρονης ζωής , η επαφή με τις παραδοσιακές αξίες και  η ανάπτυξη δεξιοτήτων συνεργασίας από τη μια και  συλλογής , καταγραφής  , ταξινόμησης και περιγραφής δεδομένων από την άλλη .

Έτσι αφού  συλλέξαμε  υλικό   το καταγράψαμε  και  το  ταξινομήσαμε . Κατόπιν αξιοποιήσαμε   αυτό το υλικό πραγματοποιώντας τις παρακάτω δραστηριότητες:

• Τυπώσαμε   ημερολόγιο με εικόνες  ,στο οποίο  για τον κάθε  μήνα υπήρχε αναφορά σε δραστηριότητες  , έθιμα , γιορτές  που σχετίζονται με αυτόν
• Για  τη διατήρηση της συλλογικής μνήμης και της πολιτισμικής ταυτότητας , προχωρήσαμε στην αναβίωση   τοπικών εθίμων και όχι μόνο
• Προχωρήσαμε σε κατασκευές που ήταν απαραίτητες  τόσο  στο να γνωρίσουμε κάποια έθιμα  όσο και  στην αναβίωση αυτών
• Ζωγραφίσαμε , δημιουργήσαμε  με κολάζ  τον κύκλο του χρόνου , φτιάξαμε ακροστιχίδες  με θέμα  γιορτές κατά τη διάρκεια του χρόνου.
• Δώσαμε  στην  εργασίας μας  έντυπη αλλά και ψηφιακή μορφή

Στη σημερινή εποχή τα αρχαία αγγεία θεωρούνται καλλιτεχνικοί θησαυροί και εκτίθενται με προσοχή στα μουσεία όλου του κόσμου. Είναι, όμως, σημαντικό να θυμόμαστε ότι στον αρχαίο κόσμο ήταν αντικείμενα καθημερινής χρήσης: είτε τοποθετούνταν σε έναν τάφο είτε χρησιμοποιούνταν σε συμπόσια είτε αφιερώνονταν σε ένα ιερό. Κι όταν έσπαζαν, τα κομμάτια τους (τα λεγόμενα «όστρακα») χρησίμευαν στους αρχαίους σαν τα σημερινά πρόχειρα σημειωματάρια. Τα υλικά γραφής ήταν ακριβά και σπάνια, γι’ αυτό οι αρχαίοι χάραζαν επάνω στα όστρακα διάφορες σημειώσεις, λίστες για ψώνια κ.λπ. Μάλιστα, τα χρησιμοποιούσαν ακόμη και για ψηφοφορίες: τον 5ο αιώνα π.Χ. οι Αθηναίοι χάραζαν επάνω σε όστρακα το όνομα εκείνου του πολιτικού που θεωρούσαν ότι έκανε το μεγαλύτερο κακό στη δημοκρατία της πόλης τους, ο οποίος τελικά εξοριζόταν – αυτή η πρακτική είναι γνωστή ως «εξοστρακισμός».   Χιλιάδες τέτοια όστρακα, που βρέθηκαν μέσα και γύρω από το κέντρο της αρχαίας Αθήνας, πεταμένα μετά τις ψηφοφορίες, μας δίνουν τα ονόματα όλων των ανθρώπων που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην πολιτική σκηνή της Αθήνας του 5ου αιώνα π.Χ. και μας πληροφορούν για το αν ήταν δημοφιλείς ή όχι. Τα όστρακα αυτά είναι μια άμεση μαρτυρία για τη ζωή στην αρχαία Αθήνα κι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των πληροφοριών που μπορούν να μας δώσουν τα αγγεία – πληροφορίες που δεν περιορίζονται μόνο στις ζωγραφικές παραστάσεις που εικονίζονται επάνω τους.

Οι παραστάσεις των ερυθρόμορφων και μελανόμορφων αγγείων απεικονίζουν μόνο μια στιγμή στο χρόνο κι όμως σχεδόν πάντα αφηγούνται μια ολόκληρη ιστορία.

Καμιά άλλη καλλιτεχνική έκφραση των αρχαίων Ελλήνων δεν μπορεί να μας φέρει πιο κοντά στις εικόνες της καθημερινής ζωής τους ή να αποκαλύψει τόσο καθαρά τις αντιλήψεις τους για τη ζωή, το μύθο, ακόμη και την πολιτική.

Η γνωριμία με τον αρχαίο κόσμο μέσα από τα υλικά του κατάλοιπα, είτε πρόκειται για απλά καθημερινά σκεύη είτε για μοναδικά έργα τέχνης, αποτελεί τον στόχο της εργασίας  με τον   τίτλο «Το πανόραμα της αρχαίας  ελληνικής κοινωνίας ».

Συχνά λέγεται ότι οι μαθητές , οι νέοι , είναι αποκομμένοι από το παρελθόν.

Δε γνωρίζουν  ένα πολιτισμικό περιεχόμενο , απαραίτητο για τη συγκρότηση  μιας ισορροπημένης ταυτότητας  και για τη θεώρηση του ιστορικού γίγνεσθαι  ως συνισταμένη  του  παρόντος και του παρελθόντος ,  από τη σύγκρουση και τη σύνθεση των οποίων   γεννιέται το μέλλον .

Κανένας δεν μπορεί να αρνηθεί τη σημασία που έχει για έναν άνθρωπο η γνωριμία  με τον πολιτισμό του τόπου του . Εύλογα τίθεται το ερώτημα  «Ποιος όμως θα μεταβιβάσει το πολιτισμικό περιεχόμενο  του παρελθόντος στους νέους ; »

Το σχολείο είναι ο χώρος  όπου οι μαθητές θα γνωρίσουν το παρελθόν , θα αποκαταστήσουν  την ασυνέχεια  και θα μπορέσουν να  δουν το μέλλον  με μεγαλύτερη σύνεση και σοφία .

Έτσι ο  δάσκαλος , λόγω της θέσης  που κατέχει , θα αποτελέσει την αφετηρία  από την οποία θα  ξεκινήσει μια διαδικασία προσέγγισης  των παιδιών  με το πολιτισμικό παρελθόν.

Αντιλαμβανόμενος  αυτό , προσπάθησα μέσω του σχεδίου εργασίας «Περιήγηση στον κόσμο των αγγείων » να φέρω σε επαφή τους μαθητές  με την  πιο όμορφη και πιο πλούσια συλλογή εικόνων από την αρχαία Ελλάδα που σώζεται μέχρι σήμερα  και  η οποία βρίσκεται πάνω στις επιφάνειες των αγγείων που κατά καιρούς έχουν βρεθεί σε ανασκαφές .

Οι αγγειογραφίες δίνουν πληροφορίες για την καθημερινή ζωή , το σχολείο , το θέατρο , τη θρησκεία και τις γιορτές .

Αποτελούν μια ανεξάντλητη πηγή γνώσεων για τη δημόσια και την ιδιωτική ζωή των αρχαίων Ελλήνων.

Τα αγγεία « μιλάνε » για κάθε πτυχή της ζωής των προγόνων μας.

Κατά την υλοποίηση του σχεδίου εργασίας  πραγματοποιήσαμε τις παρακάτω δραστηριότητες :

• Γνωριμία με τα αγγεία

i.            Αγγεία , όνομα και   χρήση τους

• Αγγεία του χθες – σκεύη του σήμερα

• Από τον γραπτό λόγο στην εικόνα

i.            Σχεδιάζω  αγγείο με βάση  περιγραφή κειμένου

• Από  την εικόνα στον γραπτό λόγο

i.            Περιγράφω τη μορφή του αγγείου από εικόνα

ii.            Περιγράφω  την παράσταση αγγείου

• Αρχαιολόγος – συντηρητής έργων τέχνης

i.            Συναρμόζω   αγγείο ( χάρτινο )

ii.            Αποκαθιστώ – συντηρώ αγγείο (ζωγραφίζω – χρωματίζω ό,τι λείπει)

iii.            Συναρμόζω πήλινο αγγείο

• Αγγειογράφος

i.            Σχεδιάζω μοτίβα για τη διακόσμηση αγγείου

ii.            Διακοσμώ την εξωτερική επιφάνεια αγγείου

iii.            Διακοσμώ κομμάτια  σπασμένων αγγείων

• Τα αγγεία μας « μιλάνε »

i.            Αναγνωρίζω τις μορφές  παραστάσεων αγγείων

ii.            Βάζω τίτλο σε παράσταση αγγείου

iii.            Βρίσκω το επάγγελμα

• Περιπέτειες έργων τέχνης

i.            Ένα αγγείο « ζωντανεύει »

ii.            Ένας κρατήρας « θυμάται »

Στο βιβλίο που φτιάξαμε προσπαθήσαμε μέσω των  δραστηριοτήτων  να κάνουμε μια περιήγηση στον κόσμο των αγγείων , για να γνωρίσουμε τα μυστικά που αυτά κρύβουν.

Μέσα από τις παραστάσεις και τα αγγεία προσπαθήσαμε να ανασυνθέσουμε την καθημερινή ζωή των αρχαίων Ελλήνων.

Γι’ αυτό πρέπει να βοηθήσουμε τα παιδιά να αναπτύξουν την εκφραστική δυνατότητα του λόγου όπου αυτό βέβαια είναι εφικτό ή διαφορετικά να ενισχύσουμε την εφευρετικότητα , τη δημιουργικότητα και τη φαντασία τους. Γιατί όταν τα παιδιά δεν έχουν αναπτυγμένη την εκφραστική δυνατότητα του λόγου έρχεται η τέχνη για να τα βοηθήσει να εκφραστούν.

Η τέχνη βοηθάει στην πληρέστερη διδασκαλία των άλλων μαθημάτων γι’ αυτό πρέπει να χρησιμοποιείται σαν τρόπος έκφρασης ή παράστασης κατά τη διδασκαλία τους.

Κατά την εκτέλεση των δραστηριοτήτων που υπάρχουν σ’ αυτό το βιβλίο έγινε συνδυασμός λόγου και τέχνης κι αυτό βοήθησε να αναδειχτούν οι ξεχωριστές ικανότητες του κάθε μαθητή.

Το βιβλίο – βίντεο    περιέχει ομαδικές και ατομικές εργασίες που έγιναν από τους μαθητές κατά τη διάρκεια της φοίτησης τους στην Δ΄, Ε΄ και ΣΤ΄ τάξη .

Ποίηση με την πλατιά σημασία της λέξης είναι η έκφραση της φαντασίας. Η συμβολή της ποίησης στη ζωή του παιδιού είναι μεγάλη .Η πρώτη πνευματική τροφή των παιδιών είναι η ποίηση. Με τα ταχταρίσματα που απασχολεί η μητέρα το παιδί , με τα νανουρίσματα που το κοιμίζει , ξυπνάει στην ψυχή του διάφορα συναισθήματα , που ταυτόχρονα είναι τα πρώτα μαθήματα ομιλίας και η πρώτη επαφή του παιδιού με τα στοιχεία της ποίησης .

Η ποίηση αναπτύσσει τη δημιουργικότητα και τη φαντασία του παιδιού . Οι μαθητές γράφοντας ποιήματα έχουν  την ευκαιρία να νιώσουν όμορφα , να αισθανθούν τη χαρά της δημιουργίας και να παίξουν , γιατί η ποίηση για τα παιδιά είναι ένα παιχνίδι και μόνο έτσι μπορεί να γίνει αντιληπτή από αυτά .

Αφορμή για το γράψιμο των ποιημάτων αποτέλεσαν:

• κάποιες ενότητες μαθημάτων

• γεγονότα που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους

• πρόσωπα που βρίσκονται κοντά στα παιδιά

Στο ανθολόγιο αυτό υπάρχει τουλάχιστον ένα ποίημα από  τον/την  κάθε μαθητή/τρια της τάξης .

Τα ποιήματα των μαθητών/τριών  παρουσιάζονται σε ψηφιακή μορφή  στο βίντεο που ακολουθεί .

Για να εκφράσει τις σκέψεις και τα συναισθήματα του το παιδί χρησιμοποιεί ή το λόγο ή την τέχνη. Γι’ αυτό το λόγο πρέπει να βοηθήσουμε τα  παιδιά να αναπτύξουν την εκφραστική δυνατότητα του λόγου  όπου βέβαια αυτό είναι εφικτό ή διαφορετικά να ενισχύσουμε την εφευρετικότητα  , τη δημιουργικότητα και τη φαντασία .Γιατί όταν τα παιδιά  δεν έχουν αναπτυγμένη την εκφραστική δυνατότητα  του λόγου έρχεται η τέχνη  για να τα βοηθήσει να εκφραστούν .

Οι  μαθητές/τριες   υλοποιώντας  τις παρακάτω   δραστηριότητες  ένιωσαν σαν μια ομάδα  , ενδυναμώθηκε το αίσθημα  της εμπιστοσύνης μεταξύ τους ,κατανόησαν  τις επιπτώσεις του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο , κατάλαβαν   ότι  εκτός των άλλων πρέπει  να ζητούν βοήθεια από τους ενήλικες και τέλος   έφτιαξαν     το δικό τους υλικό το οποίο και  εξέθεσαν   με στόχο τη δημιουργία  διόδων  επικοινωνίας  αλλά και τη διάχυση της δουλειάς  τους  στην τοπική και ευρύτερη κοινωνία . Συγκεκριμένα :

• Σχημάτισαν  το αλφαβητάρι του εκφοβισμού προτείνοντας σχετικές λέξεις

• Έπαιξαν το παιχνίδι « των συστάσεων » για να ενισχυθεί το κλίμα εμπιστοσύνης και ασφάλειας μεταξύ τους

• Δημιούργησε ο καθένας το δικό του αυτοβιογραφικό ποίημα για να τον γνωρίσουν οι άλλοι

• Διατύπωσαν οι ίδιοι τους κανόνες για την ομαλή λειτουργία της ομάδας τους οποίους στη συνέχεια και υπέγραψαν

• Μετά από διαγωνισμό  που έγινε μεταξύ προτάσεων που κατέθεσαν  οι μαθητές σχετικά με το ποιο θα είναι το έμβλημα και το σύνθημα  για την ομάδα μας υιοθετήθηκε η πρόταση που πλειοψήφησε

• Ανέγνωσαν ιστορίες και μέσα από την επεξεργασία τους προσπάθησαν να κατανοήσουν το φαινόμενο του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο
• Παρακολούθησαν την ταινία «Μπλε γυαλιά » για να νιώσουν τη θέση , την κατάσταση  και τα συναισθήματα των ατόμων που εμπλέκονται  σε μια ιστορία εκφοβισμού
• Ασχολήθηκαν με την έννοια της διαφορετικότητας των ατόμων και προσπάθησαν να την καταλάβουν  μέσα από δραστηριότητες όπως :δραματοποίηση παιχνιδιών ( Οι καρέκλες – Ο ένας συμπληρώνει τον άλλον ) .Οι μαθητές σχηματίζουν με τις καρέκλες τους έναν κύκλο. Ο δάσκαλος παραμένει  εκτός κύκλου και ζητάει από τους μαθητές  να αλλάξουν θέσεις μεταξύ τους «μόνο όσοι φορούν, π.χ. «αθλητικά παπούτσια». Ο όρος του παιχνιδιού είναι ότι κανένας δεν πρέπει να καθίσει στη θέση όπου ήταν πριν. Συνεχίζει ζητώντας να αλλάξουν θέση «όσοι φορούν γυαλιά», «όσοι έχουν ξανθά μαλλιά», «όσοι αντιπαθούν τα μαθηματικά» κ.τ.λ. Μετά από λίγο ο δάσκαλος αφαιρεί από τον κύκλο μία καρέκλα. Κάποιος μαθητής θα μείνει όρθιος στο κέντρο του κύκλου και αυτός θα συνεχίσει το παιχνίδι, προσπαθώντας με τις οδηγίες του να σηκώσει τους άλλους ώστε να καθίσει αυτός.

• προβολή ταινίας (Τα παιδιά του παραδείσου )

• κατασκευές από άλλες  χώρες ( Θαυματρόπιο – σχέδια με παζλ )

• Ακρόαση τραγουδιού ( διαφορετικοί: Ιωαννίδης – Λέκκας – αερικά )
• Παρακολούθησαν  βίντεο ή αποσπάσματα βίντεο και γνώρισαν τους ρόλους των εμπλεκομένων  στο σχολικό  εκφοβισμό
• Ανέγνωσαν την ιστορία «Η σημαία της Φροξυλάνθης » από το βιβλίο « Μίλα μη φοβάσαι » και κατανόησαν τις επιπτώσεις του εκφοβισμού  σε όλους τους εμπλεκόμενους
• Έγραψαν  συνθήματα και ποιήματα  κατά της βίας τα οποία   αφού εικονογράφησαν  , τα έδωσαν  έντυπη μορφή ( βιβλιαράκι ) και ψηφιακή ( βίντεο )

▪  Δραματοποίησαν τα παιχνίδια :

1.Κράτα με να σε κρατώ να  διαβούμε το στενό

Οδηγίες για το παίξιμο του παιχνιδιού

Οι μαθητές/τριες σχηματίζουν ένα μονοπάτι στο έδαφος με φύλλα από εφημερίδες που μικραίνουν διαρκώς. Χωρίζονται   σε μικρές ομάδες 2-3 παιδιών. Στη συνέχεια  διασχίζουν  το μονοπάτι, στηρίζοντας ο ένας τον άλλο.

2.  Η αλυσίδα μπερδεύτηκε  πως θα την ξεμπερδέψουμε

Οδηγίες για το παίξιμο του παιχνιδιού : Οι μαθητές/τριες σχηματίζουν μια ευθεία. Στη συνέχεια   πιάνουν ο ένας το χέρι του άλλου και   κλείνουν τα μάτια τους . «Τώρα, παιδιά, θα παίξετε ένα παιχνίδι που για να τα καταφέρετε είναι απαραίτητο να υπάρχει συνεργασία και να βοηθήσουν όλοι. Θα μπερδέψετε  την ευθεία και θα σχηματίσετε ένα μεγάλο “κουβάρι”, θα σας βοηθήσω εγώ σε αυτό, το μόνο που θέλω από εσάς είναι τα χέρια σας να  είναι συνέχεια ενωμένα σαν μια γερή αλυσίδα που δε θα σπάσει για κανένα λόγο. Μόλις σχηματιστεί το “κουβάρι”, μπορείτε να ανοίξετε πάλι τα μάτια σας. Για να κερδίσετε στο παιχνίδι, αυτό που θα πρέπει να κάνετε στη συνέχεια είναι να ξαναδημιουργήσετε την αρχική ευθεία χωρίς σε κανένα σημείο να αφήσετε το χέρι του συμμαθητή σας. Το μυστικό είναι να υπάρχει εμπιστοσύνη και όλα θα πάνε καλά»

και  διαπίστωσαν έτσι  ότι πρέπει να συμμετέχουν ενεργά σε συλλογικές δραστηριότητες και να συνεργάζονται

▪  Έγραψαν  ιστορία σχετική με τον εκφοβισμό και τη σχολική βία   την οποία   αφού εικονογράφησαν  , της έδωσαν  έντυπη μορφή ( βιβλιαράκι ) και ψηφιακή ( βίντεο )

Για να σημαίνουν όμως κάτι τα στοιχεία αυτά θα πρέπει να μορφοποιηθούν στη σκέψη των παιδιών, να ενσωματωθούν στις παλαιότερες γνώσεις τους, να οργανωθούν σε ενιαία σύνολα. Τότε μόνο θα τους δοθεί η δυνατότητα να τα ερμηνεύσουν και να τα γνωρίσουν, να εκτιμήσουν και να αγαπήσουν τον πολιτισμό των γενεών που προηγήθηκαν εδώ και αλλού. Προκειμένου να γίνει αυτό θα πρέπει μέσα από συγκεκριμένες δραστηριότητες να επεξεργαστούν τα στοιχεία του λαϊκού πολιτισμού, ώστε να συνειδητοποιήσουν τη δική τους θέση και να κατανοήσουν τη συνέχεια του πολιτισμού .

Το βίντεο  που ακολουθεί περιλαμβάνει δημιουργικές δραστηριότητες βασισμένες στη Λαϊκή παράδοση .Οι μαθητές/τριες  αξιοποίησαν  υλικό από το Λαϊκό πολιτισμό του τόπου τους προκειμένου να γνωρίσουν, να νιώσουν και να εκτιμήσουν τη φαντασία και τη δημιουργικότητα των προγόνων τους  , αλλά και για να καλλιεργήσουν και να αναπτύξουν  τη δική τους  φαντασία , να εκφραστούν  δημιουργικά , να ψυχαγωγηθούν και να χαρούν .

Για την επίτευξη του εγχειρήματος αυτού δόθηκε η ευκαιρία στους μαθητές /τριες να γίνουν οι ίδιοι συγγραφείς ενός βιβλίου για τον τόπο τους . Έτσι επισκέφθηκαν περιοχές στον τόπο τους , αναζήτησαν πληροφορίες σε βιβλία και στο διαδίκτυο , συζήτησαν με τους κατοίκους , μελέτησαν ,φωτογράφισαν , σκιτσάρισαν , ζωγράφισαν , έγραψαν .

Μέσω αυτών των δραστηριοτήτων οι μαθητές /τριες ανέπτυξαν ικανότητες δημιουργικής φαντασίας , γραπτής και προφορικής έκφρασης , προσεκτικής παρατήρησης , εργασίας σε ομάδες , έκφρασης απόψεων , λήψης αποφάσεων και κριτικής σκέψης .
Οι δραστηριότητες που παρουσιάζονται στο βίντεο που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας μαθητών /τριών διαφορετικών τάξεων του 1ου Δημοτικού σχολείου Μαλεσίνας υπό την καθοδήγηση και επίβλεψη του δασκάλου κ. Χαρχαντή Γεώργιου.

Γνωρίζω τον τόπο μου…